sáng kiến kinh nghiệm

G
A. ĐẶT VA N ĐẾ À :
Dạy học nói chung và dạy học toán nói riêng, làm cho học sinh
học tập hứng thú trong mỗi giờ lên lớp và say mê môn mình dạy
là đie u trăn trở của ha u hết giáo viên. Riêng toán học là mônà à
khoa học không thể thiếu được trong xã hội loài người và toán học
hiển nhiên trở thành môn học chính trong nhà trường phổ thông.
Thế nhưng đa số học sinh lại cho rằng môn toán học khó, khô khan...
và các em trở thành học toán trong tình trạng bò thúc ép của thực
tế thi cử. Là một giáo viên dạy toán, tìm cách làm cho tất cả học
sinh say mê học toán, học toán bằng tư duy và sáng tạo là đie u màà
tôi luôn suy nghó trên từng trang giáo án, trong từng giờ lên lớp.
Đa u năm học 2000 – 2001, Bộ giáo dục và đào tạo ban hànhà
bộ sách giáo khoa hợp nhất năm 2000, trong bộ sách này sau các
chương có pha n à chỉ“ dẫn lòch sử .” Từ nội dung này đã gợi cho tôi
một ý niệm: “Ư ng dụng lòch sửÙ toán học trong quá trình giảng
dạy” để làm cho học sinh học toán bằng sự hứng thú và đam mê.
Từ ý niệm đến thực tiển không xa và tôi đã thực hiện phương pháp
dạy học này ngay trong năm học 2000 – 2001. Nhưng do bước đa
thực hiện, nguo n tư liệu còn hạn chế, nên tôi không thể áp dụngà
cho tất cả các tiết dạy trên lớp được.
Sau đây tôi xin trình bày hướng giải quyết vấn đe của mình vàà
những thành công ban đa u để các đo ng nghiệp tham khảo.à à
B. NO I DUNG, BIE N PHA P GIA I QUYE TÄ Ä Ù Û Á :
I.Quá trình phát triển kinh nghiệm :
1. Biện pháp cụ thể đã thực hiện:
Thông thường khi thực hiện một tiết dạy, tôi làm như sau :
- Nhắc lại các kiến thức cũ có liên quan nội dung bài mới.
- Thường vào bài mới bằng câu : Tiếp theo hôm nay chúng ta học“

trang 97.
- Đa u tiên chúng tôi giới thiệu : Nhà toán học Gauss-ngườià
Đức khi còn là một cậu bé bảy tuổi đã làm bất ngờ các bạn học
trong lớp và cả tha y giáo khi giải bài toán sau đây: “Tính tổngà
S=1+2+3+...+100” trong vòng vài giây. Bây giờ các em hãy giải bài
toán này xem.
- Sau khi để học sinh nêu các cách giải của mình, tôi nêu
cách tính của Gauss. Gauss nhận xét rằng tổng của hai số của từng
cặp số cách đe u phía đa u và phía cuối de u bằng nhau, nghóa là :à à à
1+100 = 2+99 =...= 50+51=101. Có 50 cặp như vậy, nên : S= 101.50 = 5050.
- Tôi cho tiếp hai bài tập : “Tính tổng S = 2+4+6+...+98” và
“Tính tổng S = 8+12+16+20+24+28”. Học sinh cũng dùng cách của Gauss
tính được hai tổng trên một cách nhanh chóng.
- Tôi nêu câu hỏi : Các dãy số
1,2,3,...,98,99,100
2,4,6,...,94,96,98
8,12,16,20,24,28
có tính chất gì chung ngoài chúng là số nguyên dương ? Học sinh dễ
dàng phát hiện chúng là các cấp số cộng.
- Khi đó, tôi nêu bài toán tổng quát :” Cho cấp số cộng u
1
,
u
2
, u
3
, ...,u
n-2
, u
n-1

10
1
...
10
1
10
1
110
2
+++++
S
n
=
10
1
1
10
1
1
10
−
−
+
n

Khi n → ∞ thì :
S
n
=
9

nghiên cứu những đie u mới lạ còn ẩn náu trong nội dung huye n ảồ à
của toán học.
Sau đây là một số ví dụ :
PHẠM THANH TÚ
sáng kiến kinh nghiệm
Ví dụ 1: Khi dạy bài : Lograit : Giáo viên có thể giới thiệu tóm
tắt ve sự phát minh ra Logarit vào thế kỷ XVII của John Napier (1550-à
1617).
Ví dụ 2: Khi dạy Hình học giải tích lớp 12, ta giới thiệu cho các
em ve sự phát minh ra hình học giải tích của Descartes (1596-1650) vàà
Fermat (1601-1665) ở thế kỷ XVII.
Ví dụ 3: Khi dạy Chương vi–tích phân lớp 12, ta giới thiệu sơ lược
ve sự phát minh ra “Phép tính vi-tích phân” của Isaac Newton (1643-à
1727) và Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) vào cuối thế kỷ XVII.
c) Khi dạy các đònh lý Thales, đònh lý Pythagoras, bất đẳng thức
Cauchy... : Giáo viên có thể giới thiệu sơ lược ve cuộc đời và sựà
nghiệp của các nhà toán học : Thales (624-548 tr CN), Pythagoras
(khoảng 600-570 tr CN), Cauchy (1789-1857)... Qua những câu chuyện về
cuộc đời và sự nghiệp của các nhà toán học mà tên tuổi đã được
gắn lie n với công trình đã phát minh, nó làm cho học sinh càng thâmà
thuý hơn câu nói của Cauchy: Con người sẽ mất, những“ công trình
của họ vẫn ở lại” và từ đó các em sẽ cố gắng hơn nữa trong học
tập, để xứng đáng là những người thừa hưởng những công trình
toán học vô giá.
d) Dùng các lời phát biểu, những lời khuyên của các nhà
toán học để góp pha n giáo dục đạo đức công dân :à
Giáo dục đạo đức, cũng như hình thành nhân cách cho học
sinh có hiệu quả tích cực là việc làm không chỉ của riêng giáo viên
bộ môn dạy giáo dục công dân mà là nhiệm vụ của mọi giáo
viên trong nhà trường xã hội chủ nghóa. Để thực hiện nhiệm đó, giáo

Để tỏ lòng tôn trọng các bậc tie n bối ông bảo rằng:”à
O ng có được cái nhìn xa hơn người khác vì ông biết đứng trênÂ
vai người khổng lo .”à
Khi nói ve thái độ nghiên cứu của mình, ông bảo:à Tôi“
thường xuyên chăm chú theo dõi đối tượng nghiên cứu của mình
và kiên tâm chờ đợi, từ khi sự việc bắt đa u cho đến khi sự việcà
được sáng tỏ da n và trở thành hoàn toàn rõ ràng .”à
• Leibniz :
Có hai đie u cho tôi lợi ích nhất. Thứ nhất là tôi đã tự“ à
học mọi khoa học. Thứ hai là tôi luôn luôn lao vào tìm kiếm
những đie u mới mẻ ngay từ lúc mới hiểu được những kháià
niệm đa u tiên của mỗi khoa học .”à
g) Kể cho học sinh các câu chuyện ve cuộc sống và sự nghiệpà
của các nhà toán học :
Ngoài việc kể cho học nghe các câu chuyện ve các nhàà
toán học mà tên họ gắn lie n với công trình phát minh, như đã trìnhà
bày ở pha n trên. Giáo viên có thể kể cho các em ve các giai thoại,à à
các gương vượt khó trở ngại để xây dựng nên những công trình khoa
học phục vụ nhân loại của các nhà toán học, nhằm hình thành ở
các em những hoài bão khoa học lớn, ước mơ cống hiến càng nhie
cho đất nước. Chẳng hạn, gương vượt khó của Kepler (1571-1630), gương
dám đấu tranh cho chân lý khoa học như Copernicus, gương lao động
sáng tạo phi thường như Newton, Leibniz, Euler (1707-1783), Cauchy...
h) Kể ve những thành tựu toán học của Việt Nam :à
Giáo viên nên kể cho học sinh nghe ve cuộc sống và sựà
nghiệp của các nhà toán học nước nhà như : GS Hoàng Tụy, GS Lê
Văn Thiêm, GS Nguyễn Cảnh Toàn, GS Đặng Đình A ng ,...Kể ve cácÙ à
thành công của các học sinh Việt Nam trong các kỳ thi quốc tế và
của các sinh viên Việt Nam đang du học nước ngoài...Tất cả những
đie u ấy có tác dụng rất tốt đến việc xây dựng nie m tự hào dânà à