TIN HỌC CĂN BẢN
M¸y tÝnh vµ
sö dông m¸y tÝnh
NHÀ XUẤT BẢN
GIÁO DỤC
Microsoft
®
i
381-2006/CXB/3-748/GD Mã số: PTK62B6
ii
Mục lục
381-2006/CXB/3-748/GD Mã số: PTK62B6............................................ii
Máy tính
trong xã hội ngày nay............................................................................5
Vai trò của máy tính..............................................................................5
Sử dụng máy tính trong giáo dục........................................................6
Tổng kết bài học....................................................................................8
Câu hỏi kiểm tra....................................................................................9
Phần cứng
và mạng máy tính.................................................................................10
Các thành phần phần cứng của máy tính.........................................10
Mạng máy tính.....................................................................................17
Tổng kết bài học..................................................................................22
Câu hỏi kiểm tra..................................................................................22
Phần mềm máy tính.............................................................................23
Phần cứng và phần mềm...................................................................23
Hệ điều hành.......................................................................................24
Tổng quan về các ứng dụng..............................................................30
Tổng kết bài học..................................................................................37
Câu hỏi kiểm tra..................................................................................37
Thực hành...........................................................................................37

Câu hỏi kiểm tra..................................................................................82
iv
Máy tính
trong xã hội ngày nay
Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:
 Những ứng dụng phong phú của máy tính trong đời sống
hiện đại.
 Trong lĩnh vực giáo dục máy tính đang được ứng dụng
như thế nào.
Vai trò của máy tính
Máy tính có ảnh hưởng đến rất nhiều nghề nghiệp trong xã hội ngày
nay. Nhân viên thu ngân ở các siêu thị lớn hay các cửa hàng quần áo
sử dụng máy tính để đọc mã vạch và tính tiền cho khách. Nhân viên
kho kiểm kê hàng và nhập các dữ liệu lưu vào trong máy tính. Các
kế toán viên dùng máy tính để lưu trữ thông tin vào bảng tính. Cảnh
sát dùng máy tính để tiếp cận thông tin và hỗ trợ cho công tác điều
tra. Và còn vô vàn những ví dụ khác nữa.
Ngày nay việc sử dụng máy tính đã trở thành phổ biến. Mỗi phòng
ban của đơn vị hay công ty có thể có riêng một hệ thống xử lý văn
bản hoặc có riêng một chiếc máy tính để phục vụ cho dự án thay vì
phải chia sẻ thời gian dùng máy tính với các phòng ban khác.
Việc hạ giá thành cũng như cải tiến về kích cỡ đã tạo nên một cuộc
cách mạng máy tính. Máy tính đã xuất hiện hầu như trên tất cả các
bàn làm việc ở công sở. Máy tính cũng đã đến với đời sống thường
nhật trong các gia đình.
Ngoài một số nghề có liên quan trực tiếp đến máy tính thì ngày càng
nhiều ngành sử dụng máy tính trong các nghiệp vụ hằng ngày. Ở
nhiều nước, kiến thức cơ bản về máy tính và công nghệ liên quan là
điều kiện để tìm được các công việc chuyên môn.
Kỹ năng đánh máy và nhập dữ liệu, kiến thức về bảng tính và phần

chuyển câu chuyện đó cho nhau thông qua các máy tính nối mạng.
Kết hợp với Internet, học sinh có thể học nhóm với các bạn khác
trên toàn thế giới và viết nên những câu chuyện mang hương sắc
quốc tế bởi vì mỗi học sinh tham gia vào việc viết truyện bổ sung
thêm nhiều tình tiết độc đáo của nền văn hóa nước mình.
Toán học
Có rất nhiều phần mềm hay giúp học sinh nâng cao kiến thức toán
bằng việc thực hành những kỹ năng cơ bản. Ngoài ra, học sinh còn
có thể sử dụng hình vẽ để giải thích bài toán. Ví dụ, các hình 3
chiều giúp học sinh học môn hình không gian hiệu quả hơn. Ngoài
Máy tính trong xã hội ngày nay 7
ra, bạn còn có thể giúp cho học sinh của mình thiết kế các bài toán.
Máy tính có thể giúp giải từ những phép tính rất dễ như bài toán đố
quả cho đến những bài toán hóc búa như dự đoán về quỹ đạo hạ
cánh của tàu vũ trụ xuống mặt trăng.
Sinh học
Học sinh có thể dùng máy tính để mô phỏng việc giải phẫu và khám
phá những bộ phận bên trong của nhiều loài vật. Sau đó, học sinh có
thể sử dụng PowerPoint để trình bày những số liệu thu được cho cả
lớp.
Hóa học
Bạn có thể dùng máy tính để mô phỏng rất nhiều thí nghiệm một
cách an toàn mà lại không phải bỏ tiền ra mua hóa chất thật. Nếu
như học sinh muốn biết điều gì sẽ xảy ra khi cho nước tác dụng với
axit, bạn có thể tiến hành thí nghiệm đó mà không phải lo lắng rằng
sẽ xảy ra cháy nổ.
Địa lý
Ngày nay học sinh có thể sử dụng các phần mềm máy tính để quan
sát sự chuyển động của các lục địa cũng như sự hình thành của lục
địa mới. Bạn cũng có thể quan sát được sự hình thành của những lớp

những bài phát biểu của những chuyên gia và rất nhiều các thông tin
hữu ích khác. Họ thậm chí có thể liên lạc với những học sinh khác
trên toàn thế giới cũng đang nghiên cứu một chủ đề tương tự. Mọi
học sinh sẽ tiếp cận được những loại thông tin cần sử dụng cho
nghiên cứu. Khi học sinh làm bài nghiên cứu, bạn cũng không phải
giảng bài cho cả lớp mà có thể dành thời gian cho từng học sinh,
hướng dẫn cách để hoàn thành bài nghiên cứu.
Những cảnh tượng nêu trên không phải là một giấc mơ. Bạn có thể
dễ dàng biến nó thành sự thực bởi lẽ gần như bất cứ chủ đề nào cũng
đều có những phần mềm cung cấp thông tin về chủ đề đó. Thậm chí
bạn có thể có những phần mềm cho phép tạo ra một chương trình
giảng dạy của riêng mình và truyền đạt những kinh nghiệm nghiên
cứu thích hợp cho những lớp học.
Tổng kết bài học
Trong bài học này, bạn đã được học về vai trò của máy tính trong xã
hội ngày nay. Qua đó ta có thể thấy tin học được ứng dụng trong
Máy tính trong xã hội ngày nay 9
nhiều lĩnh vực của cuộc sống hiện đại. Đặc biệt bạn đã được biết về
vai trò của máy tính và công nghệ trong giáo dục ngày nay.
Câu hỏi kiểm tra
1. Máy tính có vai trò ngày càng lớn như thế nào trong cuộc
sống và xã hội ngày nay?
2. Máy tính được sử dụng như thế nào trong lĩnh vực giáo dục?
Phần cứng
và mạng máy tính
Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:
 Các thiết bị phần cứng cần thiết để một máy tính có thể
hoạt động được và các thiết bị bổ sung.
 Mạng máy tính và lợi ích của mạng máy tính.
Các thành phần phần cứng của máy tính

ROM chứa một số chương trình hệ thống được hãng sản xuất nạp
sẵn. Dữ liệu trong ROM không xoá được và chỉ dùng để đọc. Các
chương trình trong ROM thực hiện việc kiểm tra các thiết bị và tạo
sự giao tiếp ban đầu của máy với các chương trình mà người dùng
đưa vào để khởi động. Khi tắt máy, dữ liệu trong ROM không bị
mất đi.
RAM là phần bộ nhớ có thể đọc, ghi dữ liệu trong lúc làm việc. Khi
tắt máy, dữ liệu trong RAM sẽ bị mất đi. Đôi khi người ta lẫn lộn
RAM với ổ đĩa cứng (còn gọi là bộ nhớ ngoài).
Nếu bạn định mua một PC mới, hãy tìm máy có ít nhất 128
megabyte RAM để làm việc hiệu quả trên Internet. Máy tính có
dung lượng RAM ít hơn sẽ không thể làm việc nhanh. Máy tính chỉ
hoạt động tốt khi có đủ bộ nhớ để chạy phần mềm hiện thời. Bộ nhớ
tối thiểu cho các phần mềm ngày nay thường là 64 megabyte.
Chuột
Phần lớn máy tính đều sử dụng chuột để điều khiển. Chuột là thiết bị
dùng để chọn và kích hoạt các đối tượng hiển thị trên màn hình. Có
nhiều kiểu thiết kế chuột khác nhau, phổ biến nhất là loại chuột có
bánh xe nhỏ ở giữa giúp thực hiện một số thao tác bổ sung. Một loại
khác là chuột bóng xoay, có một nôi tĩnh chứa một quả bóng mà bạn
có thể xoay nó bằng đầu ngón tay. Máy tính xách tay lại có loại chuột
khác, tấm chạm - một bề mặt nhạy cảm với sức ép được đặt sẵn trên
12 Máy tính và sử dụng máy tính
bàn phím. Nó cho phép bạn di chuyển con trỏ chuột bằng cách miết
ngón tay lên tấm chạm đó.
Chuột được thiết kế khớp với hình dáng của bàn tay người
Bàn phím
Bàn phím máy tính là thiết bị cơ bản dùng để đưa thông tin vào máy
tính, vì thế hầu hết máy tính đều có bàn phím ngoại trừ các kiểu thiết
bị cầm tay. Bàn phím cũng có nhiều kiểu. Bàn phím Microsoft dưới

14 Máy tính và sử dụng máy tính
Các ổ đĩa cứng ngày nay có dung lượng nhiều gigabyte, và có thể
mở rộng với các ổ đĩa dung lượng lớn hơn. Các nghệ sỹ đồ họa và
nhiếp ảnh có thể dùng hết không gian đĩa 40 megabyte chỉ để lưu
một ảnh. Ngoài ra, một số chương trình yêu cầu đến hàng trăm
megabyte không gian trống để chạy. Nếu định làm việc với nhiều dữ
liệu ảnh, bạn có thể cần ổ đĩa lớn hơn, hoặc ổ Zip.
Ổ CD
Gần như mọi máy tính ngày nay đều có ổ CD như một thiết bị
chuẩn. Phần mềm ngày nay đều được chuyển giao trên CD (các
chương trình học, trò chơi và công cụ tham khảo như Microsoft
Encarta, một bách khoa toàn thư, đều trên CD). Ổ CD cũng cho phép
bạn có thể dùng các đĩa CD âm nhạc (viết tắt của compact disc) với
ổ CD trên máy tính. Ổ CD được đánh giá theo tốc độ có thể truy
nhập thông tin, được đánh dấu bằng các số như 12X, 20X, 32X hay
40X.
Ổ CD có hai kiểu: chỉ đọc và ghi được. Với loại chỉ đọc, ta không
thể ghi thông tin lên đó. Ổ đĩa CD ghi được cho phép sao chép thông
tin lên chúng như sao chép lên đĩa mềm.
Ngoài các thiết bị cần thiết nói trên, để khai thác tối đa tính năng của
máy tính, có thể bạn sẽ cần tới các thiết bị bổ sung sau đây:
Thẻ âm thanh
Thẻ âm thanh giống như bộ khuếch đại âm thanh. Thẻ âm thanh
được gắn ở bên trong hộp máy tính. Nếu không có thẻ âm thanh, bạn
sẽ không thể nghe thấy âm thanh do máy tính phát ra. Phần lớn máy
tính đều được trang bị thẻ âm thanh.
Nếu cần mua máy tính mới hay nâng cấp thẻ âm thanh hiện có của
máy tính, hãy tìm hiểu các tính năng thông dụng nhất qua các
thương hiệu khác nhau.
Loa

tượng. Máy in dễ mua và dễ lắp đặt.
Các máy in khác nhau ở các tính năng in, chất lượng in và tốc độ in.
Máy in phổ biến nhất để sử dụng ở nhà là máy in phun. Máy in laser
đắt hơn, nhưng nhanh hơn và cho chất lượng in cao hơn.
Phần lớn các loại máy in chỉ in đen trắng. Máy in laser màu có thể
khá đắt. Ngoài ra còn có cả máy đa năng vừa in, fax, sao và quét.
Máy in laser từ lâu đã được dùng trong các công ty. Một số máy in
laser có thể in 32 trang một phút, rất nhanh. Chúng có nhiều khay
cho các cỡ giấy khác nhau và có nhiều tính năng khác. Nếu bạn cần
in nhiều thì kiểu máy in này là một lựa chọn tốt.
Máy in phun dùng cho gia đình. Có cả loại in màu cũng như đen
trắng, nhưng tốc độ chậm hơn nhiều so với máy in laser. Các loại rẻ
có thể mất hơn một phút để in một trang đầy văn bản.
Ổ ghi CD và DVD
Nếu muốn ghi CD riêng của mình, bạn cần một ổ đĩa chuyên dụng
gọi là ổ ghi CD. Ổ ghi CD không đắt và dễ lắp đặt. Ổ ghi DVD càng
đắt thì các dạng thức DVD càng mới, cho phép lưu giữ nhiều thông
tin hơn.
Máy quét
Dùng máy quét khi chuyển ảnh in vào máy tính
Phần cứng và mạng máy tính 17
Máy quét dùng để sao chép ảnh hay văn bản trên giấy để lưu giữ và
hiển thị trên máy tính. Máy quét về cơ bản trông giống như máy sao
chép loại nhỏ, với một tấm kính (để đặt bản sao vào) và một thảm
cao su nằm ở phần trên của nó.
Các nhu cầu đặc biệt
Một người có khiếm khuyết có thể không thể dùng được bàn phím
chuẩn hay chuột hoặc không thể đọc được màn hình hay không nghe
được âm thanh của máy tính. Có nhiều kiểu thiết bị phần cứng cho
các nhu cầu đặc biệt như thế. Bạn có thể thiết đặt một số tùy chọn

 Hub hoặc bộ định tuyến (router), để giúp chuyển hướng tín
hiệu trên mạng.
 Cáp loại 5, để nối máy tính của bạn với modem, hub và bộ
định tuyến.
Máy tính
Thực tế, bạn có thể kết nối mạng với bất kỳ máy tính nào chạy
Microsoft Windows 98 Second Edition (SE) hay mới hơn. Các máy
tính không cần chạy cùng hệ điều hành. Tất nhiên, phiên bản mới có
khả năng kết nối mạng tốt hơn phiên bản trước. Nếu kết nối Internet,
máy tính của bạn nên được cài phiên bản mới nhất của Windows.
Modem
Nếu kết nối Internet, điều đầu tiên bạn cần là một modem. Hầu hết
máy tính được bán ngày nay đều có một modem tương tự, cho phép
kết nối Internet với tốc độ tương đối thấp, nhưng bạn có thể thuê
hoặc mua modem băng rộng để kết nối Internet ở tốc độ nhanh hơn
100 lần.
Thẻ giao diện mạng
Thẻ giao diện mạng (NIC), cũng còn có tên là cạc mạng (network
card) hay bộ điều hợp Ethernet, nối máy tính với mạng, dù là
Internet, mạng gia đình, hay mạng của cơ quan. Nhiều máy tính
được bán ngày nay đều có thêm modem NIC phù hợp cho mạng
nhỏ. Một số nhà cung cấp còn bán máy tính với NIC cho mạng
không dây hay các kiểu mạng khác.
Nếu máy tính chưa có NIC, bạn có thể mua thêm để cắm vào khe
cắm mở rộng trong máy tính. Việc cắm thêm NIC khá đơn giản,
nhưng cần đảm bảo rằng bảng mạch NIC bạn mua khớp với khe cắm
mở rộng của máy tính.
Phần cứng và mạng máy tính 19
Có hai kiểu khe cắm mở rộng trong máy tính dùng để cắm NIC: khe
cắm PCI và khe cắm ISA. Hãy kiểm tra tài liệu máy tính để phân

truy cập được. Với mạng nhiều hơn ba hay bốn máy tính, trong tình
huống này không biết máy nào bị lỗi.
Một loại hình mạng tốt hơn là hình sao, trong đó một máy tính phục
vụ giữ vai trò máy tính chính cho mạng.
Những máy tính này được kết nối trong mạng hình sao
Máy tính trung tâm được liên kết với các máy tính khác trong mạng
bằng NIC được gắn qua hub hay bộ định tuyến. Trong kiểu bố trí
này, nếu không thể lấy dữ liệu từ máy tính khác trên mạng, bạn biết
rằng hoặc máy tính của bạn, hoặc máy tính đích, hay hub không làm
việc. Có thể dễ dàng kiểm tra máy tính của mình có làm việc hay
không và có thể lấy các tập tin trên máy tính khác để kiểm tra hub,
cho nên việc xác định lỗi thường khá đơn giản.
Lưu ý
Bạn có thể mở rộng mạng hình sao, như gắn thêm hub để nối thêm
nhiều máy tính trong mạng. Mạng mẫu được vẽ trong hình trên là
phiên bản đơn giản của loại hình sao.
Nối mạng để làm gi?
Mạng cho phép dùng các tài nguyên có trên bất kỳ máy tính nào trên
mạng.
Phần cứng và mạng máy tính 21
Chia sẻ truy cập Internet
Bằng việc kết nối mạng, mọi máy tính trong mạng có thể chia sẻ kết
nối Internet. Nếu kết nối băng thông rộng, một đồng nghiệp có thể
tra cứu trên web trong khi bạn gửi thư điện tử cho đồng nghiệp khác.
Nó sẽ chạy chậm hơn chút ít nếu kết nối với Internet bằng modem
tương tự. Nếu tránh các trang có nhiều đồ họa lớn, tập tin âm thanh,
hay hoạt hình, vẫn có thể dùng Internet một cách hiệu quả.
Chia sẻ tập tin
Một ích lợi của mạng là chia sẻ tập tin, so với việc sao tập tin lên đĩa
mềm và mang nó sang máy tính khác. Ưu điểm quan trọng khác là

thiết nhất của máy tính cá nhân, cũng như các thiết bị bổ sung giúp
bạn tận hưởng hiệu quả tối đa của máy tính. Bạn cũng đã được học
khái niệm về mạng máy tính, các thành phần của mạng cũng như
cách thức kết nối mạng.
Câu hỏi kiểm tra
1. Sự khác biệt giữa bộ nhớ đĩa cứng và RAM là gì? Nêu các
thiết bị tối thiểu nhất cần thiết để có một máy tính hoạt động tốt.
2. Mạng máy tính là gì? Nêu hai loại hình mạng cơ bản cũng
như ưu điểm và nhược điểm của chúng.
3. Các thành phần nền tảng của mạng máy tính là gì? Bạn cần
phần cứng nào để nối với Internet?
4. Bạn hãy cho biết lợi ích của việc sử dụng mạng máy tính.
Phần mềm máy tính
Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:
 Vai trò của hệ điều hành.
 Một số phần mềm ứng dụng chạy trên máy tính cá nhân.
 Cách thức đảm bảo an toàn cho máy tính và dữ liệu lưu
trên máy tính.
Phần cứng và phần mềm
Mua từng thiết bị thành phần từ nhà sản xuất tin cậy. Lắp ráp tất cả các
thiết bị phần cứng cần thiết của PC lại một cách cẩn thận. Kiểm tra mọi
ghép nối. Rồi bật nó lên và điều gì xảy ra? Bip!
Và đó là tất cả những gì bạn có được. Chỉ mỗi tiếng bíp và vài mẩu
văn bản trên màn hình nói rằng "Bạn gắn tôi lại đúng rồi. Hoan hô
bạn." Thế rồi chẳng có gì cả. Bạn đã quên cái gì? Sao máy tính
chẳng làm gì cả thế này?
Cái đang thiếu là mọi thứ. Máy tính không làm gì cả là do máy tính
không thể làm được gì ngoài việc kiểm tra rằng các bộ phận mấu
chốt đã được nối đúng và đang sẵn sàng để làm việc. Bộ xử lý của
PC là bộ não của phần cứng, nhưng nó không làm được gì nhiều nếu

nào bạn dùng, trên thực tế bạn đều có khả năng thấy được kết quả.
Tương tự, cách thức chuẩn để gửi các ký tự sang máy in nghĩa là
bạn có thể in bất kỳ cái gì mà PC có thể tạo ra.
Điều đó có nghĩa rằng, phần cứng của máy tính hoạt động theo các
chuẩn công nghệ nhất định. Thường cùng tồn tại nhiều chuẩn khác
nhau và bạn có thể chọn lựa chuẩn thích hợp nhất cho nhu cầu của
bạn. Đó là lý do có nhiều cách khác nhau để hiển thị các ảnh 3 chiều
trên màn hình và tại sao hai họ máy tính rất khác nhau - họ PC và họ
Apple Macintosh - cả hai đều thành công.
Một cách ngắn gọn, hệ điều hành là một thứ trung gian giữa phần
cứng máy tính và các phần mềm ứng dụng giúp bạn thực hiện công
việc của mình theo các chuẩn nói trên. Hệ điều hành là chiếc cầu bắc
giữa phần cứng và tất cả các phần mềm khác - chương trình và dữ
liệu của bạn - trên PC. Cũng như có các chuẩn về cách làm việc của
phần cứng PC, hệ điều hành thiết lập các cách thức chuẩn để tương
tác với phần cứng. Phần mềm ứng dụng không cần hiểu tất cả phần
cứng. Nó chỉ cần hiểu hệ điều hành mà nó hoạt động trên đó.
Ví dụ: Microsoft Word chạy trên Windows XP. Điều đó nghĩa là
Word có thể chạy trên bất kỳ PC nào đang dùng Windows XP làm
hệ điều hành. PC đó có thể được bất kỳ nhà chế tạo nào làm ra,
Word sẽ vẫn làm việc tốt. Tại sao? Bởi vì các nhà chế tạo PC khác
nhau đều tuân thủ các chuẩn phần cứng, còn Windows XP có thể
trao đổi một cách tin cậy với tất cả các phần cứng khác nhau đó.
Phần mềm máy tính 25
Microsoft Word không cần biết sự khác biệt giữa đĩa cứng hay đĩa
mềm. Nó chỉ phải biết rằng hệ điều hành có thể thực thi các lệnh nào
đó đại loại "Đây là dữ liệu; hãy lưu giữ nó trên thiết bị mà tôi đã
chọn."
Những người viết phần mềm không cần biết loại phần cứng nào có
thể chạy phần mềm của họ. Thay đó, họ quan tâm đến hệ điều hành