Giáo trình:
Công nghệ tạo phôi nâng cao

30
Chơng 3

Tổng quan về quá trình sản xuất cán
3.1. Sản phẩm cán
Sản phẩm cán đợc sử dụng rất rộng rãi trong tất cả các ngành kinh tế quốc dân
nh: Chế tạo máy, cầu đờng, công nghiệp ôtô, máy điện, xây dựng, quốc phòng v.v...
bao gồm kim loại đen và kim loại màu. Sản phẩm cán có nhiều cách phân loại nh
phân loại theo thành phần hoá học, công dụng của sản phẩm, theo mác vật liệu... Tuy
nhiên chủ yếu ngời ta dựa vào hình dáng, tiết diện ngang của sản phẩm mà phân loại
và chúng đợc chia thành 4 loại chính sau:

3
.1.1. Thép hình:
là loại thép đa hình đợc sử dụng rất nhiều trong ngành chế
tạo máy, xây dựng, cầu đờng ...và đợc phân thành 2 nhóm
a/ Thép hình có tiết diện đơn giản: bao gồm thép có tiết diện tròn, vuông, chử
nhật, dẹt, lục lăng, tam giác, thép góc ...
Thép tròn có đờng kính = 8 ữ 200 mm, có khi đến 350 mm.
Thép dây có đờng kính = 5 ữ 9 mm và đợc gọi là dây thép, sản phẩm đợc
cuộn thành từng cuộn.
Thép vuông có cạnh a = 5 ữ 250 mm.
Thép dẹt có cạnh của tiết diện: h x b = (4 ữ 60) x (12 ữ 200) mm
2
.

Thép có hình dáng đặc biệt đợc cán theo phơng pháp đặc biệt: cán bi, cán
bánh xe lửa, cán vỏ ô tô và các loại có tiết diện thay đổi theo chu kỳ.
3.2. Máy cán

3.2.1. Các bộ phận chính của máy cán
Máy cán gồm 3 bộ phận chính dùng để thực hiện quá trình công nghệ cán.
a/ Giá cán: là nơi tiến hành quá trình cán bao gồm: các trục cán, gối, ổ đỡ trục
cán, hệ thống nâng hạ trục, hệ thống cân bằng trục, thân máy, hệ thống dẫn phôi, cơ
cấu lật trở phôi ...
b/ Hệ thống truyền động: là nơi truyền mômen cho trục cán, bao gồm hộp
giảm tốc, khớp nối, trục nối, bánh đà, hộp phân lực.
c/ Nguồn năng lợng: là nơi cung cấp năng lợng cho máy, thờng dùng các
loại động cơ điện một chiều và xoay chiều hoặc các máy phát điện.

a-máy cán đơn, b-máy cán một hàng, c-máy cán hai cấp, d-máy cán nhiều cấp,
e-máy cán bán liên tục, g-máy cán liên tục. - Máy có một giá cán (máy cán đơn a): loại này chủ yếu là máy cán phôi thỏi
Blumin hoặc máy cán phôi 2 hoặc 3 trục.
- Máy cán bố trí một hàng (b) đợc bố trí nhiều lỗ hình hơn.
- Máy cán bố trí 2 hay nhiều hàng (c, d) có u điểm là có thể tăng dần tốc độ
cán ở các giá sau cùng với sự tăng chiều dài của vật cán.
- Máy cán bán liên tục (e): nhóm giá cán thô đợc bố trí liên tục, nhóm giá cán
tinh đợc bố trí theo hàng. Loại này thông dụng khi cán thép hình cỡ nhỏ.
- Máy cán liên tục (g): các giá cán đợc bố trí liên tục, mỗi giá chỉ thực hiện
một lần cán. Đây là loại máy có hiệu suất rất cao và ngày càng đợc sử dụng rộng rãi.
Bộ truyền động của máy có thể tập trung, từng nhóm hay riêng lẻ. Trong máy cán liên
tục phải luôn luôn đảm bảo mối quan hệ: F
1
.v
1
= F
2
.v
2
= F

mm để cán ra thép mỏng đến 0,001 mm.
- Máy cán hành tinh: Loại này có nhiều trục nhỏ tựa vào 2 trục to để làm biến
dạng kim loại. Máy này có công dụng là cán ra thành phẩm có chiều dày rất mỏng từ
phôi dày; Mỗi một cặp trục nhỏ sau mỗi lần quay làm chiều dày vật cán mỏng hơn một
tý. Vật cán đi qua nhiều cặp trục nhỏ thì chiều dày mỏng đi rất nhiều. Phôi ban đầu có
kích thớc dày S = 50 ữ 125 mm, sau khi qua máy cán hành tinh thì chiều dày sản
phẩm có thể đạt tới 1 ữ 2 mm.
Trờng đại học Bách khoa - Đại học Đà nẵng

Giáo trình:
Công nghệ tạo phôi nâng cao

34
- Máy cán vạn năng: loại này trục cán vừa bố trí thẳng đứng vừa nằm ngang.
Máy dùng khi cán dầm chữ I, máy cán phôi tấm ...
- Máy cán trục nghiêng: dùng khi cán ống không hàn và máy ép đều ống.
3.3. Quy trình chung của quá trình sản xuất cán
Quy trình công nghệ sản xuất cán phụ thuộc vào nhiều yếu tố: hình dáng sản
phẩm, mác thép, điều kiện kỹ thuật và những đặc trng riêng của máy cán; ngoài ra
còn phụ thuộc vào trọng lợng của thỏi thép đúc, thiết bị hiện có của phân xởng cán
v.v...


Sơ đồ công nghệ cán thép các bon và hợp kim thấp

a/ Sơ đồ công nghệ hình a: dùng cho quy trình công nghệ cán thép hình cỡ
lớn, cán phôi tấm và phôi thỏi. Theo sơ đồ này máy cán phá và máy cán phôi tấm, phôi
thỏi phải có đờng kính trục cán D = 1,100 ữ 1.150 mm; năng suất cán rất lớn đến trên
2,5 triệu tấn/năm. Thỏi đúc có trọng lợng G = 4,5 ữ 10 tấn, có khi đạt tới 15 ữ 20 tấn.
Khi cán phải tăng nhiệt 2 ữ 3 lần.
Trờng đại học Bách khoa - Đại học Đà nẵng