BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐCGIA

HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM THỊ THẮM

VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH
VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở
TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI – 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM THỊ THẮM

VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH
VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở
TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY


thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở Việt Nam và tỉnh Hải Dƣơng
....................................................................................................................... 15
2.1. Các nghiên cứu về thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình
thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ỏ Việt Nam.....................15
2.2. Những đánh giá về thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình
thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng...........19
3. Những nghiên cứu về định hƣớng, giải pháp nhằm phát huy vai trò của
gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở Việt
Nam hiện nay............................................................................................. 21
4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án...................22
Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN CÁCH VÀ VAI
TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ.............................................................24
1.1. Nhân cách và tiền đề hình thành, phát triển nhân cách.......................24
1.1.1. Khái niệm và cấu trúc nhân cách................................................24
1.1.2. Tiền đề hình thành, phát triển nhân cách....................................39
1.2. Thế hệ trẻ, nhân cách của thế hệ trẻ và vai trò của gia đình đối với
việc hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ..................................46
1.2.1. Khái niệm “thế hệ trẻ”, “nhân cách thế hệ trẻ”...........................46
1.2.2. Gia đình và vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát
triển nhân cách cho thế hệ trẻ............................................................... 54
1.3. Những nhân tố ảnh hƣởng đến vai trò của gia đình đối với sự hình thành,
phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ hiện nay..............................................66
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ
HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở
TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.........81
2.1. Điều kiện tự nhiên – xã hội, đặc điểm nhân cách thế hệ trẻ ở tỉnh Hải
Dƣơng hiện nay.......................................................................................................................... 81



KẾT LUẬN..................................................................................................160
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................163
PHỤ LỤC.....................................................................................................172


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Con ngƣời là mục tiêu trung tâm của mọi sự phát triển xã hội. Nội dung
xuyên suốt của học thuyết Mác – Lênin là giải phóng và phát triển con ngƣời
toàn diện. Mục tiêu suốt cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vì sự nghiệp
giải phóng cho “đồng bào” lao khổ, đấu tranh giành hạnh phúc nhân dân, xây
dựng con ngƣời mới phát triển toàn diện, một nội dung quan trọng là xây dựng
nhân cách vừa “hồng” vừa “chuyên”. Nhân cách hình thành và phát triển từ
chính chủ thể - cá nhân mỗi con ngƣời, đồng thời lại bị chi phối, đáp ứng đòi hỏi
của sự phát triển của xã hội ở từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Xã hội ngày càng
phát triển con ngƣời ngày càng vƣợt xa bản tính tự nhiên - bản năng của mình,
hƣớng tới trình độ xã hội hóa, ngày càng phát triển toàn diện hơn.
Trong bất cứ giai đoạn phát triển nào, thế hệ trẻ đều có vai trò vô cùng
quan trọng, họ là chủ nhân của tƣơng lai mỗi quốc gia – dân tộc. Đất nƣớc ta
trong 30 năm đổi mới đã cho thấy sự phát triển vƣợt bậc về kinh tế - xã hội, đời
sống vật chất, tinh thần ngày càng đƣợc nâng cao. Thế hệ trẻ đang đƣợc hƣởng
thụ nhiều thành quả to lớn về điều kiện vật chất, tinh thần, khoa học - công nghệ,
kỹ thuật. Đồng thời họ luôn bộc lộ những mặt ƣu việt so với những thế hệ đi
trƣớc nhƣ: khả năng cập nhật, tiếp thu, phát triển khoa học công nghệ, trình độ
ngoại ngữ khá, có tinh thần làm chủ, chủ động tìm kiếm cơ hội; nhanh nhạy tiếp
thu hệ giá trị mới; có ý thức hoàn thiện bản thân và phát triển cộng đồng… Tuy
nhiên do tác động của cơ chế kinh tế thị trƣờng; thời kỳ quá độ còn tồn tại đan
xen các yếu tố cũ, lạc hậu và những giá trị mới, tiến bộ, sự phát triển của thế hệ
trẻ đang gặp một môi trƣờng nhiều cơ hội song cũng ẩn chứa rất nhiều thách

một số gia đình đang có những biểu hiện khủng hoảng về giá trị đạo đức, trong
đó phải kể đến những giá trị gia đình truyền thống tốt đẹp đang dần bị xói mòn
bởi sự thao túng của đồng tiền; biểu hiện của lối sống thiếu văn hóa, những tình
trạng ly thân, ly hôn, ngoại tình, tình trạng bạo lực gia đình... đều đang hiện diện
ở mức độ đáng báo động; tỷ lệ thanh thiếu niên hƣ, bạo lực học đƣờng, bỏ học,
rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật có xu hƣớng tăng. Điều này đang có
nguy cơ trở thành vấn nạn các gia đình, xã hội, đặc biệt là những biểu hiện lệch
lạc trong sự hình thành và phát triển nhân cách và sự bất ổn trong tâm lý của một
bộ phận thế hệ trẻ hiện nay.
Không ít gia đình ở Hải Dƣơng hiện nay (và Việt Nam nói chung) nhận
thức chƣa đúng về vai trò của mình trong việc hình thành và phát triển nhân
cách cho thế hệ trẻ, còn coi đó là nhiệm vụ của nhà trƣờng, xã hội, nên đã tạo ra
những hậu quả đối với gia đình mình và gây ảnh hƣởng lớn cho xã hội. Vì vậy,
việc phát huy vai trò gia đình trong sự hình thành và phát triển nhân cách hoàn
thiện cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng là một yêu cầu cấp bách hiện nay.
Với mong muốn góp một phần vào giải quyết vấn đề thực tế này, tôi chọn:
“Vai trò của gia đình đối với việc hình thành và phát triển nhân cách cho thế
hệ trẻ ở tỉnh Hải Dương hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ triết học.


3
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ lý luận và thực trạng vai trò của gia đình đối với sự
hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng, luận án đề
xuất các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của gia đình đối với sự
hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích trên luận án tập trung vào các nhiệm vụ sau đây:
+ Phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

4.2. Phương pháp nghiên cứu
Phƣơng pháp luận: Luận án đƣợc thực hiện trên cơ sở vận dụng phƣơng
pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
Phƣơng pháp cụ thể: phƣơng pháp logic và lịch sử; phƣơng pháp phân
tích, so sánh, tổng hợp; điều tra xã hội học; quan sát, thống kê; tổng kết thực
tiễn; tham vấn …
5. Những đóng góp mới của luận án
- Vận dụng sáng tạo lý luận mác – xít về vai trò của gia đình đối với sự
hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ vào thực tiễn tỉnh Hải Dƣơng.
- Phân tích, làm rõ lý luận về nhân cách, sự hình thành và phát triển nhân
cách, thế hệ trẻ và gia đình, vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát
triển nhân cách cho thế hệ trẻ.
- Luận án góp phần làm rõ thêm những luận cứ và luận chứng cho các
nhóm giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của gia đình đối với sự hình thành
và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay.
- Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm rõ hơn tầm quan trọng của
gia đình đối với việc hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ từ hƣớng
tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu dƣới góc độ chính trị - xã hội.
6. Ý nghĩa của luận án
Luận án tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm những luận điểm, các
vấn đề lý luận và thực tiễn về gia đình, vai trò của gia đình. Luận án đóng góp
thêm tài liệu để các bậc cha mẹ tham khảo nhằm phát huy vai trò của gia đình
đối với quá trình nuôi dƣỡng, giáo dục thế hệ trẻ.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài,
kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án đƣợc kết cấu thành 3
chƣơng, 9 tiết.


5

luận, thực tiễn trong bức tranh đa sắc màu về gia đình ở Việt Nam và các kiểu
gia đình trên thế giới. Tác giả đã phân tích, làm rõ những đặc trƣng, vai trò, chức
năng của quá trình hình thành và phát triển của gia đình Việt Nam từ truyền
thống đến hiện đại trên cơ sở nghiên cứu xã hội học về gia đình. Các tác giả đã
nêu lên những định hƣớng giải pháp và điều kiện thực hiện những giải pháp xây
dựng gia đình Việt Nam phù hợp với yêu cầu của giai đoạn hiện nay. Cuốn “Gia
đình học” thực sự là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà nghiên cứu và là cuốn
giáo trình tƣơng đối đầy đủ, khái quát cho những ai quan tâm nghiên cứu trau
dồi kiến thức về ngành khoa học mới, ngành gia đình học.
Lê Thi (2009) nghiên cứu về “Sự tương đồng và khác biệt trong quan
niệm về hôn nhân gia đình giữa các thế hệ người Việt Nam hiện nay”, [108]. Tác
giả chỉ ra sự khác biệt trên cơ sở những giá trị văn hóa truyền thống và văn hóa


8
hiện đại; giữa hai thế hệ ngƣời lớn tuổi và thế hệ trẻ trong gia đình hiện nay về
hôn nhân. Từ đó tác giả luận án nhận thấy sự thay đổi những hệ giá trị trong gia
đình; sự khác biệt của thế hệ trẻ khi nhìn nhận vấn đề tình yêu, hôn nhân hiện
đại; từ đó tác động tới sự hình thành lối sống, nhân cách với những nét khác biệt
so với thế hệ trƣớc.
Đặng Thị Linh (2009), biên soạn “Những vấn đề lý luận về gia đình trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” [55]. Tập bài giảng phân tích quan điểm của
Chủ nghĩa Mác – Lênin về sự hình thành, phát triển gia đình, xây dựng gia đình
trong thời kỳ quá độ lên xã hôi xã hội chủ nghĩa. Tác giả luận án kế thừa cơ sở
quan niệm về gia đình; vận dụng, phát triển những cơ sở lý luận về quá trình xây
dựng gia đình trong thời kỳ quá độ với những khó khăn, phức tạp trong nhìn
nhận, đánh giá các gia đình hiện nay.
Trịnh Duy Luân; Helle Rydstrom; Wil Burghoom đồng chủ biên (2011)
nghiên cứu về:“Gia đình nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới”, [52]. Các
tác giả nghiên cứu về các gia đình khu vực nông thôn với những biến đổi lớn

tập trung nghiên cứu.
Tâm lý học Liên Xô là một nền tâm lý học lớn đƣợc thế giới công nhân,
nhiều công trình nghiên cứu tâm lý học đƣợc các nƣớc phƣơng tây kế thừa, phát
triển. Ngay trong quá trình xây dựng nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế
giới các nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô đã quan tâm về “Chủ nghĩa xã
hội và nhân cách” tập 1, 2 [16], [17]. Trong đó đã phân tích nội dung về sự hình
thành và phát triển nhân cách trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ
nghĩa cộng sản.
Ở Việt Nam đã bắt đầu nghiên cứu về nhân cách từ những năm 1960.
Nhƣng công trình quan trọng có nội dung liên quan tới vấn đề mà tác giả nghiên
cứu gồm:
Phạm Minh Hạc chủ nhiệm đề tài nghiên cứu (2001-2005) về: "Xây dựng
con người Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị
trường", [31]. Đề tài nghiên cứu các nội dung: Cơ sở lý luận hình thành nhân
cách, quan điểm giá trị và mô hình nhân cách theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa;
Nghiên cứu tính cách con ngƣời Việt Nam qua các tài liệu lịch sử; Nghiên cứu
thái độ, quan điểm giá trị của ngƣời Việt Nam ở nƣớc ngoài; Điều tra tìm hiểu
sự thay đổi về quan điểm giá trị của ngƣời Việt Nam hiện nay; Đo đạc một số
đặc điểm nhân cách của một số tầng lớp ngƣời Việt Nam hiện nay; Nghiên cứu
một số vấn đề tiềm năng con ngƣời. Cuốn sách đã phân tích những ƣu điểm, hạn
chế cần khắc phục của ngƣời Việt Nam hiện nay – đây là cơ sở quan trọng giúp
tác giả luận án phân tích những thành tựu và hạn chế của các bậc ông bà, cha mẹ
trong gia đình tác động tới con cái trong sự hình thành và phát triển nhân cách.


10
Lê Văn Hồng (2008), “Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sƣ phạm” [37].
Đây là cuốn sách phân tích tâm lý lứa tuổi và tác động giáo dục phù hợp với tâm
lý lứa tuổi cho lứa tuổi từ 0 – 18 tuổi. Tác giả luận án kế thừa cở sở phân tích đặc
điểm tâm lý học các giai đoạn lứa tuổi của trẻ em, lứa tuổi học sinh trung học cơ


11
nhân cách cá nhân đã trở nên lỗi thời không phù hợp.Song đây cũng là cơ sở
quan trọng để tác giả kế thừa và phát triển nghiên cứu của mình về nhân cách
của thế hệ trẻ hiện nay.
1.3. Các công trình nghiên cứu về thế hệ trẻ
Thế hệ trẻ là thế hệ tƣơng lai của đất nƣớc, là thế hệ cần đƣợc mỗi gia
đình và cả xã hội quan tâm, chăm lo phát triển. Đến nay đã có nhiều tài liệu
nghiên cứu quan trọng về đối tƣợng này. Cụ thể:
Đinh Thị Vân Chi (2003) đã có nghiên cứ về “Nhu cầu giải trí của thanh
niên: Sách tham khảo”, [20]. Nhu cầu vui chơi, giải trí của thanh niên là một
nhu cầu tất yếu và cần đƣợc cha mẹ quan tâm, định hƣớng cho thế hệ trẻ. Bởi vì
tuổi trẻ nhu cầu vui chơi, giải trí, tiếp thu học hỏi những cái mới bên ngoài xã
hội rất cao và rất dễ bị ảnh hƣởng bởi “thần tượng”, trò chơi, bởi những ngƣời
nổi tiếng. Cho nên bố mẹ cần đặc biệt quan tâm, hƣớng dẫn, định hƣớng cho thế
hệ trẻ trong lĩnh vực này.
Trần Thị Cẩm (2005), “Tâm lý trẻ và giáo dục trong gia đình”,[21]. Đây
là cuốn sách tâm lý bổ ích, trang bị cho gia đình những hiểu biết nhất định về
con trẻ ở “lứa tuổi từ sơ sinh” đến “tuổi vào đời”; từ đó tác giả đƣa ra những
phƣơng pháp giáo dục phù hợp với các tình huống, những vấn đề tâm lý ở trẻ và
bố mẹ gặp phải trong nuôi dạy con cái trong gia đình. Đây là cơ sở nghiên cứu
quan trọng giúp cho tác giả kế thừa phân tích về thực trạng và giải pháp phát huy
vai trò của gia đình ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay.
Đặng Vũ Cảnh Linh (2003) về: “Vị thành niên và chính sách đối với vị
thành niên” [55], cuốn sách đã phân tích đặc điểm lứa tuổi vị thành niên. Trên
cơ sở những đặc trung riêng có của lứa tuổi này tác giả phân tích thực tế những
chính sách đã và đang áp dụng từ đó đề ra một số giải pháp đối với trẻ vị thành
niên.
Trần Thị Hƣơng Lan (2004): “Tìm hiểu Thế giới Tâm lý của tuổi vị thành
niên”, [51]. Đây cũng là cuốn sách phân tích về đặc điểm tâm lý của lứa tuổi có

những thay đổi về tâm sinh lý khiến những bạn trẻ tuổi vị thành niên phải chịu
nhiều áp lực hơn bao giờ hết. Ngƣợc lại, các bậc phụ huynh thì vẫn coi con cái
mình nhƣ những đứa trẻ khiến chúng cảm thấy cuộc sống trở nên thật tồi tệ. Vậy
cha mẹ cần phải làm gì? "Teen cần gì ở cha mẹ?" trở thành cuốn sách hƣớng dẫn
cung cấp cho bạn những phƣơng thức tích cực để giải quyết vấn đề khó khăn trong
nuôi dạy con cái. Luôn cho con cái thấy rằng bạn yêu chúng chừng nào và đang
giúp chúng kiểm soát sự giận dữ của mình một cách tích cực. Đó chính là nền móng
để bạn trở thành những ông bố bà mẹ lý tƣởng của con cái tuổi Teen trong thế kỷ
XXI. Bác sỹ Ross Campell với hơn 30 năm kinh nghiệm tƣ vấn cho hàng ngàn gia
đình nói rằng các bậc phụ huynh vẫn có một ảnh hƣởng rất lớn đến cuộc sống của
con cái mình khi chúng đã đến tuổi vị thành niên. "Teen cần gì ở cha


13
mẹ?" không chỉ đƣa ra những phân tích thực tế trong bối cảnh đời sống của tuổi
vị thành niên hiên nay mà còn chỉ ra những phƣơng hiệu quả để dạy dỗ con cái
trong giai đoạn có nhiều xáo động này. Bạn sẽ học đƣợc cách: Nhận ra sự cáu
giận bất thƣờng của con và phƣơng pháp giải quyết tình trạng đó; Cân bằng tự
do và kỷ luật một cách linh hoạt; Giúp con bạn tìm ra ý nghĩa đúng đắn và đích
thực của tình dục; Hiểu về sự tác động của truyền thông đối với thế hệ @.
Những nghiên cứu của tác giả Lƣu Song Hà (2008) về: “Cách thức cha
mẹ quan hệ với con và hành vi lệch chuẩn của trẻ”, [32]. Bộ phận thanh niên vi
phạm đạo đức và có những hành vi lệch chuẩn có sự tác động rất lớn từ môi
trƣờng sống, đặc biệt là từ gia đình. Đặc biệt là mối quan hệ giữa cha mẹ và con
cái. Những kết quả nghiên cứu cho thấy trong nhiều gia đình có con ở độ tuổi
học sinh trung học cơ sở cùng song song tồn tại 3 kiểu quan hệ: tin tƣởng – bình
đẳng; bàng quan – xa cách và nghiêm khắc - cứng nhắc. Trên thực tế, tồn tại một
tỷ lệ đáng lo ngại học sinh trung học cơ sở có hành vi lệch chuẩn. Những học
sinh trung học cơ sở bị cha mẹ đối xử bàng quan – xa cách có xu hƣớng vi phạm
nhiều chuẩn mực hành vi hơn những em đƣợc cha mẹ đối xử tin tƣởng - bình

triển thể lực cho thế hệ trẻ hiện nay.
Luật thanh niên – 2005, Nhà xuất bản Lao Động [58], quy định trách
nhiệm và nghĩa vụ công dân đối với thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16
tuổi đến ba mƣơi tuổi. Trên cơ sở luật mà nhà nƣớc ban hành là cơ sở để tác giả
nghiên cứu về những quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân của thế hệ trẻ ỏ độ
tuổi đủ tuổi thanh niên; đồng thời đây là cơ sở để tác giả nhìn nhận những vấn đề
thực tiễn khi thế hệ trẻ bị lợi dụng, lạm dung, bị xâm hại…hay tham gia vào các
tệ nạn xã hội và hành vi vi phạm pháp luật.
Trên đây là những công trình nghiên cứu khái quát về đặc điểm tâm sinh lý
của thế hệ trẻ và những chính sách, pháp luật và sự quan tâm của toàn xã hội vì mục
tiêu phát triển thế hệ nguồn nhân lực kế cận tƣơng lai của đất nƣớc. Những nghiên
cứu đã đƣa ra những những đánh giá toàn cảnh về sự phát triển của thế hệ trẻ đặc
biệt là đối tƣợng trẻ em dƣới 18 tuổi, nhƣng có nhiều thực trạng biến đổi trong sự
phát triển của thế hệ trẻ hiện nay chƣa đƣợc nhắc đến nhƣ tình trạng bạo lực học
đƣờng, chảy máu chất xám ở độ tuổi ngày càng nhỏ,… Hay nhiều tác động tiêu cực
từ gia đình mà trong thực tế xã hội lại cho rằng đó là vai trò tích cực nhƣ: việc hy
sinh của cha mẹ để nuôi con ăn học ngay cả khi con trƣởng thành trên 18 tuổi làm
cho thế hệ trẻ nƣớc ta nói chung thiếu tự lập; thiếu tinh thần trách nhiệm và ỷ lại
vào gia đình; hay việc làm thay con mọi công việc mà lẽ ra trẻ phải làm tùy thuộc
vào độ tuổi để tự chăm sóc bản thân và có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng và
gia đình coi đó là sự yêu thƣơng con cái hết mực,… Cho nên trên thực tế còn nhiều
ngƣời trƣởng thành trên 30 tuổi vẫn còn chƣa có trách nhiệm với chính bản thân
mình mà còn phụ thuộc vào cha mẹ.


15
Tuy nhiên, đây là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để tác giả nghiên cứu về
những yếu tố đặc điểm thể chất, tâm lý, sinh lý và các yếu tố tác động tới sự hình
thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ.
2. Các công trình nghiên cứu về thực trạng vai trò của gia đình đối


16
Giai.Not, H.G,“Thuật ứng xử giữa cha mẹ và con cái; do Nguyễn Văn
Toại: Dịch (1993), [75]. Cuốn sách trang bị cho các bậc cha mẹ về nghệ thuật
ứng xử của cha mẹ với con cái trong xã hội hiện đại. Đây là tài liệu hỗ trợ quan
trọng cho các gia đình trong nuôi dạy và giáo dục thế hệ trẻ. Cuốn sách là cẩm
nang đầy tính thực tiễn, đƣa ra các biện pháp rất cụ thể cung cấp cho mỗi cha mẹ
cách giải quyết hàng loạt vần đề nảy sinh thƣờng xuyên giữa cha mẹ và con cái
nhƣ: việc tiếp xúc trò chuyện, ngợi khen - phê bình, cha mẹ phải tìm hiểu ý thức
trách nhiệm, tính tự lập của trẻ, những giới hạn kỷ luật cho phép, hay tính ghen
tị, nỗi sợ hãi trẻ thơ... Là cha mẹ phải tìm hiểu và khi hiểu đƣợc trẻ, cha mẹ có
thể thông cảm và san sẻ mọi điều với trẻ dƣới góc độ là những “ngƣời bạn lớn”.
Đây là cơ sở tác giả luận án kế thừa đƣa ra những nội dung, phƣơng pháp giáo
dục phù hợp trong gia đình hiện nay.
Nguyễn Thị Hoài Đức: Biên soạn xuất bản 1997: “Cha mẹ với tuổi vị
thành niên” [23]. Tác giả phân tích những biến đổi về tâm sinh lý của con trẻ
trong độ tuổi vị thành niên. Độ tuổi có sự nhạy cảm về tâm lý, sự thay đổi sinh
lý. Chính bản thân mỗi con ngƣời khi đổi mặt với giai đoạn này cũng gặp rất
nhiều vấn đề trở ngại. Tác giả đã chỉ ra những đặc điểm của lứa tuổi này và sự
cần thiết phải quan tâm, chăm sóc, hiểu biết của các bậc cha mẹ với con cái họ.
Lê Thi (1997), "Vai trò của gia đình trong sự hình thành và phát triển nhân
cách con người Việt Nam" , Nhà xuất bản Phụ nữ [106]. Tập thể các tác giả cho
rằng, những thành tựu to lớn của cách mạng khoa học và công nghệ trong những
năm cuối thế kỷ XX, đang đƣa lại những khả năng sáng tạo, trí thông minh tuyệt
vời cho con ngƣời và hứa hẹn đem lại những tiến bộ vƣợt bậc cho cuộc sống của cá
nhân, gia đình, xã hội cả về vật chất và tinh thần. Các tác giả cũng khẳng định sự
phát triển của xã hội không thể tách rời sự phát triển của con ngƣời và vai trò của
con ngƣời trong việc bồi dƣỡng, xây dựng nhân cách con ngƣời.

Lê Nhƣ Hoa (2001) có nghiên cứu về: “Văn hóa gia đình với việc hình

niên, bạo lực gia đình… và là nguyên nhân của bệnh lý tinh thần sau này.
Trịnh Văn Thắng (2004) đã nghiên cứu khía cạnh “tế nhị” trong gia đình “Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục: Nội dung, rào cản và động
cơ giao tiếp” [103]. Tình dục là một vấn đề “khó nói” trong các gia đình Việt
Nan hiện nay nói chung bởi rào cản về phong tục tập quán và văn hóa. Trong
những năm gần đây vấn đề này đã bƣớc đầu đƣợc đem giảng dạy trong nhà
trƣờng, ngoài xã hội và các bậc cha mẹ quan tâm. Tuy nhiên thực tế hiện nay
việc trao đổi, giao tiếp giữa các bậc cha mẹ và con cái với vấn đề tình dục còn
nhiều hạn chế so với sự phát triển của xã hội cùng những sự phát triển nói riêng
về khía cạnh tình dục trọng cuộc sống ngày nay. Nhìn chung hiểu biết về tình
dục của cả bố mẹ và con cái tuổi vị thành niên con nhiều hạn chế tồn tại. Cho
nên thông qua cuốn sách tác giả cũng đã trang bị cho các gia đình kiến thức quan


18
trọng về vấn đề đƣợc coi là “tế nhị” mà các thành viên trong gia đình cần phải
đƣợc trang bị.
Ngoài những công trình nêu trên còn có một số luận án nghiên cứu về vai
trò của gia đình nhƣ:
Lê Thị Thủy: “Vai trò của đạo đức đối với sự hình thành nhân cách của
con ngƣời Việt Nam trong điều kiện đổi mới hiện nay”,[111], Luận án tiến sĩ
Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2000. Tác giả phân
tích vai trò của đạo đức trong sự hình thành nhân cách con nguời Việt nam về
thực trạng đạo đức xã hội hiện tại tác động tích cực và sự xuống cấp của đạo đức
xã hội ảnh hƣởng tới nhân cách con ngƣời. Từ đó tác giả đƣa ra những giải
pháp nâng cao vai trò của đạo đức với sự hình thành nhân cách con ngƣời trọng
giai đoạn tiếp theo.
Nguyễn Đức Mạnh, Luận án tiến sĩ xã hội học, (2003), Vai trò của gia
đình đối với việc giáo dục trẻ em hƣ ở thành phố; qua nghiên cứu ở Hà Nội,
[71]. Cũng là những nghiên cứu về chức năng giáo dục của gia đình nhƣng ở
đây tác giả nghiên cứu đối tƣợng, phạm vi là trẻ em hƣ ở thành phố, qua nghiên

21/01/2005 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Xây dựng gia đình thời kỳ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng, [86]; Sở Văn hóa
- Thể thao - Du lịch tỉnh Hải Dƣơng: Tình hình thực hiện chiến lược phát triển gia
đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 và các văn bản, đề án thực hiện công
tác gia đình giai đoạn 2011-2015, [87]; Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh Hải
Dƣơng: Báo cáo tình hình thực hiện “Đề án tuyên truyền truyền giáo dục đạo đức,
lối sống tròn gia đình Việt Nam giai đoạn 2010 -2015” [89]; Sở Văn hóa - Thể thao
- Du lịch tỉnh Hải Dƣơng: Báo cáo kết quả thực hiện công tác gia đình năm 2016
và phương hướng nhiệm vụ năm 2017, [90]; Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh
Hải Dƣơng: Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã
hội ở tỉnh Hải Dương năm 2016, [91]; Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh Hải
Dƣơng: Báo cáo đánh giá kết quả công tác gia đình giai đoạn 2011 - 2015; Mục
tiêu, phương hướng và giải pháp thực hiện giai đoạn 2016 – 2020, [93]; Ủy ban
nhân dân tỉnh Hải Dƣơng, (2015) , Báo cáo: Tình hình thực hiện nhiệm vụ kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội năm 2015, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn
2015 – 2020, [115]; Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dƣơng, Báo cáo: Tình hình thực
hiện nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2016, Kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội năm 2017, [116]; Sở kế hoạch đầu tƣ tỉnh Hải Dƣơng, (2017), Báo
cáo: Tình hình thực hiện nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2017,
[94]; Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dƣơng, Báo cáo: Tình hình thực hiện nhiệm vụ kế
hoạch


20
phát triển kinh tế - xã hội năm 2017, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm
2018, [117]; Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dƣơng, Báo cáo: Tình hình thực hiện
nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 3 tháng đầu năm và một số nhiệm
vụ trọng tâm trong quý 2 năm 2018, [118].
Các tài liệu trên đã cung cấp cho tác giả những tài liệu, số liệu tổng hợp
quan trọng về điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh và các gia đình ở tình Hải