THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI
ĐOẠN ĐIỀU TRA VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN NÀY
3.1 Thực trạng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra.
Đánh giá đầy đủ, đúng đắn thực trạng hoạt động thực hành quyền công tố
trong giai đoạn điều tra là một vấn đề quan trọng để tìm ra nguyên nhân của
những thành tựu cũng như của những tồn tại, làm cơ sở cho việc xác định những
giải pháp nhằm nâng cao vai trò, chất lượng, hiệu quả hoạt động thực hiện
quyền công tố của VKS.
Những kết quả đạt được:
Hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra của VKS
trong nhiều năm qua đã có những tiến bộ. Qua 6 tháng đầu năm 2002, VKS các
cấp đã từ chối phê chuẩn tạm giam hơn 200 trường hợp không đủ căn cứ theo
quy định của pháp luật, nhưng cũng yêu cầu CQĐT bắt tạm giam hơn 100
trường hợp. Các VKS địa phương đã cùng với cơ quan điều tra xác định được
hơn 1000 vụ án trọng điểm, VKS đã quyết định truy tố hơn 800 vụ.
Năm 2003, VKS các cấp đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an, đồng
thời nâng cao trách nhiệm trong việc phê chuẩn bắt, tạm giữ, tạm giam. Số
người bị bắt, tạm giữ sau đó bị khởi tố hình sự chiếm tỷ lệ 89,2%. Một số địa
phương tỷ lệ bắt, giữ rồi chuyển khởi tố hình sự đạt trên 97%. VKS đã không
phê chuẩn tạm giam gần 400 trường hợp do không đủ căn cứ theo quy định của
pháp luật. Số bị can được VKS đình chỉ do không phạm tội giảm 40,4% so với
năm 2002. VKS các cấp đã có nhiều tiến bộ trong việc quản lý và xử lý tin báo,
tố giác về tội phạm, hạn chế việc bỏ lọt tội phạm. Thông qua tiếp nhận, quản lý
và xử lý tin báo, tố giác về tội phạm, VKS các cấp đã yêu cầu CQĐT khởi tố
gần 100 VAHS; hủy hàng chục quyết định khởi tố vụ án và quyết định không
khởi tố vụ án của CQĐT.
Trong 6 tháng đầu năm 2004, số vụ án VKS các cấp đã giải quyết đạt
88,6% số vụ phải xử lý, trong đó quyết định truy tố đạt 98,6% số vụ đã giải
quyết. Do có sự phối hợp chặt chẽ giữa VKS các cấp với CQĐT trong việc
quyết định và phê chuẩn việc bắt, tạm giữ nên chất lượng bắt, giữ được nâng

Như vậy, ngành kiểm sát đã có nhiều cố gắng, phối hợp chặt chẽ với các
cơ quan bảo vệ pháp luật khác đẩy nhanh tốc độ giải quyết án, đảm bảo đấu
tranh phòng, chống các loại tội phạm có hiệu quả. Trong lĩnh vực đấu tranh
phòng, chống tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, VKS đã kịp thời đưa ra truy
tố nhiều tội phạm nguy hiểm. Việc phát hiện và xử lý các vụ án đặc biệt nghiêm
trọng xâm phạm an ninh quốc gia có tác động lớn đến dư luận trong và ngoài
nước, làm rõ âm mưu đen tối của bọn phản động hòng gây mất ổn định chính trị
đối với sự nghiệp cách mạng nước ta. Trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội
phạm kinh tế, đã truy tố nhiều vụ án tham nhũng lớn, buôn lậu lớn, điển hình
như: vụ A Quý và đồng bọn buôn lậu, vụ TAMEXCO, vụ Tân Trường Sanh, vụ
Minh Phụng - EPCO, vụ Ngân hàng Việt Hoa, vụ án Mường Tè - Lai Châu và
một số vụ tham nhũng xảy ra tại Đồng Tháp, Cà Mau, Đã Nẵng v.v… Trong
lĩnh vực phòng chống tội phạm xâm phạm trật tự trị an xã hội, các VKS tập
trung giải quyết và đưa ra truy tố nhiều vụ án nghiêm trọng xâm phạm tính
mạng, sức khỏe của công dân, các vụ phạm tội hiếp dâm, cờ bạc, vi phạm trật tự
an toàn giao thông; đã tham gia giải quyết nhiều băng nhóm tội phạm nghiêm
trọng như các vụ Vũ Xuân Trường, Nguyễn Văn Tám ở Nam Định, vụ Khánh
Trắng và đồng bọn phạm tội giết người, cướp tài sản, vụ Trương Văn Cam ở
thành phố Hồ Chí Minh, vụ Lã Thị Kim Oanh ở Hà Nội phạm tội tham ô, cố ý
làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, vụ Phạm Văn Phương ở
Bà Rịa - Vũng Tàu phạm tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, vụ Bế Văn Huân phạm
tội đưa hối lộ, nhận hối lộ, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng…
Thông qua công tác nắm vững tình hình vi phạm và phạm tội, VKS đã
kịp thời nắm chắc việc cơ quan Công an phân loại vi phạm và tội phạm, từ đó
có biện pháp hạn chế tình hình khởi tố oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm. VKS đã
yêu cầu CQĐT khởi tố nhiều vụ án hoặc tự mình khởi tố vụ án, khởi tố bị can
và yêu cầu điều tra. Nhận thức rõ mục đích yêu cầu của công tác thực hành
quyền công tố không chỉ nhằm bảo đảm việc truy tố tội phạm và người phạm tội
có căn cứ và hợp pháp mà còn bảo đảm việc điều tra của các CQĐT được thực
hiện đúng quy định của pháp luật nên trong quá trình công tác VKS đã chú

CQĐT một cách thụ động.
Chất lượng điều tra, thu thập chứng cứ ở giai đoạn điều tra chưa cao nên
việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung còn nhiều. Năm 2004, VKS trả hồ sơ để
CQĐT điều tra bổ sung 3.162 vụ chiếm 6,1% tổng số vụ thụ lý, tăng 1.254 vụ
và 2,5% so với năm 2003; Tòa án trả hồ sơ cho VKS để điều tra bổ sung 2.517
vụ, chiếm 5,1% số vụ án truy tố, tăng 650 vụ và 1,4% so với năm 2003 [13,
tr.38].
Trong quan hệ với CQĐT vẫn còn biểu hiện của tư tưởng hoặc ngại va
chạm, xuôi chiều nên không sâu sát, kịp thời phát hiện các vi phạm pháp luật
của CQĐT, hoặc tuyệt đối hóa quan hệ phối hợp mà buông xuôi trách nhiệm, ỷ
lại vào sự chỉ đạo của cấp trên hoặc của liên ngành, do vậy công tác phát hiện
và kiến nghị đối với các vi phạm pháp luật của CQĐT chưa làm thường xuyên
và đều đặn ở ba cấp kiểm sát.