BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN THƢƠNG TÍN CHI NHÁNH ĐỐNG ĐA

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Lê Thị Khánh Huyền

Hà Nội – Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN THƢƠNG TÍN CHI NHÁNH ĐỐNG ĐA

Ngành: Kinh doanh
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 8340101

Họ và tên học viên: Lê Thị Khánh Huyền
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Nguyễn Trọng Hải



iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................... vi
DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ .......................................... viii
TÓM TẮT KÊT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN .......................................... viii
LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ........................7
1.1 Tổng quan về thanh toán quốc tế ...................................................................7
1.1.1 Khái niệm thanh toán quốc tế ..................................................................7
1.1.2 Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế ...............................................8
1.1.3 Các phương thức thanh toán quốc tế thông dụng ................................10
1.2 Rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế .................................................16
1.2.1 Khái niệm rủi ro thanh toán quốc tế .....................................................16
1.2.2 Phân loại rủi ro trong thanh toán quốc tế.............................................17
1.3 Quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế ..................................25
1.3.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong thanh toán quốc tế .............................25
1.3.2 Quy trình quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế .............26
1.3.3 Các công cụ quản trị rủi ro hoạt động thanh toán quốc tế ..................34
1.3.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong hoạt động thanh
toán quốc tế ......................................................................................................36
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN THƢƠNG
TÍN - CHI NHÁNH ĐỐNG ĐA .............................................................................41
2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thƣơng Tín – chi nhánh Đống
Đa (Sacombank-CN Đống Đa) ...........................................................................41

3.2.1 Hoàn thiện mô hình thanh toán quốc tế tập trung thống nhất, chuyên
sâu trên toàn hệ thống .....................................................................................93
3.2.2 Xây dựng cơ chế, chính sách về quản trị rủi ro thanh toán quốc tế trên
toàn hệ thống và đổi mới cơ chế kiểm tra, giám sát ......................................94
3.2.3 Xây dựng và hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro trong hoạt động
thanh toán quốc tế ...........................................................................................95


v
3.2.4 Tăng cường công tác đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
..........................................................................................................................98
3.3. Các kiến nghị.................................................................................................99
3.3.1 Kiến nghị đối với cơ quan nhà nước .....................................................99
3.3.2 Kiến nghị với khách hàng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu ................102
KẾT LUẬN ............................................................................................................104
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................105
PHỤ LỤC ...............................................................................................................107


vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TÊN VIẾT TẮT

GIẢI THÍCH

AML

Anti-money laundering (chống rửa tiền)

CBNV


NH

Ngân hàng

NHNN

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NHPH

Ngân hàng phát hành

NHTM

Ngân hàng thương mại

PGD

Phòng giao dịch

SACOMBANK

Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín

SWIFT

(Society

for


TP

Thành phố

TTQT

Thanh toán quốc tế

TTS

Tổng tài sản

URC

(The Uniform Rules For Collection: Quy tắc thực hành
thống nhất về Nhờ thu)

USD

(United States Dollar: Đô la Mỹ)

VND

Việt Nam Đồng

XNK

Xuất nhập khẩu



ix
TÓM TẮT KÊT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nên kinh tế thế
giới, các ngân hàng thương mại nói chung và Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương
Tín – chi nhánh Đống Đa nói riêng cần trang bị cho mình một hệ thống quản trị rủi
ro thanh toán quốc tế hoạt động hiệu quả để có thể phòng ngừa và xử lý những rủi
ro có thể gặp phải với tư cách là cầu nối của các chủ thể tham gia hoạt động mua
bán hàng hóa quốc tế.
Bằng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp lý
thuyết, phương pháp tổng hợp kinh nghiệm, bài luận văn đã hệ thống hóa các lý
luận về hoạt động thanh toán quốc tế cũng như các lý thuyết về quản trị rủi ro trong
hoạt động thanh toán quốc tế mà các ngân hàng thương mại hiện nay đang áp dụng.
Từ việc phân tích những rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế mà Ngân hàng
TMCP Sài Gòn Thương Tín – chi nhánh Đống Đa đã gặp phải, thực tế quy trình
quản trị rủi ro hoạt động thanh toán quốc tế mà chi nhánh Đống Đa đang thực hiện,
bài luận văn đã phân tích những điểm mạnh, điểm yếu của quy trình, từ đó đánh giá
nguyên nhân và các mặt hạn chế của công tác quản trị rủi ro hoạt động thanh toán
quốc tế tại Sacombank – chi nhánh Đống Đa. Cuối cùng, bài luận văn đề xuất một
số giải pháp có ý nghĩa thực tiễn cho Sacombank – chi nhánh Đống Đa nhằm hoàn
thiện công tác quản trị rủi ro hoạt động thanh toán quốc tế, đồng thời tác giả cũng
đưa ra một số kiến nghị, đề xuất với Chính phủ, Ngân hàng nhà nước, và các doanh
nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu để hoạt động quản trị rủi ro thanh toán quốc tế
hiệu quả hơn.
Đây cũng là những biện pháp, đề xuất mà các ngân hàng thương mại có thể
áp dụng để hệ cải thiện hoạt động quản trị rủi ro thanh toán quốc tế, giúp hệ thống
tài chính ngân hàng hoạt động ổn định, bền vững, vươn tới các chuẩn mực ngân
hàng trong khu vực và quốc tế.



những kết quả đã đạt được, công tác phòng ngừa và xử lý rủi ro hoạt động thanh


2
toán quốc tế vẫn còn tồn tại rất nhiều điểm hạn chế. Nhận thức được tầm quan trọng
của vấn đề này, tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản trị rủi ro trong hoạt động thanh
toán quốc tế tại Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín – chi
nhánh Đống Đa” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ.
2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
Liên quan đến đề tài này đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, bài báo
hay luận văn tốt nghiệp đại học, thạc sỹ tiếp cận vấn đề trên các góc độ, phạm vi và
tại nhiều ngân hàng khác nhau.
Phạm Thị Như Thủy, Quản trị rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng
thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam, luận văn Thạc sỹ kinh tế,
Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, 2014. Luận văn đã hệ thống được
các loại rủi ro phát sinh trong hoạt động thanh toán quốc tế và đưa ra một số
phương thức quản trị rủi ro thực tiễn có thể áp dụng tại ngân hàng thương mại cổ
phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam.
Nguyễn Quỳnh Giang, Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong thanh toán
bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công
thương Việt Nam, luận văn Thạc sỹ tài chính ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế Đại học Quốc Gia Hà Nội, 2015. Điểm sáng của bài luận văn là đã đưa ra được các
tiêu chí đo lường đánh giá mức độ rủi ro trong phương thức tín dụng chứng từ. Phần
giải pháp nhờ đưa ra được những tài liệu nghiên cứu của nước ngoài nên khá đầy đủ
và sát với thực tiễn hoạt động của các ngân hàng thương mại.
Lê Thảo Trang, Quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân
hàng thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam, luận văn Thạc sỹ Quản trị kinh
doanh, Trường Đại học Ngoại Thương, 2017. Luận văn đã hệ thống hóa được cơ sở
lý luận về hoạt động quản trị rủi ro, các công cụ quản trị rủi ro hiện đang được áp
dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam.
Các công trình nghiên cứu này là nguồn tài liệu tham khảo giúp tác giả có thể

hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – Chi
nhánh Đống Đa.
Để đáp ứng các mục tiêu trên, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động quản trị rủi ro thanh toán quốc tế
của NHTM nói chung, tìm ra phương pháp luận để tăng cường quản trị rủi ro thanh
toán quốc tế tại NHTM


4
- Tìm hiểu thực trạng, phân tích nguyên nhân, kết quả, hạn chế của hoạt động
quản trị rủi ro thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – Chi
nhánh Đống Đa.
- Trên cơ sở các định hướng phát triển của ngân hàng, đề xuất các giải pháp và
kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc
tế tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – Chi nhánh Đống Đa
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động quản trị rủi ro thanh toán quốc tế
của Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín- Chi nhánh Đống Đa.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các hoạt động thanh toán quốc tế và quản
trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế áp dụng đối với tổ chức kinh tế và cá
nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín- Chi nhánh Đống Đa trong giai
đoạn từ năm 2016 đến năm 2018 và các giải pháp từ nay đến năm 2025
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra thu thập số liệu: Thu thập những thông tin, dữ liệu cần
thiết cho việc nghiên cứu về quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế. Đây
là phương pháp được sử dụng để tập hợp những thông tin, số liệu thực sự cần thiết
cho đề tài.
 Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng phương pháp thống kê mô tả, so
sánh và phân tích các số liệu đã thu thập được. Ngoài ra còn được sử dụng để đánh
giá thực trạng quản trị rủi ro hoạt động thanh toán quốc tế từ đó đưa ra các nhận xét,

Thứ nhất, bằng các phương pháp nghiên cứu khoa học như tổng hợp và phân
tích lý thuyết, phân tích số liệu, điều tra xã hội học, luận văn đã khái quát hóa lý
thuyết về thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại
các ngân hàng thương mại.
Thứ hai, từ việc phân tích quy trình quản trị rủi ro đang thực hiện tại Ngân hàng
TMCP Sài Gòn Thương Tín – chi nhánh Đống Đa, tác giả đã đưa ra những điểm mạnh,
điểm yếu của quy trình, tìm ra những nguyên nhân khiến công tác quản trị rủi ro hoạt
động thanh toán quốc tế chưa hiệu quả.
Thứ ba, trên cơ sở phân tích những ưu, nhược điểm của công tác quản trị rủi ro
mà ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – chi nhánh Đống Đa đang thực hiện, tác


6
giả đề xuất các giải pháp để hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro TTQT nhằm mục
đích giảm thiểu các sai sót nghiệp vụ, rút ngắn thời gian tác nghiệp nhưng vẫn đảm
bảo an toàn trong hoạt động, tăng năng suất lao động, nâng cao uy tín và năng lực
cạnh tranh của ngân hàng.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài lời mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
tại ngân hàng thương mại.
Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín- Chi nhánh Đống Đa.
Chương 3: Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong hoạt
động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín- Chi nhánh
Đống Đa.


7
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG

8
Trong các điều kiện trên, phương thức TTQT là điều kiện quan trọng nhất.
Chính vì vậy, với phạm vi của bài luận văn, tác giả xin được nghiên cứu TTQT trên
góc độ hẹp như một trong số các nghiệp vụ của ngân hàng thương mại (NHTM),
trên khía cạnh các phương thức thanh toán.
1.1.2 Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế
1.1.2.1 Đối với nền kinh tế
Thanh toán quốc tế góp phần mở rộng và thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoại,
tăng cường vị thế kinh tế của mỗi quốc gia trên thị trường quốc tế, tạo cầu nối giữa
các quốc gia trong quan hệ thanh toán. Hoạt động TTQT là khâu quan trọng của quá
trình mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các tổ chức, cá nhân thuộc các quốc gia, vùng
lãnh thổ khác nhau. Nếu không có hoạt động TTQT thì hoạt động kinh tế đối ngoại
khó tồn tại và phát triển. Nếu hoạt động TTQT được nhanh chóng, chính xác, an
toàn sẽ góp phần giải quyết được mối quan hệ lưu thông hàng hóa, tiền tệ giữa
người mua và người bán một cách thông suốt, hiệu quả. Hoạt động TTQT là một
phần không thể tách rời và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu phát triển, là cầu nối
để mở rộng các hoạt động khác như du lịch, hợp tác quốc tế, đầu tư nước ngoài. Bên
cạnh đó, hoạt động TTQT làm tăng khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt
trong nền kinh tế, đồng thời thu hút lượng kiều hối đáng kể vào Việt Nam. Tóm lại,
hoạt động TTQT đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc
gia thể hiện trên các khía cạnh sau:
 Bôi trơn và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu
 Bôi trơn và thúc đẩy hoạt động đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp từ nước
ngoài vào Việt Nam và từ Việt Nam ra nước ngoài
 Thúc đẩy và mở rộng các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch
 Thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính
 Thúc đẩy thị trường tài chính quốc gia hội nhập kinh tế quốc tế


9

1.1.2.3 Đối với khách hàng
TTQT phục vụ nhu cầu thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ xuất nhập khẩu
của doanh nghiệp. Điều quan trọng khi ký kết hợp đồng mua bán là làm thế nào nhà
xuất khẩu kiểm soát được hàng hóa cho đến khi thanh toán? Đối với nhà nhập khẩu
làm thế nào để kiểm soát được tiền cho đến khi nhận được hàng? Vai trò trung gian
thanh toán trong hoạt động TTQT của các NHTM giúp quá trình thanh toán theo
yêu cầu của KH được thực hiện nhanh chóng, chính xác, an toàn và tiện lợi.
Trong quá trình thực hiện thanh toán, nếu KH không có đủ khả năng tài chính
và cần đến sự tài trợ của NH thì NH sẽ giải ngân cho vay hoặc tài trợ, chiết khấu bộ
chứng từ. Qua việc thực hiện thanh toán, NH còn có thể giám sát tình hình kinh
doanh của doanh nghiệp để có những tư vấn và điều chỉnh chiến lược kinh doanh
cho KH.
1.1.3 Các phương thức thanh toán quốc tế thông dụng
1.1.3.1 Phương thức chuyển tiền
* Khái niệm
“Chuyển tiền là phương thức TTQT trong đó khách hàng (người yêu cầu
chuyển tiền) yêu cầu ngân hàng của mình chuyển một số tiền nhất định cho một
người khác (người hưởng lợi) ở một địa điểm nhất định bằng phương tiện chuyển
tiền do KH lựa chọn” (GS. Đinh Xuân Trình, Thanh toán quốc tế, 2012, tr.167).
* Phân loại
+ Căn cứ cách thức gửi lệnh thanh toán, chuyển tiền gồm:
 Chuyển tiền bằng thư (Mail Transfer – M/T)
 Chuyển tiền bằng điện (Telegraphic Transfer – T/T)
 Chuyển tiền bằng Séc (Bank cheque)
+ Căn cứ mục đích chuyển tiền, chuyển tiền gồm:
 Chuyển tiền mậu dịch


11
 Chuyển tiền phi mậu dịch

phòng Thương mại quốc tế (International Chamber of Commerce) ban hành. Phiên
bản hiện hành là URC 522.
* Phân loại: Căn cứ vào tính chất chứng từ yêu cầu, nhờ thu gồm 2 loại: nhờ
thu trơn và nhờ thu kèm chứng từ.
- Nhờ thu trơn
- Nhờ thu kèm chứng từ

* Quy trình nghiệp vụ cơ bản:
Sơ đồ 1.2: Quy trình nghiệp vụ của phƣơng thức nhờ thu kèm chứng từ
Nguồn: Nguyễn Thị Quy, Giáo trình tài trợ thương mại quốc tế, 2012
(0) Người xuất khẩu và người nhập khẩu ký kết hợp đồng ngoại quy định
phương thức thanh toán là nhờ thu
(1) Người xuất khẩu tiến hành giao hàng và lập bộ chứng từ xuất khẩu
(2) Người xuất khẩu mang bộ chứng từ đến NH nhờ thu yêu cầu sử dụng dịch
vụ nhờ thu kèm chứng từ


13
(3) NH nhờ thu lập lệnh nhờ thu và gửi kèm bộ chứng từ tới NH thu hộ
(4) NH thu hộ thông báo lệnh nhờ thu cho người nhập khẩu
(5) Người nhập khẩu chấp nhận lệnh nhờ thu bằng việc:
- Thanh toán để đổi lấy bộ chứng từ
- Chấp nhận thanh toán hối phiếu để đổi lấy chứng từ
- Chấp nhận các điều kiện khác để đổi lấy chứng từ
(6) NH thu hộ sau khi nhận được tiền thanh toán từ người nhập khẩu sẽ
chuyển tiền cho NH nhờ thu
(7) NH nhờ thu sau khi nhận được tiền từ ngân hàng thu hộ sẽ báo có vào tài
khoản của người xuất khẩu.
1.1.3.3. Phương thức tín dụng chứng từ (L/C: letter of credit)
* Khái niệm:

- L/C chuyển nhượng (Transferrable L/C)
- L/C tuần hoàn (Revolving L/C)
- L/C giáp lưng (Back-to-back L/C)
- L/C điều khoản đỏ (Red-clause L/C)
- L/C đối ứng (Reciprocal L/C)
- L/C dự phòng (Standby L/C
+ Phân loại theo thời điểm thanh toán:
- L/C trả ngay (Sight payment L/C)
- L/C kỳ hạn (Deffered Payment L/C và Acceptance L/C)
- L/C hỗn hợp (Mixed L/C)
- L/C kỳ hạn cho phép thanh toán ngay (Usance Payable At sight L/C)