BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG
----------------------------------------

NGUYỄN ĐỨC THUẬN

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KẾT QUẢ
XUẤT KHẨU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
RAU QUẢ TẠI VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đồng Nai – Năm 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG
----------------------------------------

NGUYỄN ĐỨC THUẬN

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KẾT QUẢ
XUẤT KHẨU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
RAU QUẢ TẠI VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÃ SỐ: 9340101
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. TRẦN ANH MINH
TS. NGUYỄN VĂN NAM


Tác giả xin cảm ơn tất cả thầy cô trong Trƣờng, cũng nhƣ ngoài Trƣờng đã
giảng dạy, hƣớng dẫn hay giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu luận
án.
Tác giả cũng xin cảm ơn các doanh nghiệp đã tạo điều kiện về thời gian, cũng
nhƣ điều kiện làm việc để tôi có số liệu, khảo sát và viết bài trong thời gian làm
luận án này.
Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời thân và bạn bè,
luôn bên cạnh động viên và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên
cứu.
Tác giả

NGUYỄN ĐỨC THUẬN


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................ iii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... vii
DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ..............................................................................ix
CHƢƠNG 1TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ............................................................1
GIỚI THIỆU ...............................................................................................................1
1.1 BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU ..............................................................................1
1.1.1 Bối cảnh nghiên cứu về thực tiễn ................................................................1
1.1.2 Bối cảnh nghiên cứu về lý thuyết ................................................................6
1.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU .....................................................7
1.2.1 Mục tiêu của luận án: ..................................................................................7
1.2.2 Các câu hỏi nghiên cứu: ..............................................................................8

2.3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ KẾT QUẢ XUẤT
KHẨU....................................................................................................................36
2.3.1 Nghiên cứu ngoài nƣớc .............................................................................36
2.3.2 Các nghiên cứu trong nƣớc .......................................................................40
2.4 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT ...........................................................45
TÓM TẮT CHƢƠNG 2 ........................................................................................52
CHƢƠNG 3THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ...............................................................53
GIỚI THIỆU .............................................................................................................53
3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU ........................................................................53
3.1.1 Giới thiệu về chƣơng trình nghiên cứu .....................................................53
3.1.2 Quy trình nghiên cứu .................................................................................53
3.2 NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH ..........................................................................56
3.2.1 Thiết kế nghiên cứu định tính....................................................................56
3.2.2 Kết quả nghiên cứu định tínhVề điều chỉnh mô hình nghiên cứu.............58
3.3 NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƢỢNG SƠ BỘ .........................................................63
3.3.1 Thiết kế nghiên cứu định lƣợng sơ bộ:......................................................63
3.3.2 Kết quả nghiên cứu định lƣợng sơ bộ: ......................................................63
3.4 NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƢỢNG CHÍNH THỨC ............................................75


v

3.4.1Đối tƣợng khảo sát .....................................................................................75
3.4.2Mẫu nghiên cứu và phƣơng pháp lấy mẫu .................................................75
3.4.3 Kỹ thuật xử lý dữ liệu ................................................................................77
TÓM TẮT CHƢƠNG 3 ............................................................................................79
CHƢƠNG 4KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................ 81
GIỚI THIỆU .............................................................................................................81
4.1 MẪU NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC ............................................................81
4.1.1 Đối tƣợng khảo sát: ...................................................................................81

TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................i
Tiếng Việt .................................................................................................................i
Tiếng Anh ............................................................................................................... ii
PHỤ LỤC 1 DÀN BÀI THẢO LUẬN NHÓM ..........................................................x
PHỤ LỤC 2 DANH SÁCH THẢO LUẬN NHÓM .................................................xv
PHỤ LỤC 3 BẢNG CÂU HỎI ĐỊNH LƢỢNG SƠ BỘ .........................................xvi
PHỤ LỤC 4 BẢNG CÂU HỎI ĐỊNH LƢỢNG CHÍNH THỨC ............................xix
PHỤ LỤC 5 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................................... xxii


vii

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam và các nƣớc ASEAN .........2
Bảng 1.2 Tỷ lệ xuất khẩu so với GDP ........................................................................3
Bảng 1.3 Danh sách các quốc gia là thị trƣờng xuất khẩu chính của Việt Nam .........4
Bảng 2.1Tổng hợp các mô hình lý thuyết về kết quả xuất khẩu ...............................33
Bảng 2.2 Bảng tổng hợp các nghiên cứu liên quan ...................................................42
Bảng 3.1Kết quả nghiên cứu định tính......................................................................60
Bảng 3.2 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Kết quả xuất khẩu ..................64
Bảng 3.3 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Chiến lƣợc marketing xuất khẩu
...................................................................................................................................64
Bảng 3.4 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Đặc điểm và năng lực quản lý
doanh nghiệp .............................................................................................................65
Bảng 3.5 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Đặc điểm ngành .....................65
Bảng 3.6 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Đặc điểm quản lý ...................66
Bảng 3.7 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Thị trƣờng trong nƣớc ............66
Bảng 3.9 Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo Vai trò của hiệp hội ................67
Bảng 3.10 Kết quả EFA các yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu ........................70
Bảng 3.12 Bảng tổng hợp thang đo (bảng hỏi) dùng cho nghiên cứu chính thức ....73

DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu của tác giả Madsen (1987) ........................................ 25
Hình 2.2 Mô hình nghiên cứu của tác giả Aaby và Slater (1989) ............................ 26
Hình 2.3 Mô hình nghiên cứu của tác giả Gemünden (1991) ................................... 27
Hình 2.4 Mô hình nghiên cứu của tác giả Zou và Stan (1998) ................................. 28
Hình 2.5 Mô hình nghiên cứu của tác giả Katsikeasvà cộng sự (2000) ................... 29
Hình 2.6 Mô hình nghiên cứu của tác giả Leonidou và cộng sự(2002).................... 30
Hình 2.7 Mô hình nghiên cứu của tác giả Sousa và cộng sự (2008) ........................ 31
Hình 2.8 Mô hình nghiên cứu của Moghaddam và cộng sự (2012) ......................... 32
Hình 2.9 Mô hình nghiên cứu của tác giả Chen và cộng sự (2016).......................... 33
Hình 2.10 Mô hình nghiên cứu đề xuất .................................................................... 51
Hình 3.1 Các phƣơng pháp chọn mẫu ....................................................................... 76
Hình 4.9 Kết quả kiểm định giá trị phân biệt giữa các khái niệm nghiên cứu ......... 91
Hình 4.10 Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu ................................................... 93
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 3.1 Quy trình nghiên cứu ................................................................................ 55


1

CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
GIỚI THIỆU
Chƣơng này, tác giả giới thiệu tổng quan về luận án nghiên cứu bao gồm:
bối cảnh nghiên cứu thực tiễn, bối cảnh lý thuyết; mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu,
đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu bao gồm nghiên cứu
định tính và nghiên cứu định lƣợng, đóng góp về học thuật và đóng góp về thực tiễn
của luận án và kết cấu của luận án.
1.1 BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
1.1.1 Bối cảnh nghiên cứu về thực tiễn

2012

72,23

96,90

114,53

Campuchia 5,59

6,70

7,84

6,66

6,84

8,54

10,07

11,01

1,91

2,19

2,27



22,852 227,57 210,88 213,59

234,66

Malaysia 198,79 226,99

227,45

228,31 234,13 200,21 189,41

216,43

Indonesia 157,78 203,49

190,03

182,55 176,03 150,37 144,49

168,81

Singapore 351,86 409,50

408,39

410,25 409,76 346,64 329,87

373,25

Philippines 51,49


89,07

12,45

13,00

11,44

10,51

6,35

4,87

5,57

Brunei

(Nguồn: data.worldbank.org)
Nhịp độ tăng trƣởng kim ngạch xuất khẩu bình quân hàng năm giai đoạn
2010 – 2017 ở mức cao. Nếu nhƣ năm 2010 quy mô xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt
72,23 tỷ USD xếp thứ 6/10 các quốc gia ASEAN (sau Thailand, Malaysia,
Singapore, Indonesia, Brunei, Myanmar) với trị giá xuất khẩu đạt khoảng 62,31%
của GDP thì đến hết năm 2017 quy mô này đã đạt 214,32 tỷ USD năm 2017 (tăng
gấp 2,97 lần) và trở thành quốc gia có giá trị xuất khẩu hàng hóa đứng thứ4 của
ASEAN (sau Thailand, Maylaysia, và Singapore) với trị giá xuất khẩu hàng hóa đạt
khoảng95,77% của GDP.



77,11

80,67

83,84

86,02

95,77

Campuchia

49,72

55,70

60,68

48,07

46,08

53,71

59,20

65,77

Lào


51,87

51,55

Malaysia

77,95

84,54

80,31

77,00

74,49

60,65

55,05

59,40

Indonesia

20,90

25,38

22,36


22,65

Myanmar

17,48

17,66

16,12

18,79

17,42

17,34

15,67

17,52

Brunei

64,99

87,60

90,59

81,50


TỔNG SỐ

Asean

Trung Quốc

Mỹ

Nhật

Hàn Quốc

2006

39.826,2

6.632,6

3.242,8

7.845,1

5.240,1

842,9

2007

48.561,4


5.403,0

11.407,2

6.335,6

2.077,8

2010

72.236,7

10.364,7

7.742,9

14.238,1

7.727,7

3.092,2

2011

96.905,7

13.656,0

11.613,3


2014

150.217,1 19.106,8

14.928,3

28.634,7

14.674,9

7.167,5

2015

162.016,7 18.195,1

16.567,7

33.451,0

14.100,3

8.915,4

2016

176.580,0 17.449,3

21.960,1


2014

2015

2016

2017

150.217,1

162.016,7

176.580,8

214.320,1

7.995,9

6.519,3

8.001,7

8.202,1

Rau quả

1.489,0

1.839,3


2.159,0

2.615,9

Tổng kim ngạch
Kim ngạch nhóm nông
lâm thủy sản

(Nguồn: Tổng cục Thống kê, 2018)
Tuy nhiên, bên cạnh thành tựu về kim ngạch xuất khẩu đạt đƣợc nhƣ hiện
nay thì doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nói chung và doanh nghiệp xuất khẩu rau
quả nói riêng cũng đang đối mặt với rất nhiều khó khăn trong khi vai trò của Hiệp
hội rau quả Việt Nam hiện nay còn mờ nhạt, nguồn vốn và quy mô doanh nghiệp
còn hạn chế, năng lực quản trị của các nhà lãnh đạo của các doanh nghiệp còn yếu,
chƣa am hiểu nhiều về thị trƣờng nƣớc ngoài, chƣa có chiến lƣợc marketing xuất
khẩu phù hợp. Thêm vào đó, rào cản kỹ thuật và bảo hộ thƣơng mại từ các nƣớc
nhập khẩu gia tăng, áp lực cạnh tranh mạnh mẽ do mở cửa thị trƣờng (nhất là khi
Việt Nam là thành viên chính thức của Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên
Thái Bình Dƣơng (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific
Partnership – CPTPP) sẽ ảnh hƣởng rất nhiều đến hoạt động xuất khẩu của các
doanh nghiệp nói dung và doanh nghiệp rau quả nói riêng.Đặc biệt là trong quá trình
toàn cầu hóa, sự cạnh tranh ngày càng gia tăng, các doanh nghiệp muốn thành công
thì cần phải xác định đƣợc các yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu để có hƣớng đi
phù hợp (Ayan & Percin, 2005). Trong khi đó, lại có rất ít nghiên cứu về hoạt động
xuất khẩu của các doanh nghiệp tại các thị trƣờng mới nổi (Leonidou &cộng sự,


6

2002). Chính vì vậy, rất cần một nghiên cứu giúp các nhà quản lý doanh nghiệp, các

7

và tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng (Comprehensive and Progressive Agreement for
Trans-Pacific Partnership – CPTPP), cộng đồng ASEAN chính thức có hiệu lực;
thực hiện trên các sản phẩm công nghiệp, thủy sản, cà phê nên có nhiều khác biệt so
với sản phẩm rau quả.
Xuất phát từ vấn đề thực tiễn và lý thuyết nêu trên, nên rất cần một nghiên
cứu thực nghiệm để xác định và lƣợng hóa các yếu tố tác động đến kết quả hoạt
động xuất khẩu của các công ty xuất khẩu rau quả tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, đề
xuất một số hàm ý nghiên cứu nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất rau quả nói riêng và
nông sản của Việt Nam nói chung. Chính vì vậy, tác giả đã chọn luận án: “Các yếu
tố tác động đến kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp rau quả tại Việt Nam” làm
đề tài nghiên cứu luận án tiến sỹ kinh tế chuyên ngành quản trị kinh doanh.
1.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
1.2.1 Mục tiêu của luận án:
Mục tiêu tổng quát:
Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định và lƣợng hóa các yếu tố tác động
kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trên cơ
sở đó đề xuất một số gợi ý quản trị nhằm nâng cao kết quả xuất khẩu rau quả của
các doanh nghiệp Việt Nam.
Mục tiêu cụ thể:
Để đạt đƣợc mục tiêu tổng quát ở trên thì luận án có 03 mục tiêu cụ thể bao gồm:
1. Xác định các yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp
xuất khẩu rau quả của Việt Nam;
2. Đo lƣờng mối quan hệ giữa kết quả xuất khẩu và các yếu tố tác động đến kết
quả xuất khẩu của doanh nghiệp rau quả;
3. Đề xuất một số gợi ý quản trị nhằm nâng cao kết quả xuất khẩu của các
doanh nghiệp rau quả.



Tp.HCM và các doanh nghiệp ĐBSCL.


9

Góc tiếp cận về mặt thời gian:
Luận án thực hiện nghiên cứu định tính trong giai đoạn từ 04/2016 đến
10/2016 để khám phá và điều chỉnh thang đo các yếu tố tác động đến kết quả xuất
khẩu của doanh nghiệp rau quả của Việt Nam.
Nghiên cứu định lƣợng sơ bộ đƣợc thực hiện trong giai đoạn trong 11/2016 với
cỡ mẫu là 100 doanh nghiệp để điều chỉnh thang đo.
Nghiên cứu định lƣợng chính thức đƣợc thực hiện trong giai đoạn từ 01/2017
đến 04/2017 với cỡ mẫu là 300 doanh nghiệp để kiểm định mô hình và các giả
thuyết nghiên cứu.
1.4 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.4.1 Về phƣơng pháp luận (Methodology):
Dựa trên hệ nhận thức thực dụng, phƣơng pháp luận đƣợc tác giả sử dụng
trong nghiên cứu này là phƣơng pháp hỗn hợp bằng cách kết hợp giữa nghiên cứu
định tính và nghiên cứu định lƣợng.
Nghiên cứu định tính đƣợc thực hiện thông qua 02 cuộc thảo luận nhóm tập
trung với doanh nghiệp xuất khẩu rau quả để hình thành mô hình và điều chỉnh các
biến quan sát.
Nghiên cứu định lƣợng đƣợc thực hiện thông qua phỏng vấn trực tiếp các đối
tƣợng khảo sát để thực hiện việc kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu.
1.4.2 Về phƣơng pháp và công cụ xử lý thông tin (Method/Tools):
(1) Phƣơng pháp thu thập thông tin thứ cấp:
Dữ liệu thứ cấp đƣợc thu thập thông qua các Niên giám thống kê của Tổng
cục thống kê, World Bank qua các năm 2017, 2016, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011,
2010.
(2) Phƣơng pháp thu thập thông tin sơ cấp:

khẩu của các doanh nghiệp rau quả chịu tác động trực tiếp bởi:(1) Chiến lƣợc
marketing xuất khẩu; (2) Đặc điểm ngành rau quả; (3) Đặc điểm và năng lực của
công ty; (4) Đặc điểm thị trƣờng nƣớc ngoài; (6) Đặc điểm quản lý; (6) Đặc điểm thị
trƣờng trong nƣớc. Nhƣ vậy, so với mô hình lý thuyết của Chen và cộng sự (2016)
thì kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp rau quả Việt Nam còn chịu tác động bởi
01 yếu tố mới mang tính đặc thù của ngành rau quả tại Việt Nam đó là vai trò của
Hiệp hội, điều này có nghĩa là khi Hiệp hội hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề
thông tin về thị trƣờng xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tháo gỡ những


11

vƣớng mắc trong quá trình kinh doanh xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đề
xuất các cơ chế chính sách đối với cơ quan chức năng nhằm tạo thuận lợi cho doanh
nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức các doanh động quảng bá sản phẩm rau quả tại
thị trƣờng trong và ngoài nƣớc, và hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn về về tài chính
thì sẽ làm gia tăng kết quả xuất khẩu của doanh nghiệp.
Hai là, kết quả nghiên cứu của luận án giúp bổ sung vào hệ thống thang đo
kết quả xuất khẩu và các yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu của các doanh
nghiệp xuất khẩu rau quả vào hệ thống thang đo lý thuyết.
1.5.2 Đóng góp về thực tiễn:
Một là, kết quả nghiên cứu giúp các nhà quản lý doanh nghiệp xuất khẩu rau
quả, nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu có đƣợc bức tranh tổng thể về các
yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu của doanh nghiệp rau quả. Trên cơ sở đó có
các chính sách phù hợp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.
Hai là,luận án là nguồn tài liệu tham khảo cho nhà nghiên cứu, nhà hoạch
định chính sách, nhà quản lý doanh nghiệp quan tâm đến lĩnh vực xuất khẩu nói
chung, xuất khẩu rau quả nói riêng về cách tiếp cận khái quát.
1.6 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN
Luận án nghiên cứu bao gồm 05 chƣơng đƣợc trình bày theo thứ tự nhƣ sau:

hạn chế và hƣớng nghiên cứu cho các luận án tiếp theo.
TÓM TẮT CHƢƠNG 1
Chƣơng 1 đã trình bày tổng quan, tức phác họa một bức tranh tổng thể, về
luận án nghiên cứu của tác giả từ bối cảnh nghiên cứu, xác định mục tiêu và câu hỏi
nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử
dụng cho đến đóng góp của luận án.


13

CHƢƠNG 2
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
GIỚI THIỆU
Chƣơng này, tác giả trình bày lý thuyết về xuất khẩu. Trƣớc tiên, tác giả tổng
kết lý thuyết nền về thƣơng mại quốc tế, bao gồm: Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của
Adam Smith; Lý thuyết về lợi thế so sánh của David Ricardo; Lý thuyết HeckscherOhlin; Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của Michael Porter; Lý thuyết về thể chế mới;
Lý thuyết nguồn lực; Lý thuyết tổ chức ngành; Lý thuyết mạng lƣới xã hội và thực
hiện lƣợc khảo về lý thuyết kết quả xuất khẩu bao gồm 02 nội dung: (i) lƣợc khảo
mô hình lý thuyết về kết quả xuất khẩu và (ii) thực hiện tổng quan các nghiên cứu
thực nghiệm về kết quả xuất khẩu của các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc. Trên
cơ sở đó, tác giả đề xuất mô hình và các giả thuyết nghiên cứu của cho trƣờng hợp
xuất khẩu rau quả tại thị trƣờng Việt Nam.
2.1 LÝ THUYẾT NỀN VỀ XUẤT KHẨU
2.1.1 Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith

Adam Smith (1723 - 1790) là ngƣời đầu tiên đƣa ra học thuyết lợi thế tuyệt
đối. Lợi thế tuyệt đối là lợi thế đạt đƣợc trong trao đổi thƣơng mại quốc tế khi
mỗi quốc gia tập trung chuyên môn hoá vào sản xuất và trao đổi những sản phẩm có
mức chi phí sản xuất thấp hơn hẳn so với các quốc gia khác và thấp hơn mức chi phí
trung bình của quốc tế thì tất cả các quốc gia đều cùng có lợi.

đƣợc lợi nếu nó nhập khẩu những hàng hóa mà mình có thể sản xuất với chi phí
tƣơng đối cao (hay tƣơng đối không hiệu quả bằng các nƣớc khác). Nguyên tắc lợi
thế so sánh cho rằng một nƣớc có thể thu đƣợc lợi từ thƣơng mại bất kể nó tuyệt đối
có hiệu quả hơn hay tuyệt đối không hiệu quả bằng các nƣớc khác trong việc sản
xuất mọi hàng hóa. Nguyên tắc lợi thế so sánh là khái niệm trọng yếu trong nghiên
cứu thƣơng mại quốc tế.
Nhƣ vậy, theo David Ricardo, nếu một quốc gia có hiệu quả thấp hơn so với
các quốc gia khác trong hầu hết các loại sản phẩm thì quốc gia đó vẫn có thể tham
gia vào thƣơng mại quốc tế để tạo ra lợi ích cho quốc gia mình, bằng cách chuyên
môn hóa tập trung sản xuất và xuất khẩu những hàng hóa có lợi thế tƣơng đối và