BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA-VŨNG TÀU
-----------------------

NGÔ ĐỨC PHÚ

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ TẠI HUYỆN CHÂU
ĐỨC TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Bà Rịa - Vũng Tàu, tháng 6 năm 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA-VŨNG TÀU
-----------------------

NGÔ ĐỨC PHÚ

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ TẠI HUYỆN CHÂU
ĐỨC TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số ngành: 83 40 101

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VÕ THỊ THU HỒNG

nhập của nông hộ trên địa bàn huyện Châu Đức tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Từ đó, đề
tài đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho nông hộ đáp ứng
nhu cầu phát triển kinh tế xã hội ngày càng toàn diện.
III- Ngày giao nhiệm vụ: 20/11/2019
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 18/6/2020
V- Cán bộ hướng dẫn: TS. Võ Thị Thu Hồng
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

VIỆN ĐÀO TẠO QUỐC TẾ VÀ SAU ĐẠI
HỌC (Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CÁM ƠN
Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn, tác giả đã nhận được sự
hướng dẫn, hỗ trợ và chỉ bảo nhiệt tình của quý thầy cô Trường Đại học Bà Rịa Vũng Tàu.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô TS. Võ Thị Thu Hồng đã dành nhiều
thời gian, tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tác giả hoàn thành luận văn của
mình.
Cuối cùng, tôi xin được cảm ơn gia đình của tôi đã luôn động viên, giúp đỡ về
mặt tinh thẫn lẫn vật chất trong thời gian thực hiện đề tài của mình.
Bà Rịa - Vũng Tàu, ngày 18 tháng 6 năm 2020
Người thực hiện

Ngô Đức Phú


ii

H5, H6, H7, H8 đều được chấp nhận ở độ tin cậy 95%. Kết quả nghiên cứu là những
cơ sở cần thiết để tác giả đề xuất các hàm ý quản trị cho chính quyền địa phương
nhằm nâng cao thu nhập cho các nông hộ với một số chính sách cần thiết.


iv

MỤC LỤC
LỜI CÁM ƠN............................................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN..................................................................................................... ii
TÓM TẮT LUẬN VĂN........................................................................................... iii
MỤC LỤC............................................................................................................... iv
DANH MỤC VIẾT TẮT......................................................................................... vii
DANH MỤC HÌNH............................................................................................... viii
DANH MỤC BẢNG................................................................................................ ix
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI...................................................................... 1
1.1. Lý do chọn đề tài................................................................................................ 1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu........................................................................................... 3
1.2.1. Mục tiêu tổng quát........................................................................................... 3
1.2.2. Mục tiêu cụ thể................................................................................................ 3
1.3. Câu hỏi nghiên cứu............................................................................................. 3
1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................................... 4
1.5. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 4
1.5.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu.............................................................. 4
1.5.2. Phương pháp tổng hợp, xử lý dữ liệu............................................................... 5
1.5.3. Phương pháp phân tích.................................................................................... 5
1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài............................................................ 5
1.7. Bố cục của đề tài................................................................................................ 6
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU........................7
2.1. Tổng quan cơ sở lý thuyết.................................................................................. 7

4.3.4. Thảo luận kết quả hồi quy............................................................................. 46
4.3.5. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu................................................................... 51
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ........................................... 54
5.1. Kết luận............................................................................................................ 54
5.2. Một số hàm ý quản trị nhằm nâng cao thu nhập cho nông hộ........................... 54
5.2.1. Kinh nghiệm làm nông nghiệp...................................................................... 55
5.2.2. Trình độ học vấn chủ hộ................................................................................ 55
5.2.3. Diện tích đất sản xuất.................................................................................... 56


vi

5.2.4. Hỗ trợ người phụ nữ...................................................................................... 57
5.2.5. Số hoạt động tạo thu nhập............................................................................. 58
5.2.6. Tiếp cận vốn vay........................................................................................... 58
5.2.7. Số lao động trong hộ..................................................................................... 59
5.2.8. Tham gia hoạt động khuyến nông................................................................. 59
5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo............................................................ 60
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................... 62


vii

DANH MỤC VIẾT TẮT
STT

Từ viết tắt

Tiếng anh



Trách nhiệm hữu hạn


viii

DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất.................................................................... 16
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu.............................................................................. 22
Hình 4.1: Biểu đồ tần số Histogram........................................................................ 42
Hình 4.2: Biểu đồ phân phối tích lũy P-P Plot........................................................ 43
Hình 4.4: Biểu đồ phân tán Scatterplot................................................................... 44


ix

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Kết quả thảo luận các nhân tố................................................................ 24
Bảng 3.2: Tổng hợp biến nghiên cứu...................................................................... 26
Bảng 3.3: Phân bổ mẫu khảo sát hộ nông dân........................................................ 29
Bảng 4.1: Thống kê Đặc điểm về nhân khẩu........................................................... 35
Bảng 4.2: Thống kê về kinh nghiệm làm nông nghiệp của chủ hộ........................... 36
Bảng 4.3: Thống kê về diện tích đất sản xuất.......................................................... 37
Bảng 4.4: Thống kê về tham gia hoạt động khuyến nông........................................ 37
Bảng 4.5: Thống kê về tiếp cận vốn vay.................................................................. 38
Bảng 4.6: Thống kê về thu nhập.............................................................................. 38
Bảng 4.7: Ma trận hệ số tương quan....................................................................... 39
Bảng 4.8: Mức độ giải thích mô hình...................................................................... 41
Bảng 4.9: Phân tích phương sai ANOVA................................................................. 41
Bảng 4.10: Hệ số phóng đại phương sai VIF.......................................................... 44

thu nhập của người trồng cà phê ở khu vực Tây Nguyên (Đinh Phi Hổ và Phạm
Ngọc Dưỡng, 2010), phân tích các nhân tố tác động đến thu nhập của hộ gia đình
nông thôn địa bàn huyện Lai Vung tỉnh Đồng Tháp (Cao Trọng Danh, 2015), Các
yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ ở huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre


2

(Nguyễn Chí Thanh, 2017)... Tuy nhiên, các nghiên cứu này chỉ được áp dụng trong
điều kiện cụ thể của mỗi địa phương mà không có mối liên hệ với các nơi khác. Vì
ở mỗi nơi có đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội như diện tích đất sản xuất,
trình độ học vấn, số lao động, kinh nghiệm sản xuất, kiến thức nông nghiệp, chi phí
sản xuất… khác nhau. Để có những cơ sở cho việc đề ra những chính sách nhằm
tăng thu nhập cho người nông dân trên địa bàn huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa –
Vũng Tàu hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào về chủ đề thu nhập nông hộ
này.
Châu Đức là một huyện nông nghiệp của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Huyện có tổng
diện tích đất tự nhiên là 42.104 ha với trên 150.000 dân, chiếm khoảng 22% dân số
toàn tỉnh. Hầu hết dân cư sinh sống chủ yếu trên địa bàn sống tập trung dọc quốc lộ
56, đường liên huyện Mỹ Xuân - Ngãi Giao - Xuân Sơn và các trục đường liên xã.
Các hộ gia đình nông thôn tại địa bàn hiện nay nói chung đang gặp rất nhiều khó
khăn, những trở ngại lớn như như tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu vốn, giao thông đi
lại khó khăn, hạn chế về trình độ học vấn, nhận thức, năng lực sản xuất, nguồn vốn
đầu tư… Đa số người dân trong huyện sống phụ thuộc vào nghề nông, trong khi đó
quỹ đất nông nghiệp có hạn, dân số ngày càng tăng, năng suất lao động chưa cao từ
đó dẫn đến phần lớn thu nhập của nông hộ còn thấp, đời sống vật chất còn nhiều
khó khăn, việc phát triển kinh tế xã hội của huyện gặp nhiều trở ngại. Vì vậy, nghiên
cứu để tìm ra và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ trên địa
bàn và làm cách nào để nâng cao thu nhập nông hộ là vấn đề hết sức thiết thực và
mang tính cấp bách.

4

- Câu hỏi 3: Hàm ý chính sách nào có thể thực hiện nhằm giúp nông hộ tại huyện
Châu Đức tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nâng cao thu nhập, cải thiện mức sống của mình
trong thời gian tới?
1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến thu nhập của các hộ nông dân
trên địa bàn huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
- Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
+ Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ 2016-2018 để đảm bảo
tính cập nhật của số liệu và chỉ tiêu. Các dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 15/12/2019
đến 31/12/2019 nhằm làm rõ các nội dung mà mục tiêu nghiên cứu đã đặt ra. Đề tài
nghiên cứu được thực hiện từ tháng 09/2019 đến tháng 06/2020.
+ Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Châu Đức, tỉnh Bà
Rịa – Vũng Tàu. Trong đó, nghiên cứu tập trung phân tích các hộ nông dân tại 15 xã
và 1 thị trấn của huyện Châu Đức.
1.5. Phương pháp nghiên cứu
1.5.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu
- Tài liệu, số liệu thứ cấp
Các tài liệu, dữ liệu, số liệu thứ cấp được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau
trong các Báo cáo của chính quyền huyện, xã, các thông tư, nghị định, các văn bản
phát luật liên quan... Bên cạnh đó, tài liệu thứ cấp còn được thu thập từ các trường
đại học, từ một số sách báo, tạp chí khoa học chuyên ngành, văn bản pháp luật...
Các dữ liệu này đều được trích dẫn đầy đủ.
- Dữ liệu sơ cấp


5

Dữ liệu sơ cấp được thu thập trên cơ sở tiến hành điều tra chọn mẫu, phỏng vấn

nghiệp Việt Nam nói chung và huyện Châu Đức tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nói riêng
tìm hiểu được những nhân tố nào ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ nông dân và
mức độ tác động, từ đó đưa ra hàm ý quản trị để khuyến khích và góp phần nâng
cao thu nhập của các hộ nông dân.
1.7. Bố cục của đề tài
Luận văn có kết cấu gồm có 5 chương:
Chương 1: Giới thiệu đề tài.
Chương 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu.
Chương 4: Kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị.

TÓM TẮT CHƯƠNG 1
Chương đầu tiên trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu thông qua lý do dẫn dắt
để hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu,
phương pháp nghiên cứu tổng quát, ý nghĩa và bố cục. Những nội dung này tạo cơ
sở cho việc nghiên cứu chi tiết hơn về các cơ sở lý thuyết liên quan và xây dựng mô
hình nghiên cứu trong chương tiếp theo.


7

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Chương 2 đề tài trình bày các cơ sở lý luận và các nghiên cứu có liên quan thu
nhập của nông hộ. Các lý thuyết này sẽ làm cơ sở cho việc đề xuất mô hình nghiên
cứu của đề tài và các giả thuyết nghiên cứu.
2.1. Tổng quan cơ sở lý thuyết
2.1.1. Khái niệm hộ
Vương Thị Vân (2009) đưa ra 3 tiêu thức chính thường được nói đến khi định
nghĩa khái niệm hộ gia đình: Thứ nhất họ có quan hệ huyết thống và hôn nhân; Thứ

sống từ ruộng đất trong hoạt động nông nghiệp, sử dụng chủ yếu lao động là những
thành viên gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng
lớn hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị
trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao.
Đào Thế Tuấn (1997) định nghĩa hộ nông dân là những hộ gia đình chủ yếu hoạt
động trong lĩnh vực nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả các nghề làm
rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc FAO (2007) định nghĩa
nông hộ là những hộ có các hoạt động trong các ngành bao gồm nghề trồng trọt,
nghề rừng, nghề cá, nghề chăn nuôi và nghề nuôi trồng thủy sản. Các sản phẩm hình
thành qua quá trình quản lý và tổ chức sản xuất bởi các thành viên trong hộ gia đình
và đa phần dựa vào lao động là thành viên trong gia đình.
Nông hộ dù có nhiều khái niệm từ các nhà nghiên cứu, tổ chức nhưng có những
điểm chung sau đây: Đó là những hộ gia đình sống ở khu vực nông thôn, có ngành
nghề sản xuất chính là nông nghiệp; nguồn thu nhập chủ yếu bằng nghề nông; vừa
là đơn vị kinh tế cơ sở, đơn vị sản xuất và đơn vị tiêu dùng.
2.1.3. Kinh tế nông hộ


9

Phạm Anh Ngọc (2008) cho rằng kinh tế nông hộ là một hình thức kinh tế cơ
bản có hiệu quả và tự chủ trong lĩnh vực nông nghiệp. Kinh tế nông hộ được tạo
thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tư hữu các yếu tố
sản xuất và kinh tế nông hộ là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản
xuất nông nghiệp trong mọi hoàn cảnh xã hội.
Chayanov (1924) định nghĩa kinh tế nông hộ là một phương thức sản xuất có
thể tồn tại trong mọi chế độ xã hội khác nhau trong lịch sử. Mục tiêu của hộ
nông dân là có thu nhập cao mà bất kể thu nhập đó có nguồn gốc ở đâu như
trồng trọt, chăn nuôi hay đó là kết quả lao động chung của gia đình (trích trong

thuế sản xuất); (4) Tiền thu khác được tính vào thu nhập (không tính tiền rút tiết
kiệm, vay thuần túy, thu nợ, bán tài sản và các khoản chuyển nhượng vốn).
Tóm lại, thu nhập của nông hộ được xác định là thu nhập bằng tiền và giá trị hiện
vật còn lại sau khi trừ chi phí sản xuất mà hộ và thành viên của hộ nhận được trong
một thời kỳ nhất định. Công thức như sau:
Thu nhập bình quân đầu người/hộ = Thu nhập của nông hộ/Số nhân khẩu
2.2. Tổng quan nghiên cứu trước đây
2.2.1. Nghiên cứu nước ngoài
Theo nghiên cứu của Ghafoor và cộng sự (2010) về các nhân tố ảnh hưởng đến
thu nhập và tiết kiệm của nông hộ tại huyện Sargodha, tỉnh Punjab của Parkistan.
Mục tiêu nghiên cứu tìm ra những nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập và tiết kiệm của
nông hộ, mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó và gợi ý các chính sách. Tác giả đã
chọn 6 biến để đưa vào mô hình: Độ tuổi, trình độ học vấn của chủ hộ, diện tích đất
sản xuất, số lao động trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chi phí gia đình, chi phí sản
xuất nông nghiệp. Tác giả đã sử dụng phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng,
tiến hành khảo sát 90 hộ nông dân trong huyện Sargodha. Kết quả cho thấy biến
trình độ học vấn của chủ hộ, diện tích đất sản xuất, chi phí sản xuất nông nghiệp, số


11

lao động trực tiếp sản xuất nông nghiệp ảnh hưởng có ý nghĩa đến thu nhập nông
hộ.
Nghiên cứu của Parvin và Akteruzzaman (2012) về các nhân tố ảnh hưởng đến
thu nhập nông hộ vùng Haor ở Bangladesh. Tác giả đã sử dụng phương pháp lấy
mẫu ngẫu nhiên đơn giản, phỏng vấn 60 nông dân vùng Haor. Mô hình được tác giả
đề xuất có 5 biến: tuổi của chủ hộ, số người trong hộ, quy mô đất sản xuất, trình độ
học vấn, thu nhập phi nông nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 3 biến ảnh
hưởng có ý nghĩa đến thu nhập của nông hộ là: số người trong hộ, quy mô đất sản
xuất, thu nhập phi nông nghiệp.

tích ma trận SWOT đánh giá những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của
người trồng cà phê ở khu vực Tây Nguyên trong thời kỳ hội nhập.
Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2011) thực hiện nghiên cứu về sự ảnh hưởng của
các nhân tố tới thu nhập của nông hộ ở khu vực nông thôn huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh
Long. Nhóm tác giả phỏng vấn trực tiếp 182 nông hộ ở khu vực nông thôn huyện
Trà Ôn. Đề tài sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phương pháp hồi quy tuyến
tính bội. Kết quả đề tài đã xác định các nhân tố có tác động tới thu nhập của nông hộ
bao gồm số lượng nhân khẩu trong gia đình, kinh nghiệm làm việc của chủ hộ, độ
tuổi lao động, trình độ học vấn của chủ hộ và số hoạt động tạo ra thu nhập của hộ
gia đình.
Nguyễn Lan Duyên (2014) đã sử dụng bộ dữ liệu với 598 hộ gia đình nông dân ở
địa phương An Giang nhằm xác định các nhân tố tác động tới thu nhập của họ theo
phương pháp thu thập ngẫu nhiên phân tầng. Các nhân tố được đề xuất trong nghiên
cứu bao gồm: trình độ học vấn của chủ hộ, diện tích đất sản xuất, thời gian cư trú, số
lượng lao động của hộ, vị trí xã hội của hộ, khả năng vay vốn, khoảng cách từ nơi ở
của hộ đến đô thị gần nhất, lượng vốn vay từ nguồn tín dụng chính thức và lãi suất
vay vốn của hộ. Kết quả phân tích cho thấy, lãi suất và số lao động trong hộ, thời
gian sống cư trú, khoảng cách từ nơi ở đến đô thị gần nhất, diện tích đất sản


13

xuất, lượng vốn vay, trình độ học vấn của chủ hộ có tác động đến thu nhập của nông
hộ.
Nguyễn Tiến Dũng và Phan Thuận (2014) thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh
hưởng đến thu nhập của các hộ nông dân làm nghề trồng lúa trên địa bàn tỉnh Cần
Thơ. Nghiên cứu thu thập dữ liệu khảo sát theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên
theo cụm với 307 nông hộ tại 3 huyện. Mô hình hồi quy bội với 5 biến độc lập
tương ứng với 5 yếu tố bao gồm giá lúa, chỉ tiêu sản xuất, giới tính, sản lượng lúa,
và diện tích đất canh tác. Kết quả cho thấy, 5 yếu tố trong mô hình nghiên cứu đề