Trang 4/107 Tài liệu hướng dẫn Sản xuất sạch hơn ngành dệt nhuộm

1 Chương 1: Giới thiệu chung

Chương này giới thiệu về lịch sử và xu hướng ngành dệt may tại Việt Nam, về nguyên tắc các quá
trình xử lý để tạo ra sản phẩm. Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến môi trường như chất thải và ô
nhiễm môi trường trong khu vực xử lý ướt cũng được giới thiệu trong chương này.
1.1 Ngành dệt may Việt nam
Ngành công nghiệp dệt và may tồn tại ở Việt Nam ít nhất một thế kỷ nhưng các
hoạt động thủ công truyền thống như thêu và dệt lụa thì đã có lịch sử lâu đời.
Theo lịch sử ghi lại, nhiều triều đại Việt Nam phải cống nạp vải quý hiếm do
người dân Việt Nam sản xuất sang Trung Quốc. Ngày nay, tại Việt Nam một số
làng nghề cổ như làng lụa V
ạn Phúc (tỉnh Hà Tây), làng Triều Khúc (Hà Nội),
làng Mẹo (tỉnh Thái Bình) vẫn đang tồn tại và phát triển.
Lịch sử phát triển của ngành công nghiệp dệt may được xem là bắt đầu khi
thành lập Nhà máy Dệt Nam Định năm 1897. Ngành công nghiệp này đã nhanh
chóng lớn mạnh sau Thế Chiến thứ 2 với quy mô và hình thức khác nhau. Ở
miền Nam, các doanh nghiệp được thành lập và sử dụng máy móc hiện đại của
Châu Âu. Ở miền Bắc, các doanh nghiệp nhà nướ
c do Trung Quốc, Liên bang
Xô Viết cũ và Đông Âu cung cấp thiết bị máy móc cũng được xây dựng trong
giai đoạn này.
Năm 1954, sau khi miền Bắc giành độc lập, Nhà máy Dệt Nam Định và Nhà
máy Dệt lụa Nam Định được khôi phục và tái thiết, có thêm một số nhà máy
khác được xây dựng mới như Nhà máy Dệt 8/3, Nhà máy Dệt Vĩnh Phú, Công
ty May Thăng Long, Công ty May Chiến Thắng, Công ty May Nam Định, Công
ty May Đáp Cầu. Các làng nghề truyền thống, các hợp tác xã dệt may đã đượ
c
khuyến khích phát triển.
Sau khi Việt nam thống nhất (tháng 4 năm 1975), Chính phủ đã tiếp quản một

thử thách lớn. Một câu hỏi lớn đặt ra lúc này là liệu ngành có thể nắm bắt được
các cơ hội để đáp ứng nhu cầu và trên cơ sở đó phát triển hơn nữa để thâm
nhập vào các thị trường mới hay không. M
ột khi ngành dệt may Việt Nam không
còn "làm thuê" cho các nhà sản xuất nước ngoài, bắt đầu sử dụng nguyên vật
liệu được sản xuất trong nước và trang thiết bị hiện đại thì ngành này sẽ hoạt
động hiệu quả hơn nhiều và trở thành ngành công nghiệp đứng đầu quốc gia.
Ngành công nghiệp dệt may Việt Nam đã phát triển nhanh chóng trong những
năm gần đây và trở thành một hoạt động sản xuất công nghiệ
p quan trọng trong
nền kinh tế quốc dân. Năm 2004, toàn ngành sử dụng 2,1 triệu lao động, chiếm
4,7% trong tổng số lao động cả nước. Trong số các doanh nghiệp dệt may hàng
đầu, thì Vinatex - một doanh nghiệp nhà nước - chiếm tới 22% tỉ trọng xuất
khẩu dệt may của Việt Nam năm 2006. Một trong những công ty thành viên của
Vinatex, Công ty May Việt Tiến, đã đầu tư hơn 10 triệu USD trong 5 năm qua để
nâng cấp các dây chuyền sả
n xuất của công ty. Hầu hết các thiết bị mới được
nhập khẩu từ Nhật Bản và Singapore. Tương tự thế, năm 2006 xuất khẩu của
ngành dệt may đạt giá trị 5,8 tỉ USD, đưa ngành này trở thành ngành xuất khẩu
có doanh thu lớn thứ hai của Việt Nam sau dầu thô. Khách hàng là một loạt các
công ty dệt và may mặc hàng đầu thế giới như Express, Hucke, Itochu, JC
Penney, Jupitar, Kmart, Kowa, Lee Cooper, Li & Fung, Mast Industries,
Nichimen, Nissho Iwai, Otto, Sara Lee, Seidensticker, Sumitomo, Tommy
Hilfiger, Victoria's Secret, và Wal-Mart đã tìm đến nguồn cung ở Việt Nam.
Tuy còn ph
ải đối mặt với nhiều thách thức, tương lai cho ngành dệt may của
Việt Nam đầy hứa hẹn. Việt Nam đã gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới
(WTO) vào năm 2007. Bên cạnh đó, Chính phủ Việt Nam đang dành cho ngành
sự hỗ trợ rất lớn, và hiện có những biện pháp khuyến khích mạnh mẽ để thu hút
đầu tư nước ngoài. Chính phủ đã soạn thảo các kế hoạch ti

Xö lý v¶i

X ¬
Xe sîi Nhuém x¬
V¶i kh«ng
d
Ö t
T¹o cÊu tróc
x¬ chÐo
May
Nhu
é m sî i
Sîi
Hå
DÖt thoi
DÖt kim DÖt nhung
X ö lý s ¬ b é
N h u é m /in h o a
May
Hoµn tÊt

Hình 1: Sơ đồ tổng quan quy trình tạo ra sản phẩm may
Có thể nhận thấy trong Hình 1, đôi khi xơ hoặc sợi có thể được nhuộm trực
tiếp. Vải mộc (sau khi dệt) thường được qua công đoạn xử lý bề mặt trước khi


Chất thải sinh ra chủ yếu trong bước đầu tiên khi làm sạch xơ và khi chải thô.
Chất thải sinh ra trong quá trình làm sạch xơ cotton thường là cành con, lá và
Xơ
Làm sạch
Trộn và pha
Chải thô
(Loại bỏ xơ ngắn)
Tạp chất
Kéo duỗi
(tạo thành cúi sợi)
Tạp chất
Chải kỹ
(tiếp tục làm thẳng sợi do kéo duỗi)
cúi sợi
Xe sợi
(hình thành sợi)
Sợi
Hình 2: Sơ đồ quá trình sản xuất sợi
Trang 8/107 Tài liệu hướng dẫn Sản xuất sạch hơn ngành dệt nhuộm


t vòng sợi để hình thành mắt sợi trong quá trình
dệt. Sợi được dẫn theo từng kim (hoặc ngược lại) và sự di chuyển của cả kim
và sợi diễn ra theo cách thức một mắt sợi sẽ được tạo thành từ vòng sợi và để
lại một vòng sợi mới quanh mũi kim. Quá trình này cứ thế lặp đi lặp lại. Các mũi
kim đặt cạnh nhau và thao tác như trên sẽ diễn ra lần lượt với t
ừng mũi kim.
Sau mỗi lượt dệt, một hàng mắt sợi được hình thành.
1.2.2.3 Vải không dệt
Vải không dệt là loại vải tương đối mới so với các loại vải kể trên. Loại vải này
được cả nhà sản xuất và người sử dụng yêu thích, có thể dễ dàng sản xuất,
nhanh và rẻ, và mang lại sự hài lòng của người tiêu dùng. Vải không dệt là sự
pha trộn của nhiều loại xơ. M
ột trong các loại xơ được phân bố đồng đều trong
hỗn hợp đó là một loại xơ đặc biệt, có khả năng trở thành xơ dính tại bất kỳ
Tài liệu hướng dẫn Sản xuất sạch hơn ngành dệt nhuộm Trang 9/107
công đoạn gia công phù hợp nào, từ đó đóng vai trò như một chất kết dính. Lúc
đó, hỗn hợp xơ sẽ tạo thành một lớp hoặc mạng tương đối dày có chiều rộng
phù hợp với chiều rộng của tấm vải thành phẩm. Tại công đoạn cuối cùng, lớp
xơ sợi sẽ được ép nóng, để loại xơ đặc biệt chứa trong đó tan chảy t
ừng phần
và dính kết các xơ lại với nhau. Khi áp lực không còn nữa, các xơ của vải
không dệt sẽ gắn chặt với nhau nhờ liên kết này.
Lượng phát thải sinh ra trong giai đoạn sản xuất vải chủ yếu là ở khâu hồ sợi.
Dịch hồ đã sử dụng chứa hoá chất hồ dư bị thải ra ngay sau khi sử dụng hoặc
sau một vài lần tuần hoàn. Lượng ch
ất thải sinh ra trong các công đoạn khác
của quá trình sản xuất vải trong thực tế hầu như không đáng kể.
1.2.3 Xử lý vải
Vải sau khi dệt thoi hoặc dệt kim đang ở dạng thô được gọi là vải mộc. Vải này
khi sờ vào có cảm giác thô ráp và còn chứa tạp chất từ xơ tự nhiên hoặc do

Giũ hồ
Giặt/
Nấu/
Kiềm bóng
Tẩy
Nhuộm
In h o a
Hoàn tất
Xử lý sơ bộ
Hoàn tất

Hỡnh 3: S quy trỡnh x lý vi

Cỏc cht h si c s dng nhm ci thin bn v tớnh nng un ca si trong quỏ trỡnh dt
vi. Cú 3 loi cht h: h t nhiờn, h tng hp v h hn hp. i vi vi tng hp, vi mc
thng cú cha cỏc cht h tng hp tan c trong nc v t nh polyvinyl alcohol (PVA),
carbxyl methyl cellulose (CMC) v polyacrylytes. Tuy nhiờn, trong cỏc loi vi cotton, thỡ h tinh
bt l ch yu.
Cht thi sinh ra khi loi b cỏc cht h ny l cỏc cht hu v cú kh nng
phõn hy sinh hc cao. Trong cụng on gi h, 90% cỏc cht h c thi ra
theo nc thi, khin cho dũng thi ny tr thnh mt trong cỏc dũng thi cú
ụ nhim cao. Dũng thi cú ti lng BOD v COD cao mc 600.000 ppm.
Cỏc cht h tng hp khụng th phõn hu sinh hc cú th thoỏt qua h thng
x lý v gõy c hi cho ngu
n nc tip nhn.
Nu
Quỏ trỡnh nu c thc hin tỏch trit cỏc tp cht ngoi lai sau khi
chỳng ó c loi b s b khi gi h, cng nh loi b cỏc tp cht nh sỏp,
axit bộo, du cú trong vi. Nu c thc hin trong mụi trng kim iu
kin nhit v ỏp sut cao. Quy trỡnh ny cú th thc hin ho

t
ẩy trắng. Đối với nhuộm các loại vải ánh trung và tối thì không cần qua tẩy
trắng.
Người ta dùng các hoá chất khác nhau như hypochlorite, hydrogen peroxide,..
làm các tác nhân tẩy trắng. Các điều kiện của quá trình tẩy trắng thay đổi theo
loại tác nhân tẩy được dùng. Nước thải ra trong quá trình này có bản chất kiềm
tính, chứa chlorides và chất rắn hoà tan.
Tẩy trắng bằng hypochlorite gây hại cho tất cả các xơ sợi có chứa các nhóm
amino. Chất này cũng góp phần tạo ra các ch
ất hữu cơ gốc Halogen dễ hấp thụ
(AOX). Trong khi đó, quá trình phân huỷ hydrogen peroxide diễn ra trong suốt
quá trình phản ứng tẩy trắng dùng H
2
O
2
sẽ chỉ tạo ra sản phẩm là nước và ôxy.
Khi chuyển từ tẩy trắng bằng hypochloride sang tẩy trắng bằng peroxide thì
hàm lượng AOX và clo tự do trong nước sẽ giảm. Do vậy, ngày nay hydrogen
peroxide được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, cần phải sử dụng thêm silicat và
các chất ổn định hữu cơ khi tẩy trắng bằng peroxide để ổn định quá trình.
Tạo ra loại vải tổng hợp có màu trắng tinh là một việc khó vì lo
ại xơ sợi này ít có
phản ứng với xử lý tẩy trắng. Ngoài ra, một số loại sợi tổng hợp, đặc biệt là loại
sợi polyarilonitrite, sẽ có màu hơi vàng, hơi nâu hoặc không thể có màu trắng
do nguyên nhân từ nhà sản xuất sợi tổng hợp.