Tiểu luận

“Thất nghiệp và việc làm ở
Việt Nam”
1
Lời mở đầu:
Trong công cuộc đổi mới nước ta hiện nay, vấn đề thất nghiệp và các
chính sách giải quyết việc làm đang là vấn đề nóng bỏng “và không kém
phần bức bách” đang được toàn xã hội đặc biệt quan tâm.
Đất nước ta đang trong quá trình chuyển sang kinh tế phát triển,
chúng ta đang từng bước đổi mới, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh
thần cho nhân dân, kinh tế vĩ mô đã vạch rõ những vấn đề phát sinh trong đó
thể hiện ở những vấn đề: Thất nghiệp, việc làm, lạm phát....tuy nhiên, đề tài
này chỉ đi vào nghiên cứu vấn đề thất nghiệp và việc làm ở Việt Nam.
Sự biến động của tỷ lệ thất nghiệp từ năm 1986 đến năm 1996, các
nguyên nhân làm tăng hay giảm tỷ lệ thất nghiệp, trong từng giai đoạn kể
trên: Số người tăng thêm trong lực l
ượng lao động hàng năm và số người
được giải quyết việc làm hàng năm. Các chính sách giải quyết việc làm của
nhà nước ta từ năm 1986 đến nay “đặc điểm của thời kỳ đưa ra chính sách
đó, mục tiêu của chính sách, kết quả đạt được, những vấn đề chưa đạt
được”. Tình hình việc làm của người lao động Việt nam hiện nay, phương
hướng giải quyết việc làm củ
a Nhà nước, phương hướng giải quyết việc
làm của Nhà nước trong thời gian tới.

3
(1) NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THẤT NGHIỆP.
1.1: Một vài khái niệm về thất nghiệp.
Để có cơ sở xác định thất nghiệp và tỷ lệ thất nghiệp cân phân biệt
một vài khái niệm sau:
- Những người trong độ tuổi lao động là những người ở độ tuổi có
nghĩa là có quyền lợi lao động theo quy định đã ghi trong hiến pháp.
- Lực lượng lao động là số người trong độ tuổi lao động đang có việc
làm hoặc chưa có vi
ệc làm nhưng đang tìm việc làm.
- Người có việc làm nhưng đang làm trong các cơ sở kinh tế, văn hoá
xã hội.
- Người thất nghiệp là người hiện đang chưa có việc làm nhưng mong
muốn và đang tìm việc làm.
- Ngoài những người đang có việc làm và thất nghiệp, những người
còn lại trong độ tuổi lao động được coi là những người không nằm trong lực
lượng lao động bao gồm: người đi h
ọc, nội trợ gia đình, những người không
có khả năng lao động do đau ốm, bệnh tật và một bộ phận không muốn tìm
việc làm với nhiều lý do khác nhau.
Bảng thống kê dưới đây giúp ta hình dung
Dân số Trong độ tuổi lao động Lực lượng lao động Có việc
Ngoài lực lượng lao động (ốm đau,
nội trợ, không muốn tìm việc)
Thất nghiệp
Ngoài độ tuổi lao động

Những khái niệm trên có tính quy ước thống kê va có thể khác nhau
giữa các quốc gia.
4

phổ biến ở nông thôn vào thời kỳ nhàn rỗi và khu vực kinh tế nhà nước
trong quá trình cải tổ hệ thống kinh tế xã hội, ướ
c tính trong thập kỷ tới mỗi
5
năm sẽ có hơn 1 triệu người bước vào độ tuổi lao động và tỷ lệ tăng của lực
lượng lao động sẽ cao hơn so với tỷ lệ tăng dân số. Một vài năm trở lại đây,
lực lượng lao động đã tăng 3,43 - 3,5% mỗi năm so với mức tăng dân số là
2,2 - 2,4%.
Bảng số người TN theo độ tuổi
(Đơn vị: người)
Tuổi Số lượng Tỷ lệ số với
tổng số N%
Tỷ lệ so với dố người
cùng độ tuổi%
Số lượng Tỷ lệ so với
tổng số TN%
Tỷ lệ so với số
người tuổi%
TS 1350035 100,0 4,17 661664 100,0 9,1
16-19 652261 48,3 12,43 283460 12,8 25,5
20-24 376951 27,9 6,74 198037 29,9 16,4
25-29 167640 12,4 3,06 94386 14,3 7,5
30-39 114655 8,5 1,47 64595 9,8 3,3
40-49 27432 2,0 0,66 15467 2,3 1,5
50-hết 11093 0,8 0,35 5719 0,9 0,8
TLĐ
Nguồn: PTS Nguyễn Quan Hiển: Thị trường lao động. Thực trạng và
giải pháp. Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội 1996, trang 67.
- 90% lao động thủ công.
Năng xu
ất lao động và hiệu quả làm việc rất thấp dẫn đến tình trạng
thiếu việc làm rất phổ biến và nghiêm trọng. Ở nông thôn 1/3 quỹ thời gian
lao động chưa được sử dụng tốt bằng 5 triệu người lao động. Trong khu vực
7
nhà nước, số lao động không có nhu cầu sử dụng lên tới 25 - 30% có nơi lên
tới 40 - 50%. Đây là điều làm cho đời sống kinh tế xã hội khó khăn của đất
nước ta những năm 1986 - 1991.
Với tốc độ phát triển dân số và lao động như hiện nay hàng năm
chúng ta phải tạo ra hơn 1 triệu chỗ làm việc mới cho số người bước vào độ
tuổi lao động, 1,7 triệu người chưa có việ
c làm, hàng chục cán bộ, bộ đội
phục viên, xuất ngũ, học sinh...
Những số liệu dưới đây sự giúp ta hiểu rõ hơn:
Nhịp độ tăng bình quân hàng năm.
1987-1991 1992-1996 1997-2001
Tốc độ tăng dân số (%) 2,15 2,1 1,8
Tốc độ tăng nguồn LĐ (%) 3,05 2,75 2,55
Về số lượng tuyệt đối 1985 1991 1996 2001
Tổng dân số vào tuổi LĐ 30,3 35,6 16,7 46,1
(Triệu người)%so với dân số 19,2 50,2 53,3 55
Mức tăng bình quân (ngàn người) 900 1060 1023 1090 Số thanh niên vào tuổi lao động và số lao động tăng thêm trong 5 năm
1992 - 1996 và 1992 - 2005.
5 năm 1992-1996 15 năm 1992 - 2005
8
Số TN

Theo tính toán của tổ chức lao động quốc tế (ILO) với tốc độ tăng
nguồn lao động trên 3% như hiện nay ở Việt nam thì dù cho hệ số co dãn về

việc làm có thể tăng từ mức 0,25 lên 0,33, trong vài năm tới cũng cần có
mức tăng GDP trên 10%/ năm mới có thể ổn định được tình hình việc làm ở
mức hiện tại. Vì vậy, dự báo sau năm 2001 nước ta vẫn sẽ trong tình trạnh
dư thừa lao động. Sự “lệch pha” giữa cung và cầu về lao động là một hiện
tượng đáng chú ý trong quan hệ cung cầu lao động ở nước ta hiệ
n nay.
9
Trong khi nguồn cung về lao động của ta chủ yếu là lao động phổ thông, lao
động nhàn rỗi trong nông nghiệp, bộ đội xuất ngũ, công nhân giảm biến
chế...thì cần về lao động lại đang đòi hỏi chủ yếu lao động lành nghề, lao
động có trình độ, chuyên môn kỹ thuật cao, các nhà quản lý am hiểu cơ chế
thị trường...Chính sự khác biệt này làm cho quan hệ cung cầu về lao động
vốn đã mất cân đố
i lại càng gay gắt hơn trước yêu cầu công nghiệp hoá hiện
đại hoá đất nước.
Trong toàn bộ nền kinh tế, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo hiện nay còn
rất thấp, khoảng 4 triệu người, chỉ chiếm 10,5% lực lượng lao động. Điều
này cho thấy lực lượng lao động hiện nay chưa có thể đáp ứng nhu cầu phát
triển kinh tế xã hội trong giai đoạn này. Trong số lao
động đã qua đào tạo cơ
cấu trình độ và ngành nghề còn nhiều bất cập trước yêu cầu của quá trình
công nghiệp hoá hiện đại hoá... Số người có trình độ trên đại học chỉ chiếm
khoảng 1,2% trong tổng số người có trình độ đại học. Về cơ cấu ngành
nghề, lao động đã qua đào tạo được tập trung chủ yếu ở các cơ quan nghiên
cứu, các đơn vị hành chính s
ự nghiệp và ngành giáo dục, lĩnh vực sản xuất
vật chất có tỷ lệ lao động đã qua đào tạo còn thấp, đặc biệt trong nông