Hơn tám mơi năm chống thực dân pháp
xâm lợc và đô hộ (1858 - 1945)
Bài 1:
Bình tây đại nguyên soái trơng định
I. Mục tiêu:
Học xong bài này, HS biết:
- Trơng Định là một trong những tấm gơng tiêu biểu của phong trào đấu tranh chống
thực dân Pháp xâm lợc Nam Kì
- Với lòng yêu nớc, Trơng Định đã không tuân theo lệnh vua, kiên quyết ở lại cùng
nhân dân chống quân Pháp xâm lợc.
II. Đồ dùng dạy học
- Hình trong SGK phóng to (nếu có thể)
- Bản đồ Hành chính Việt Nam
- Phiếu học tập của HS
III. - Các hoạt động dạy - học chủ yếu:
* Hoạt động 1: (làm việc cả lớp)
- GV giới thiệu bài và kết hợp dùng bản đồ để chỉ địa danh Đà Nẵng, 3 tỉnh miền
Đông và 3 tỉnh miền Tây Nam Kì
+ Sáng 1 - 9 - 1858, thực dân Pháp chính thức nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu
cuộc xâm lợc nớc ta. Tại đây, quân Pháp đã vấp phải sự chống trả quyết liệt của quân và dân
ta nên chúng không thực hiện đợc kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh.
+ Năm sau thực dân Pháp phải chuyển hớng, đánh vào Gia Định. Nhân dân Nam Kì
khắp nơi đứng lên chống Pháp xâm lợc, đáng chú ý nhất là phong trào kháng chiến của
nhân dân dới sự chỉ huy của Trơng Định.
- GV giao nhiệm vụ học tập cho HS:
+ Khi nhận đợc lệnh của triều đình có điều gì làm cho Trơng Định phải băn khoăn,
suy nghĩ?
+ Trớc những băn khoăn đó, nghĩa quân và dân chúng đã làm gì?
+ Trơng Định đã làm gì để đáp lại lòng tin yêu của nhân dân?
* Hoạt động 2: (Làm việc theo nhóm)
Có thể yêu cầu HS làm việc với phiếu học tập, chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm giải

hoang lập đồn điền, đợc phong chức Quản cơ, nên còn đợc gọi là Quản Định.
- Giữa lúc phong trào kháng chiến của nhân dân dâng cao, Pháp đang lúng túng trớc
thất bại ở Mê-Hi-Cô và trong cuộc chiến tranh xâm lợc Trung Quốc, Việt Nam, thì triều
đình nhà Nguyễn lại vội vã kí hoà ớc, nhờng b3 tỉnh miền Đông Nam Kì cho thực dân Pháp.
Chính thực dân Pháp cũng phải thừa nhận: May mắn thay, đang lúc phải đón đợi lấy một
tình thế xấu, thì triều đình nhà Nguyễn lại yêu cầu kí hoà ớc.
- Trong khi Trơng Định đang chuẩn bị kế hoạch chiếm lại căn cứ Tân Hoà (Gò
Công), thì ngày 20 - 8 -1864, giặc Pháp đã cho tên phản bội Huỳnh Công Tấn - Trớc kia đã
2
từng dới quyền Trơng Định - đem quân lính vây đánh bất ngờ. Trong cuộc chiến đấu quyết
liệt, Trơng Định bị thơng nặng, ông đã rút gơm tự sát, khi đó ông mới 44 tuổi. Nghe tin Tr-
ơng Định mất, Nguyễn Đình Chiểu vô cùng cảm kích, đã viết một bài văn tế Trơng Định và
12 bài thơ về ngời anh hùng đã khuất
bài 2:
Nguyễn Trờng Tộ mong muốn canh tân đất nớc
I. Mục tiêu:
Học xong bài này, HS biết
- Những đề nghị chủ yếu để canh tân đất nớc của Nguyễn Trờng Tộ
- Nhân dân đánh giá về lòng yếu nớc của Nguyễn Trờng Tộ nh thế nào?
II.Đồ dùng dạy học
Hình trong SGK
III. Các hoạt động dạy - học chủ yếu
* Hoạt động 1: (làm việc cả lớp)
- GV giới thiệu bài mới nhằm nêu đợc :
+ Bối cảnh nớc ta sau thế kỉ XIX
+ Một số ngời có tinh thần yêu nớc, muốn làm cho đất nớc giàu mạnh để tránh hoạ
xâm lăng (trong đó có Nguyễn Trờng Tộ)
- GV nêu nhiệm vụ học tập của HS
+ Những đề nghị canh tân đất nớc của Nguyễn Trờng Tộ là gì?
+ Những đề nghị đó đợc triều đình thực hiện không? Vì sao?

Nguyễn Hữu Huân,... còn có những ngời đề nghị canh tân đất nớc, mong muốn dân giàu, n-
ớc mạnh nh Nguyễn Trờng Tộ.
IV. Thông tin tham khảo:
- Ngời đời sau trách vua Tự Đức trong suốt 36 năm ngự trị ngai vàng (1848 - 1883)
chỉ biết tập trung vào xớng hoạ thơ văn, không am hiểu tình hình quốc tế:
Trong nớc chỉ mơ thơ Lí, Đỗ
Ngoài vòng nào biết chuyện Anh, Nga
- Ngời Pháp nói về vua Tự Đức:
Vị vua này có thể làm đợc gì, một khi ông ta sống thu mình trong cung cấm, chỉ tiếp
xúc với các thân vơng và một vài đại thần, chỉ ra ngoài khi đi săn bắn, để tế Trời, hay thăm
các lăng mộ tổ tiên? Trên đờng đi của ông ta, trẻ em đều phải tránh xa, ngời lờn thì quỳ
xuống đất, mặt cúi gằm; ông ta chỉ nhìn, chỉ nghe qua Hội Đòng cơ mật của ông ta. Ông có
thể quan tâm tới các việc của quốc gia, nhng chính do cách sống nh vậy mà ông ta bị đặt
trong tình trạng không có khả năng cai trị thực tế.
- Đánh giá về Nguyễn Trờng Tộ
Dù rằng những đề nghị cải cách lúc ấy cha từng toàn diện hoặc mới phỏng theo
những điều tai nghe mắt thấy ở các nớc phơng Tây, nhng đều xuất phát từ lòng mong mỏi đ-
ợc phụng sự tổ quốc, muốn tìm biện pháp giải nguy cho đân tộc. Nhiều kiến nghị của
4
Nguyễn trờng Tộ không phải là không có cơ sở để thực hiện, nhng đều bị triều đình c tuyệt.
Tự Đức phê Nguyễn Trờng Tộ quá tin vào những lời y đề nghị... Tại sao lại thúc giục nhiều
đến thế, khi mà các phơng pháp cũ của trãm đã dủ để điều khiển quốc gia rồi ?
Lịch sử : Cuộc phản công kinh thành huế
I. Mục tiêu:
Học xong bài này HS biết:
- Cuộc phản công quân Pháp ở kinh thành Huế do Tôn Thất Thuyết và một số quan lại yêu
nớc tổ chức, đã mở đầu cho phong trào Cần Vơng (1885 - 1896)
- Trân trọng, tự hào về truyền thống yêu nớc, bất khuất của dân tộc.
II. Đồ dùng học tập
- Lợc đồ kinh thành Huế năm 1885

+ Tại căn cứ kháng chiến, Tôn Thất Thuyết lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi thảo chiếu Cần
Vơng, kêu gọi nhân dân cả nớc đứng lên giúp vua đánh Pháp
+ Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu; giới thiệu hình ảnh một số nhân vật lịch sử (kết hợ sử
dụng bản đồ)
5
* Hoạt động 4: (làm việc cả lớp)
- GV nhấn mạnh những kiến thức cơ bản của bài
- GV đặt câu hỏi: Em biết gì thêm về phong trào Cần Vơng?
Hoặc: Em biết ở đâu có đờng phố, trờng học,... mang tên lãnh tụ của phong trào Cần Vơng?
IV. Thông tin tham khảo
Ngời Pháp viết về Tôn Thất Thuyết:
Lòng yêu nớc của Tôn Thất Thuyết không chấp nhận một sự thoả hiệp nào, ông ta
xem các quan lại chủ hoà nh kẻ thù của dân tộc... Tuy nhiên, dù có sự đánh giá ông của
những ngời cùng thời thiên vị nh thế nào, một đạo đức lớn đã bộc lộ rõ rệt trong mọi hoàn
cảnh của ông: đó là sự gắn bó lạ lùng của ông đối với Tổ quốc.
Bài 4: xã hội Việt Nam cuối TK XIX - đầu TK XX
I. Mục tiêu
Học xong bài này, HS biết:
- Cuối TK XIX - đầu TK XX, nền kinh tế - xã hội nớc ta có nhiều biến đổi do chính sách
khai thác thuộc địa của Pháp.
- Bớc đầu nhận biết về mối quan hệ kinh tế và xã hội (kinh tế thay đổi, đồng thời xã hội
cũng thay đổi theo).
II. Đồ dùng học tập
- Hình trong SGK phóng to (nếu có)
- Bản đồ hành chính Việt Nam (để giới thiệu về các vùng kinh tế)
- Tranh, ảnh t liệu phản ánh về sự phát triển kinh tế, xã hội ở Việt Nam thời bấy giờ (nếu có)
III. Các hoạt đông dạy - học chủ yếu:
* Hoạt động 1 (làm việc cả lớp)
- GV giới thiệu bài theo hớng: Sau khi dập tắt phong trào đấu tranh vũ trang của nhân dân ta,
thực dân Pháp đã làm gì? Việc làm đó có tác động nh thế nào đến tình hình kinh tế, xã hội nớc ta?

- Phan Bội Châu là nhà yêu nớc tiêu biểu ở Việt Nam đầu TKXX
- Phong trào Đông Du là một phong trào yêu nớc, nhằm mục đích chống thực dân Pháp.
II. Đồ dùng dạy học: - ảnh trong SGK phóng to (nếu có điều kiện)
- Bản đồ thế giới (để xác định vị trí Nhật Bản)
- T liệu về Phan Bội Châu và phong trào Đông Du (nếu có)
II. Các hoạt động dạy - học chủ yếu
* Hoạt động 1: (làm việc cả lớp)
- GV có thể giới thiệu bài: + Từ khi thực dân Pháp xâm lợc nớc ta, nhân dân ta từ Nam chí
Bắc đã đứng lên chống Pháp, nhng tất cả các phong trào đấu tranh đều bị thất bại.
+ Đến đầu TK XX, xuất hiện hai nhà yêu nớc tiêu biểu là Phan Bội Châu và Phan Châu
Trinh. Hai ông đã đi theo khuynh hớng cứu nớc mới.
- GV nêu nhiệm vụ học tập cho HS:
+ Phan Bội Châu tổ chức phong trào Đông Du nhằm mục đích gì?
+ Kể lại những nét chính về phong trào Đông Du
+ ý nghĩa của phong trào Đông Du
Hoạt động 2: (làm việc theo nhóm)
- GV tổ chức cho HS thảo luận các ý nêu trên
- Gợi ý trả lời: + Những ngời yêu nớc đợc đào tạo ở nớc Nhật tiên tiến để có kiến thức về
khoa học kĩ thuật sau đó đa họ về hoạt động cứu nớc
+ Sự hởng ng phong trào Đông Du của nhân dân trong nớc, nhất là những thanh niên yêu n-
ớc Việt Nam
+ Phong trào khơi dậy lòng yêu nớc của nhân dân ta
* Hoạt động 3: Làm việc cả lớp - HS trình bày kết quả thảo luận
- GV bổ sung : GV có thể giới thiệu về Phan Bội Châu: Phan Bội Châu (1867 - 1940) quê ở
làng Đan Nhiệm (có tài liệu ghi Đan Nhiễm), nay là xã Xuân Hào, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ
An. Ông lớn lên khi đất nớc bị thực dân Pháp đô hộ. Ông là ngời thông minh học rộng, tài cao, có
ý đánh đuổi thực dân Pháp xâm lợc. Chủ trơng lúc đầu của ông là dựa vào Nhật để đánh Pháp.
+ Hỏi: Tại sao Phan Bội Châu lại chủ trơng dựa vào Nhật để đánh đuổi Pháp?
Gợi ý trả lời: Nhật Bản trớc đây là một nớc phong kiến lạc hậu nh Việt Nam. Trớc âm mu xâm lợc
của các nớc t bản phơng Tây và nguy cơ mất nớc, Nhật Bản đã tiến hành cải cách, trở nên cờng

- GV có thể giới thiệu bài:
+ Gợi ý cho HS nhắc lại những phong trào chống thực dân Pháp đã diễn ra
+ Vì sao các phong trào đó thất bại?
+ Vào đầu TK XX, nớc ta cha có con đờng cứu nớc đúng đắn, Bác Hồ kính yêu của
chúng ta đã quyết chí ra đi tìm đờng cứu nớc mới cho dân tộc Việt Nam.
- GV nêu nhiệm vụ học tập cho HS:
+ Tìm hiểu về gia đình, quê hơng của Nguyễn Tất Thành
+ Mục đích ra đi nớc ngoài của Nguyễn Tất Thành là gì?
+ Quyết tâm của Nguyễn Tất Thành muốn ra nớc ngoài để tìm đờng cứu nớc đợc biểu
diện ra sao?
* Hoạt động 2: (làm việc cá nhân hoặc thảo luận nhóm)
- GV tổ chức cho HS thảo luận nhiệm vụ 1 theo các ý sau:
+ Nguyễn Tất Thành sinh ngày 19 - 5 - 1890 tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn tỉnh
Nghệ An. Cha là Nguyễn Sinh Sắc (một nhà nho yêu nớc, đỗ Phó bảng, bị ép ra làm quan,
sau khi bị cách chức, chuyển sang làm nghề thầy thuốc). Mẹ Hoàng Thị Loan, một phụ nữ
đảm đang, chăm lo cho chồng con hết mực.
+ Yêu nớc, thơng dân có ý chí đánh đuổi giặc Pháp
+ Nguyễn Tất Thành không tán thành con đờng cứu nớc của các nhà yêu nớc tiền bối.
- HS đọc SGK đoạn: Nguyễn Tất Thành khâm phục ... không thể thực hiện đợc và
trả lời câu hỏi: Trớc tình hình đó, Nguyễn Tất Thành quyết định làm gì?
8
* Hoạt động 3: (làm việc theo nhóm)
- GV tổ chức cho HS thảo luận các nhiệm vụ 2,3 thông qua các câu hỏi
+ Nguyễn Tất Thành ra nớc ngoài để làm gì?
+ Theo Nhuyễn Tất Thành, làm thế nào để có thể kiếm sống và đi ra nớc ngoài?
- HS báo cáo kết quả thảo luận
- GV kết luận
*Hoạt động 4: (làm việc cả lớp)
- GV cho HS xác định vị trí Thành phố Hồ Chí Minh trên bản đồ. Kết hợp với ảnh
bến cảng Nhà Rồng đầu TK XX, GV trình bày sự kiện ngày 5 - 6 - 1911, Nguyến Tất Thành

cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đờng giải phóng cho chúng ta. Từ đó tôi đã có một sự
lựa chọn: tán thành Quốc tế thứ ba và hoàn toàn tin theo Lê-nin.
(Theo Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, NXB Xhính trị Quốc gia,
H., 1996, tr. 471)
bài 7 : đảng cộng sản Việt nam ra đời
I. Mục tiêu
Học xong bài này HS biết:
- Lãnh tụ Nguyễn ái Quốc là ngời chủ trì hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt
Nam.
- Đảng ra đời là một sự kiện lịch sử trọng đại, đánh dấu thòi kì cách mạng nớc ta có
sự lãnh đạo đúng đắn, giành nhiều thắng lợi to lớn
II. đồ dùng dạy học
- ảnh trong SGK
- T liệu lịch sử viết về bối cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, vai trò của
Nguyễn ái Quốc trong việc chủ trì hội nghị thành lập Đảng.
III. các hoạt động dạy học chủ yếu:
* Hoạt động 1 (làm việc cả lớp)
- GV giới thiệu bài:
Sau khi tìm ra con đờng cứu nớc theo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, lãnh tụ Nguyễn ái
Quốc đã tích cực hoạt động, truyề bá chủ nghĩa Mác - Lê-nin về nớc, thúc đẩy sự phát triển
của phong trào cách mạng Việt Nam, đa đến sự ra đời của Đảng Cộng sản.
- GV nêu nhiệm vụ học tập cho HS:
+ Đảng ta đợc thành lập trong hoàn cảnh nào?
+ Nguyễn ái Quốc có vai trò nh thế nào trong Hội nghị thành lập Đảng ?
+ ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Đảng cộng sản Việt Nam.
* Hoạt động 2:(Làm việc cả lớp)
GV tổ chức cho HS timg hiểu về việc thành lập Đảng:
10
Từ những năm 1926 - 1927 trở đi, phong trào cách mạng nớc ta phát triển
mạnh mẽ. Từ tháng 6 đến tháng 9 - 1929, ở Việt Nam lần lợt ra đời 3 tổ chức cộng

Đông Dơng Cộng sản Đảng thành lập tháng 6 - 1929, An Nam Cộng sản Đảng,
thành lập tháng 8 - 1929, Đông Dơng Cộng sản Liên Đoàn, tháng 9 - 1929.
11
- Tham gia Hội nghị thành lập Đảng có 2 đại biểu của Đông Dơng Cộng sản
Đảng là Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Đức Cảnh, 2 đại biểu của An Nam Cộng sản
Đảng là Nguyễn Thiệu và Châu Văn Liêm. Đồng chí Nguyễn ái Quốc đại diện quốc
tế Cộng sản chủ trì Hội nghị.
Các đồng chí Nguyễn Thiệu và Trịnh Đình Cửu kể lại:
Hồng Công đang vào xuân. Tiếng pháo đón tết của trẻ con đã nổ râm ran trên
các đờng phố.
Đợc gặp ông Nguyễn ái Quốc - ngời mà tên tuổi từ lâu đã đợc các nhà cách
mạng nói đến vơpí sự kính trọng và tin yêu - các đại biểu rất mừng và cảm động. Tuy
nhiên cũng có những cán bọ cẩn thận hỏi ông Nguyễn:
- Đồng chí có giấy giới thiệu của Quốc tế Cộng sản không?
Ông Nguyễn cời độ lợng, đặt tay lên ngực phía trái tim mình:
- Có, giấy giới thiệu ở đây !
... Một hôm, Hồ Tùng Mậu và Lê Hồng Sơn đa cho các đại biểu mỗi ngời mọt
vé đi xem trận bóng đá ở sân vận động thành phố. Trong không khí ồn ào, náo nhiệt
của sân vận động, Ông Nguyễn cùng các đại biểu tiến hành hội nhgị trì bị để thông
qua chơng trình nghị sự và định ngày giờ cho Hội nghị chính thức.
Ngày 3 - 2 - 1930, trong ngôi nhà cũ bé nhỏ của một cơ sở ở Cửu Long Thành
thuộc khu vực nhà ổ chuột với những túp lều bằng tôn và các - tông chen chúc nhau
nằm trên đất liền của lãnh thổ Hồng Công, Hội nghị Đảng cộng sản Việt Nam chính
thức khai mạc.
Bảy ngời
(1)
tham dự hội nghị ngồi xung quanh một chiếc bàn có để sẵn một bộ
súc sắc, một trò chơi a thích của ngời Trung Quốc ở Hồng Công. Uy tín của ông
Nguyễn có sức mạnh đặc biệt đối với các đại biểu.
(1) Hội nghị chỉ có 5 đại biểu chính thức, hai đồng chí hoạt động ở nớc ngoài,

* Hoạt động 2: (làm việc cả lớp)
- GV cho HS đọc SGK, sau đó GV tờng thuật và trình bày lại cuộc biểu tình
ngày 12 - 9 - 1930 ; nhấn mạnh: Ngày 12 - 9 là ngày Xô viết Nghệ - Tĩnh.
- GV nêu sự kiện theo diễn ra trong năm 1930.
* Hoạt động 3: (làm việc cá nhân hoặc theo nhóm)
- GV nêu câu hỏi: Những năm 1930 - 1931, trong các thon xã ở Nghệ - Tĩnh có
chính quyền Xô Viết đã diễn ra điều gì mới ?
- HS đọc SGK, sau đó ghi kết quả vào phiếu học tập.
- GV yêu cầu một vài học sinh dựa vào kết quả làm việc của mình để trả lời câu
hỏi.
13
Gợi ý trả lời:
+ Không hề xảy ra trộm cớp
+ Chính quyền cách mạng bãi bỏ những phong tục lạc hậu, mê tín dị đoan để
áp phá nạn rợu chè, cờ bạc,...
- GV trình bày tiếp:
Bọn đế quốc phong kiến hoảng sợ, đàn áp phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh hết
sức dã man, chúng điều thêm binh lính về đàn áp, triệt hạ làng xóm. Hàng nghìn đảng
viên cộng sản và chiến sỹ yêu nớc bị tù đày hoặc bị giết, đến giữa 1931, phong trào
lắng xuống.
* Hoạt động 4: (làm việc cả lớp)
- GV nêu vấn đề cho cả lớp thảo luận: Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh có ý
nghĩa gì:
- GV tổ chức cho HS trao đổi để đi đến kết luận:
+ Chứng tỏ tinh thần dũng cảm, khả năng cách mạng của nhân dân lao động.
+ Cổ vũ tinh thần yêu nớc của nhân dân ta.
IV. Thông tin tham khảo
Thơ văn đơng thời nói về phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh:
Than ôi, nớc mất nhà xiêu
Thế không chịu nổi, liệu chiều tính mau !

Kết quả ra sao?
Gợi ý trả lời:
+ Không khí khởi nghĩa ở Hà Nội đợc miêu tả trong SGK.
+ Kí thế của đoàn quân khởi nghĩa và thái độ của lực lợng cách mạng.
+ Kết quả của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội: Ta đã giành đợc
chính quyền, cách mạng tại Hà Nội.
- HS báo cáo kết quả thảo luận.
- GV nêu câu hỏi: Trình bày ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở
Hà Nội.
Gợi ý trả lời:
+ Cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội có vị trí nh thế nào? (Nếu không giành đợc chính
quyền ở Hà Nội thì các địa phơng khác sẽ ra sao?...)
+ Cuộc khởi nghĩa của nhân dân Hà Nội có tác động nh thế nào tới tinh thần
cách mạng của nhân dân cả nớc?
- HS báo cáo kết quả thảo luận
- GV có thể giới thiệu nét cơ bản về cuộc khởi nghĩa ở Huế (23 - 8) và cuộc khởi
nghĩa ở Sài Gòn (25 - 8).
- Liên hệ thực tế ở địa phơng, GV nêu câu hỏi: Em biết gì về khởi nghĩa giành
chính quyền năm 1945 ở quê hơng em?
Gợi ý: GV cho HS nêu hiểu biết của mình (phát biểu hoặc đọc bài viết đã đợc
su tầm), sau đó sử dụng những t liệu lịch sử địa phơng để liên hệ về thời gian, không
khí khởi nghĩa cớp chính quyền ở quê hơng.
15
* Hoạt động 3: (Làm việc cả lớp)
GV tổ chức cho HS tìm hiểu ý nghĩa cảu cách mạng tháng tám bằng cách nêu
các vấn đề cho học sinh suy nghĩ, thảo luận.
+ Khí thế của cách mạng tháng tám thể hiện điều gì ? (giành độc lập, tự do cho
nớc nhà đa nhân dân ta thoát khỏi liếp nô lệ).
* Hoạt động 4: (Làm việc cả lớp)
GV củng cố cho HS những nội dung chính của bài.