CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BHXH VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THU QUỸ BHXH
I- BẢO HIỂM XÃ HỘI
1. Tính tất yếu của Bảo hiểm xã hội:
Đất nước ta ngày nay, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định
hướng xã hội chủ nghĩa, là định hướng chủ đạo nó tạo thêm nhiều việc làm mới
cho người lao động. Các khu công nghiệp mới tăng nhanh đã làm hoàn thiện cơ
cấu kinh tế vùng, nền kinh tế Quốc dân bằng những chính sách ưu đãi, hỗ trợ
của mình nhà nước đã định hướng thực hiện được các mục tiêu nhiệm vụ cụ
thể làm động lực thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế của cả nước và từng bước
hoà nhập với nền kinh tế thế giới.
BHXH là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta.BHXH mang tính
nhân văn sâu sắc, vì cuộc sống an lành, an sinh xã hội.
BHXH được Nhà nước ta quan tâm rất nhiều ngay từ ngày đầu thành lập
và được cụ thể hóa bằng các sắc lệnh của Chính phủ, các chính sách này đã giúp
cho đội ngũ cán bộ công nhân viên chức, người lao động và người làm việc
trong lực lượng vũ trang như công an, quân đội yên tâm, nhiệt tình trong công
tác góp phần không nhỏ vào việc xây dựng, đấu tranh thống nhất đất nước.
Trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước ngày nay chính sách BHXH càng
được củng cố, hoàn thiện theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước
theo định hướng Xã hội chủ nghĩa (XHCN). Quỹ BHXH được bảo tồn tăng
trưởng và phát triển đồng thời được sử dụng có hiệu quả để chi trả các chế độ,
trợ cấp BHXH cho người lao động tham gia đóng BHXH ở các thành phần kinh
tế một cách ổn định lâu dài. Sự xuất hiện nhanh chóng của các loại hình Bảo
hiểm, các quỹ tương hỗ, đã đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình tồn
tại và phát triển xã hội loài người. Từ đó những nỗi lo toan, phiền muộn về các
biến cố, sự cố bất lợi xảy ra trong cuộc sống hàng ngày của con người đã được
giải toả. Tâm lý con người cảm thấy an toàn vui vẻ hơn với sự giúp đỡ của các
công ty, các doanh nghiệp, các đơn vị ,các tổ chức BHXH, hoạt động của các
loại hình Bảo hiểm này đã đem lại chỗ dựa, niềm tin vững chắc trong cuộc sống
của người lao động, tạo sự ổn định của các doanh nghiệp, các công ty và các tổ

bảo được cuộc sống hàng ngày và tạo ra nhiều vấn đề phức tạp nảy sinh trong
xã hội.
Cùng với sự phát triển kinh tế, tiến bộ của xã hội việc quản lý thu BHXH
được coi như là nhu cầu tất yếu của con người nó có thể thấy được xem như là
một trong những quyền cơ bản nhất của con người, được Đại hội đồng liên hợp
quốc thừa nhận và ghi vào tuyên ngôn nhân quyền ngày 10 tháng 12 năm 1948 "
Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội đều có quyền hưởng
BHXH. quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền kinh tế, xã hội và văn
hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển con người" (trích từ: Một số vấn đề
cơ bản về bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Hà Nội tháng 4/2001);
2. Chức năng của BHXH.
BHXH có một số chức năng chủ yếu như sau :
- Chức năng hạn chế bớt một phần khó khăn về kinh tế của người lao
động. Với chức năng này BHXH cho phép tất cả các hoạt động kinh tế xã hội
hoặc các đối tượng đã tham gia trong quá trình kinh tế xã hội trước đây hoặc tất
cả các công dân...hình thành các quyền lợi đảm bảo để duy trì một chuẩn mực
sống tương đối ổn định ngay cả khi trong trường hợp có sự cố bất ngờ rủi ro xảy
ra.
- Chức năng hình thành một hệ thống an sinh, an toàn xã hội. Với chức
năng này rất cần thiết cho người lao động, Người sử dụng lao động mà còn đảm
bảo sự ổn định chính trị, an toàn xã hội cho quốc gia, đảm bảo chắc chắn đối với
mọi thành viên trong xã hội gặp cảnh nghèo đói đều được cung cấp một khoản
thu nhập bằng tiền cũng như các dịch vụ chăm sóc về ytế và dịch vụ xã hội đầy
ý nghĩa.
- Hai chức năng trên này hỗ trợ cho nhau. Đảm bảo ổn định kinh tế tài
chính cho người lao động, khuyến khích họ yên tâm làm việc phát huy hết khả
năng, năng lực chuyên môn giúp cho nền kinh tế phát triển, ổn định xã hội, đảm
bảo an toàn cho quốc gia về kinh tế chính trị và an ninh quốc phòng. Chính vì
thế mà hiện nay đã có 182 nước có luật về BHXH. Có thể nói BHXH là một
trong những hoạt động mà tất cả các quốc gia đều quan tâm không phân biệt thể

yên tâm để sản xuất nâng cao chất lượng, năng xuất lao động và đạt hiệu quả
kinh tế cao.
- Gắn bó lợi ích giữa người sử dụng lao động và người lao động giữa
người sử dụng lao động với xã hội. Thông qua BHXH những mâu thuẫn giữa
những người lao động và người sử dụng lao động. Như mâu thuẫn về tiền
lương, tiền thưởng, thời gian lao động … sẽ được hoà giải và giải quyết kịp
thời. Đặc biệt nhờ có BHXH mà cả hai bên này đều thấy được quyền lợi của
mình được quan tâm bảo vệ. Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn và gắn bó chặt
chẽ lợi ích với nhau. Đối với Nhà nước và xã hội thì chi hỗ trợ cho BHXH là
khoản chi rất nhỏ nhưng lại đem lại hiệu quả đạt được rất cao đảm bảo ổn định
đời sống của người lao động và gia đình họ, góp phần ổn định sản xuất và phát
triển kinh tế xã hội.
3. Tính chất của bảo hiểm xã hội.
BHXH ra đời gắn liền với đời sống của người lao động do vậy BHXH có
một số tính chất cơ bản sau:
- BHXH mang tính tất yếu khách quan trong đời sống kinh tế xã hội.
- BHXH mang tính ngẫu nhiên phát sinh không đồng đều theo thời gian
và không gian. Những rủi ro không may đem lại trong BHXH đã hình thành nên
tính ngẫu nhiên của nó. Bởi vì các rủi ro này được áp dụng BHXH đều không
thể lường trước được sự việc xảy ra, các rủi ro này thường xảy ra một cách bất
ngờ. Do vậy mà không phải tất cả những người lao động của một tổ chức hay
tất cả các tổ chức đều phải chịu chung một rủi ro hay nhiều rủi ro cùng một lúc,
cùng một thời điểm.
- BHXH vừa mang tính xã hội, vừa mang tính kinh tế và có cả tính chất
dịch vụ. Tính chất kinh tế của BHXH được biểu hiện thông qua cơ chế hình
thành và sử dụng quỹ BHXH, Quỹ BHXH khi được hình thành, bảo toàn và
tăng trưởng quỹ thì nhất thiết phải có sự tham gia đóng góp tài chính của tất cả
các bên liên quan. Mức tham gia đóng góp của các bên được xác định rất cụ thể
dựa trên nguyên tắc hoạt động cơ bản của Bảo hiểm xã hội tr ên cơ sở lấy số
đông bù cho số ít vì thực chất mức tham gia đóng góp của từng nguời lao động

lớn mạnh thì càng có nhiều các chế độ BHXH được thực hiện hơn và các chế
độ cũng sẽ được áp dụng rộng rãi hơn, thoả mãn nhu cầu về BHXH của người
lao động ngày càng được nâng cao.
Mặt khác khi nền kinh tế phát triển mạnh thì mức thu nhập của người lao
động càng cao, họ sẽ tham gia vào nhiều chế độ BHXH.
+ Ngoài ra quỹ BHXH mang tính chất tiêu dùng được thể hiện thông qua
các mục tiêu, mục đích của nó là chi trả đầy đủ các chế độ BHXH. Ngoài ra quỹ
BHXH lại mang tính chất dự trữ và thông thường khi người lao động tham gia
đóng góp vào quỹ BHXH thì họ không được quỹ BHXH này chi trả ngay khi
gặp tai nạn rủi ro mà phải có thời gian dự bị đủ thủ tục mới thanh toán.
+ Hoạt động của quỹ BHXH đã đặt ra yêu cầu tất yếu sẽ hình thành chế
độ tiết kiệm bắt buộc của xã hội và của người lao động để dành khi ốm đau, tai
nạn, hưu trí, Đây cũng là quá trình phân phối lại thu nhập của cá nhân người
lao động và cộng đồng xã hội.
3.2, Nguồn hình thành quỹ BHXH
Quỹ BHXH được hình thành chủ yếu từ các nguồn cơ bản sau:
- Sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động.