ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BR – VT
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
NGHỀ KỸ THUẬT SỬA CHỮA, LẮP RÁP MÁY TÍNH
TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: 01/QĐCĐN, ngày 04 tháng 01 năm 2016
của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2016
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Linux là hệ điều hành thu hút được nhiều sự chú ý nhất trong vòng vài
năm trở lại đây. Ngay từ khi xuất hiện, Linux đã được lan rộng một cách
nhanh chóng và biết tới như một hệ điều hành Unix – với mã nguồn mở. Thật
ngạc nhiên, sự thành công của Linux có được nhờ sự làm lại một trong những
hệ điều hành lâu đời nhất và hiện đang được sử dụng rộng rãi – hệ điều hành
Unix. Linux bao gồm cả các công nghệ cũ và mới.
Linux có thể được cài đặt trên một máy tính cá nhân và trở thành một
trạm làm việc với đầy đủ sức mạnh của Unix. Linux cũng có thể được sử
dụng với mục đích thương mại trên một mạng máy tính như một môi trường
cài đặt, sử dụng và quản trị cơ bản trên hệ điều hành Linux. Mô đun này
được bố trí sau khi học xong các môn chung và là mô đun chuyên ngành tự
chọn.
Mục tiêu của mô đun:
Trình bày được nguyên lý hệ điều hành Linux và các yếu tố hợp thành
hệ điều hành Linux.
Lựa chọn được phần cứng thích hợp để cài được hệ điều hành Linux.
Cài đặt được các phần mềm và các ứng dụng trên Linux.
Sử dụng được một số ứng dụng cơ bản trên Linux.
Quản lý được hệ thống Linux, các tập tin, thư mục, tài khoản, phân
chia quyền hạn người dùng.
Sao lưu và phục hồi được các dữ liệu quan trọng của hệ thống.
Có ý thức về vấn đề bản quyền phần mềm.
Rèn luyện tinh thần chia sẻ, giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Nội dung của mô đun:
TT
Tên các bài trong mô đun
Thời gian
Hình thức
giảng dạy
1
Giới thiệu về hệ điều hành Linux
5
Quản lý tập tin
5
Tích hợp
6
Cài đặt và nâng cấp phần mềm với RPM
10
Tích hợp
Kiểm tra bài 2,4,5,6
5
7
Quản trị hệ thống Linux
5
Tích hợp
8
Quản lý người dùng
Lắp và tháo tập tin hệ thống
5
Tích hợp
Kiểm tra bài 8,9,11,12
5
Tổng
90
7
BÀI 1
GIỚI THIỆU VỀ HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
Giới thiệu:
Bài này trình bày về sự hình thành và phát triển cũng như những ưu điểm
và nhược điểm của hệ điều hành Linux. Qua đó, giúp người học có những lựa
chọn thích hợp khi lựa chọn hệ điều hành cho máy tính cá nhân hoặc hệ
thống máy chủ. Bên cạnh đó, giúp người học nâng cao tính chia sẻ cộng đồng
qua việc sử dụng một hệ điều hành mã nguồn mở hoàn toàn miễn phí và bảo
mật cao.
Mục tiêu:
Trình bày được mục đích ra đời của hệ điều hành Linux và các giai
đoạn phát triển cũng như các phiên bản của hệ điều hành Linux.
của mình, Linus đã đặt tên hệ điều hành của mình la Linux.1994, phiên bản
chính thức 1.0 được phát hành.
Linux là một hệ điều hành dạng UNIX chạy trên máy PC với bộ điều
khiển trung tâm (CPU) Intel 80386 trở lên, hay các bộ vi sử lý trung tâm tương
thích AMD, Cyrix. Linux ngày nay có thể chạy trên máy Macintosh hoặc SUN
Space. Linux thoả mãn chuẩn POSIX.1.
Linux được viết toàn bộ từ con số không, tức là không sử dụng một dòng
lệnh nào của UNIX, tuy nhiên hoặt động của Linux hoàn toàn dựa trên nguyên
tắc điều hành UNIX. Vì vậy một người nắm được Linux sẽ nắm được
9
UNIX. Chú ý rằng giữa các UNIX sự khác nhau cũng không kém gì giữa
UNIX và Linux.
Linux là hệ điều hành phát hành miễn phí, phát triển trên mạng Internet,
tựa UNIX và được sử dụng trên máy tính cá nhân. Linux đã phát triển nhanh
chóng và trở lên phổ biến trong thời gian ngắn. Nó nhanh chóng được nhiều
người sử dụng vì một trong những lý do không phải trả tiền bản quyền. Mọi
người có thể dễ dàng download từ Internet hay mua tại các hiệu bán CD.
Linux là hệ diều hành cóhệnăng cao, trong tất cả các máy tính có cấu
hình cao nhất hay thấp nhất. Hệ điều hành này hỗ trợ các máy tính sử dụng
32 cũng như 64 bit và rất nhiều phần mềm khác nhau.
1.2. Tại sao sử dụng Linux?
Người sử dụng đến với linux vì đây là một trong những hệ điều hành
miễn phí hiện nay, có khả năng đa chương đa nhiệm cùng lúc cho nhiều
người sử dụng trên các nền phần cứng tương thích với PC của IBM. So với
những hệ điều hành khác mang nặng tính thương mại, Linux giúp bạn tránh
được những ràng buộc như thỉnh thoảng lại phải nâng cấp, và mỗi lần như
thế lại phải nâng cấp những ứng dụng và trả nhiều khoản tiền quá đáng.
Debian
7.1
GNU/Linux
/>
Elementary
0.2
OS
/>
Ultimate
Edition
o/
3.4
Red Hat
Enterprise 6.0
Linux
/>
Chrome
Linux
2.1.1145
/>
Fedora
Edubuntu, Ubuntu
Studio, Lubuntu,
Macbuntu,
OpenSUSE 11.4,
Mono 2.10.4
Mandriva
11
CentOS
6.4
/>
Gentoo
12.1
/>
Slackware
13.37
/>
SLAX
6.1.2
Asianux
4.5
/>
Asianux Server
SliTaz
4.0
/>
GNU/Linux
Linpus
1.7
/>
Linpus Linux
Back Track 5r3
ktracklinux.org/
Back Track
Linux
Kali linux
12
Nhiều ứng dụng cũng như mã nguồn hệ điều hành cũng được cung cấp
miễn phí trên Internet, ta có thể tải về và cấu hình tùy theo sử dụng cá nhân.
Linux có sẵn toàn bộ giao thức mạng TCP/IP, giúp ta kết nối Internet và
gửi thư điện tử dễ dàng.
Linux có bao gồm hàng ngàn ứng dụng, bao gồm các bảng biểu, cơ sở
dữ liệu, xử lí văn bản, ngôn ngữ điện toán, trò chơi, ứng dụng,…
Với mã nguồn kernel (nhân) mở, Linux có thể chạy trên nhiều loại CPU
và phần cứng khác nhau hơn bất kỳ hệ điều hành nào.
Tài liệu về Linux ngày càng nhiều không thua kém bất kì một hệ điều
hành nào khác.
1.5. Bất tiện của Linux
Điều bất tiện nhất khi sử dụng Linux chính là không có một công ty nào
chịu trách nhiệm phát triển hệ điều hành này. Nếu có điều gì trục trặc hoặc
có vấn đề phát sinh sẽ không có bất cứ bộ phận hỗ trợ kĩ thuật nào trợ giúp.
Nhưng đó không phải là vấn đề quá nghiêm trọng, vì luôn có hàng ngàn người
sử dụng Linux trên cộng đồng mạng sẵn sàng giải đáp thắc mắc của bạn.
1.6. Kiến trúc hệ điều hành Linux
Hình 1.1: Kiến trúc hệ điều hành Linux
13
1.6.1. Hạt nhân Kernel
Là trung tâm điều khiển của hệ điều hành Linux, chứa các mã nguồn
điều khiển hoạt động của toàn bộ hệ thống. Hạt nhân được phát triển không
ngừng, thường có hai phiên bản mới nhất, một bản dạng phát triển mới nhất,
biệt các shell với nhau là bộ lệnh của mỗi shell. Ví dụ, C shell thì sử dụng
tương tự ngôn ngữ C, Bourne shell thì dùng ngôn ngữ lệnh khác.
Shell sử dụng chính trong Linux là GNU Bourne Again Shell (bash). Shell
này là shell phát triển từ Bourne shell, là shell sử dụng chính trong các hệ
thống Unix, với nhiều tính năng mới như: điều khiển các tiến trình, các lệnh
history, tên tập tin dài…
1.6.3. Các tiện ích và chương trình ứng dụng
Các tiện ích được người dùng thường xuyên sử dụng. Nó dùng cho nhiều
thứ như thao tác tập tin, đĩa, nén, sao lưu tập tin… Tiện ích trong Linux có thể
là các lệnh thao tác hay các chương trình giao diện đồ họa. Hầu hết các tiện
ích trong Linux là sản phẩm của chương trình GNU. Linux có sẵn nhiều tiện
ích như trình biên dịch, trình sữa lỗi, soạn thảo văn bản… Tiện ích được sử
dụng bởi người dùng hoặc hệ thống tự động khởi động để sử dụng. Một số
tiện ích xem là chuẩn trong hệ thống Linux như passwd, ls, ps, vi…
Khác với tiện ích, các chương trình ứng dụng như word, hệ quản trị cơ
sở dữ liệu… là các chương trình có độ phức tạp lớn và được các nhà sản
xuất viết ra.
15
1.7. Các đặc tính cơ bản của Linux
Linux hỗ trợ các tính năng cơ bản thường thấy trong các hệ điều hành
Unix và nhiều tính năng khác mà không hệ điều hành nào có được. Linux cung
cấp môi trường phát triển một cách đầy đủ bao gồm các thư viện chuẩn, các
công cụ lập trình, trình biên dịch, sửa lỗi… như các hệ điều hành Unix khác.
Hệ thống Linux trội hơn các hệ thống khác trên nhiều mặt mà người dùng
quan tâm như sự phát triển, tốc độ, dễ sử dụng và đặc biệt là không ngừng
phát triển và hỗ trợ mạng. Một số điểm của Linux chúng ta cần quan tâm
dưới đây:
triển tại viện Massachusetts Institute of Technology. Nó được phát triển để
tạo ra môi trường làm việc không phụ thuộc phần cứng. X chạy dưới dạng
clientserver. Hệ thống X windows hoạt động qua hai bộ phận:
Phần server còn gọi là X Server.
Phần client được gọi là X Windows Manager hay Desktop
Environment.
X Server sử dụng trong hầu hết các bản phân phối của Linux là
Xfree86. Client sử dụng thường là KDE (K Desktop Environment) và GNOME
(GNU Network Object Model Environment).
Dịch vụ Samba sử dụng tài nguyên đĩa, máy in với hệ điều hành
Windows. Tên Samba xuất phát từ giao thức Server Message Block (SMB) mà
Windows sử dụng để chia sẻ tập tin và máy in. Samba là chương trình sử
dụng giao thức SMB chạy trên Linux. Sử dụng Samba có thể chia sẻ tập tin
và máy in với các máy sử dụng hệ điều hành Windows.
1.7.6. Các tiện ích sao lưu dữ liệu
18
Linux cung cấp các tiện ích như tar, cpio và dd để sao lưu và backup dữ
liệu. RedHat Linux còn cung cấp tiện ích Backup and Restore System Unix
(BRU) cho phép tự động backup dữ liệu theo lịch.
1.7.7. Hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình
Linux cung cấp một môi trường lập trình Unix đầy đủ bao gồm các thư
viện chuẩn, các công cụ lập trình, trình biên dịch, chương trình debug mà bạn
có thể tìm thấy trong các hệ điều hành Unix khác. Ngôn ngữ chủ yếu sử dụng
trong các hệ điều hành Unix là C và C++. Linux dùng trình biên dịch C và C++
là gcc, chương trình biên dịch này rất mạnh, hỗi trợ nhiều tính năng. Ngoài C,
Linux cũng cung cấp các trình biên dịch, thông dịch cho các ngôn ngữ khác
như Pascal, Fortran, Java…
Hệ điều hành UNIX được
phát triển chủ yếu cho các
máy tính lớn, máy chủ và
Tất cả mọi người từ các máy trạm ngoại trừ
Người dùng
người dùng thông thường phiên bản OSX được thiết
đến các nhà phát triển đều kế cho tất cả người dùng.
có thể sử dụng.
Môi trường UNIX và các
mô hình clientserver là
yếu tố cần thiết cho sự
phát triển của Internet.
3 nhà phân phối lớn nhất
Nhân Linux được phát
Nhà sản xuất
triển bởi cộng đồng và do
Linux Torvalds giám sát
mọi thứ.
là Solaris (Oracle), AIX
(IBM) và HPUX Hewlett
Packard. Và Apple phát
triển hệ điều hành OSX,
một hệ điều hành dựa
Hàng chục loại khác nhau. PARISC, PowerPC và
nhiều loại khác.
Linux được phát triển bởi Các hệ thống UNIX được
nhà phát triển mã nguồn chia thành nhiều phiên
Phát triển và phân
phối
mở thông qua việc chia sẻ bản khác nhau, chủ yếu là
và tập hợp các mã nguồn phát triển bởi AT&T cũng
thông qua các diễn đàn và như các nhà cung cấp
được các nhà phân phối thương mại và các tổ
tổng hợp phát triển.
chức phi lợi nhuận.
Ban đầu được phát triển Được sử dụng trên PA
cho phần cứng x86 của RISC và dòng máy
Kiến trúc
Intel, được sử dụng cho Itanium. Phiên bản Solaris
trên 20 loại CPU bao gồm cũng có thể sử dụng cho
cả CPU ARM.
các dòng x86 và x64.
Ban đầu UNIX là một hệ
Linux cung cấp 2 giao điều hành sử dụng lệnh,
Giao diện người diện đồ họa, KDE và nhưng sau đó phát triển
gồm cả BASH, Korn & C.
Linux đã có khoảng 60
100 vi rút được liệt kê cho
Bảo mật
đến nay. Không còn loại
vi rút nào trong chúng còn
hoạt động trong các hệ
UNIX có khoảng 85 đến
120 loại vi rút cho đến
nay.
thống Linux hiện nay.
Linux phát hiện mối đe
dọa và đưa ra giải pháp
Phát hiện mối đe
dọa và giải pháp
phòng chống rất nhanh
dựa vào cộng đồng
Internet và các nhà phát
triển mã nguồn mở trên
khắp thế giới.
Do tính chất độc quyền
của UNIX, người dùng
phải chờ đợi một thời
gian để có được những sự
Archlinux,
Android...
3. Bản quyền sử dụng Linux
Mặc dù Linux được phát triển bởi những nhà phát triển mã nguồn mỡ
trên toàn thế giới nhưng nó vẫn là phần mềm có bản quyền, bởi vì nhiều
thành phần của Linux đã được đăng ký bản quyền. Linus Torvalds giữ tác
quyền Kernel cơ bản của Linux. Doanh nghiệp RedHat là chủ của phiên bản
RedHat, và Patrick Volkerding giữ tác quyền bản Slackware. Nhiều tiện ích
của Linux thuộc tác quyền GPL (GNU General Public License). Nhưng các
bản quyền này vẫn cho phép nhà phát triển trên thế giới sử dụng để phát
triển các ứng dụng người dùng và thay đổi thành các phiên bản khác. Chính vì
vậy, người dùng vẫn có thể tải các phiên bản Linux đầy đủ để sử dụng và
phát triển.
Câu hỏi và bài tập
1.1: Thế nào là mã nguồn mở? Đặc điểm của bản quyền sử dụng Linux là gì?
1.2: Các phiên bản Linux hoạt động như thế nào? Chuẩn đặt tên các phiên
bản Linux?
1.3: Yêu cầu đĩa cho cài đặt tối thiểu, cài đặt server, và cài đặt trạn làm việc
là gì?
1.4: Tại sao phải sử dụng Linux?
1.5: Hãy nêu những bất tiện khi sử dụng Linux.
1.6: Hãy So sánh giữa hệ điều hành UNIX và Linux.
1.7: Những đặc điểm của phiên bản phát hành Linux.
Yêu cầu đánh giá
23
Trình bày mục đích ra đời của hệ điều hành Linux và các giai đoạn phát
Nội dung:
25
Copyright: Tài liệu đại học ©