Trò chơi dân gian
PHẦN I: GIỚI THIỆU VỀ TRÒ CHƠI DÂN GIAN
Đôi nét về trò chơi dân gian:
Mỗi người chúng ta ai cũng đã từng là một đứa trẻ và đã từng chơi
những trò chơi của trẻ. Những vòng quay của con quay (chơi cù) hay những
bước nhảy lò cò của trò chơi ăn quan... tất cả như một bức tranh sinh động
của cuộc sống. Những điệu nhảy mềm mại, những cánh diều bay nhè nhẹ
trên cao như đưa văn hóa Việt Nam đến khắp năm châu.
Trò chơi trẻ em Việt Nam thường bắt nguồn từ những bài đồng dao,
một thể loại văn vần độc đáo của dân tộc. Đấy là những bài ca có nhịp điệu
đơn giản gieo vần một cách thoải mái, có thể ngắn dài bất kỳ hoặc lặp đi lặp
lại không dứt. Chơi chọi gà là một trong những thú chơi được trẻ em thích
thú vì không chỉ nó là con vật gần gũi với đời sống của trẻ mà nó còn mang
ý nghĩa như một chiến binh khát vọng chiến thắng: “Con gà cục tác cục ta/
Hay đỗ đầu hè hay chạy rông rông/ Má gà thì đỏ hồng hồng/ Cái mỏ thì
nhịn, cái mồng thì tươi/ Cái chân hay đạp hay bơi/ Cái cánh hay vỗ lên trời
gió bay”.
Hay bài đồng dao của trò chơi ô ăn quan: “Hàng trầu hàng cau/ Là
hàng con gái/ Hàng bánh hàng trái/ Là hàng bà già/ Hàng hương hàng hoa/
Là hàng cúng Phật...”.
Rồng rắn lên mây là trò chơi gắn với đồng dao nhằm rèn luyện sự
nhanh nhẹn, khéo léo, phát huy tinh thần đoàn kết, tôn trọng kỷ luật và khả
năng đối đáp, có liên quan đến nghi thức cầu mưa của cư dân nông nghiệp:
“Rồng rắn lên mây/ Có cây núc nắc/ Có nhà khiển binh/ Hỏi thăm thầy thuốc
có nhà hay không...”
Cây mốt, cây mai, lá trai, lá hến, con nhện chăng tơ, quả mơ có hạt...”
là bài đồng dao mà các cô bé thường hát để chơi chuyền. Đây là trò chơi chủ
yếu dành cho bé gái, dụng cụ là một quả bóng (có thể được thay bằng một
hòn đá hoặc quả ổi xanh) và 10 que tre được vót tròn (có thể thay bằng đũa).
“Cút ca cút kít/ Làm ít ăn nhiều/ Nằm đâu ngủ đấy/ Nó lấy mất cưa/ Lấy gì
mà kéo...” là bài đồng dao của trò chơi quay (cù) cũng được trẻ em yêu

Trò chơi dân gian chủ yếu dành cho trẻ em ở các vùng nông thôn nên
cái tên cũng giản đơn, nôm na như tên thằng Tí, con Na, thằng Ốc, cái Hến
vậy: nào là đánh đáo, đánh quay, nào là đi cà kheo, nổ pháo đất...
Hơn nữa, các trò chơi dân gian Việt Nam thường giản tiện, không cầu
kỳ, tốn kém nên có thể dễ dàng chơi mọi lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ kiếm, dễ
làm, chủ yếu lấy từ trong tự nhiên, thậm chí chỉ là cái gậy, hòn đá, hòn bi
chúng có thể nhặt trong vườn, dưới ruộng là có thể lập được một hội chơi.
Người chơi thường là những trẻ chăn trâu lê la túm tụm ngoài bãi cỏ,
ngoài việc vui đùa, rèn luyện thân thể, còn thể hiện nỗi khát khao chiến
thắng tiềm ẩn trong mỗi đứa trẻ.
PGS.TS Nguyễn Văn Huy, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
cho rằng: “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi. Trò
chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng
cả một nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Trò chơi dân
gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng tư
duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia
đình, quê hương, đất nước. Trẻ em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với
máy móc và không có khoảng trống để chơi cũng là một thiệt thòi. Thiệt thòi
hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của
thiếu nhi thuở trước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ ở
các thành phố mà còn ở cả các vùng nông thôn, nơi mà đang dần bị đô thị
hóa mạnh mẽ. Vì thế giúp các em hiểu và tìm về cội nguồn với những trò
chơi dân gian là một việc làm cần thiết”.
Trang 2
Trò chơi dân gian
1. Trò chơi: Ô ăn quan :
Mục đích: Nhằm giáo dục cho học sinh tính sáng tạo, cách thức tính
toán, qua trò chơi tạo nên sự đoàn kết, gần gủi trong học sinh.
Nội dung: Ô ăn quan, hay còn gọi tắt là ăn quan là một trò chơi dân
gian của trẻ em người Kinh, Việt Nam mà chủ yếu là các bé gái. Đây là trò

Bàn chơi ô ăn quan đã sẵn sàng cho khai cuộc
Bắt đầu một lần rải quân, khi đến quân cuối cùng, những quân trong ô
có đường bao lại được lấy lên để rải tiếp
Sau khi rải tiếp, ô có đường bao quân màu đỏ sẽ bị ăn, ô liền đó lại được
lấy lên để tiếp tục rải
Mục tiêu cần đạt được để giành chiến thắng: người thắng cuộc trong
trò chơi này là người mà khi cuộc chơi kết thúc có tổng số dân quy đổi nhiều
hơn. Tùy theo luật chơi từng địa phương hoặc thỏa thuận giữa hai người
chơi nhưng phổ biến là 1 quan được quy đổi bằng 10 dân hoặc 5 dân.
Di chuyển quân: từng người chơi khi đến lượt của mình sẽ di chuyển
dân theo phương án để có thể ăn được càng nhiều dân và quan hơn đối
phương càng tốt. Người thực hiện lượt đi đầu tiên thường được xác định
bằng cách oẳn tù tì hay thỏa thuận. Khi đến lượt, người chơi sẽ dùng tất cả
số quân trong một ô có quân bất kỳ do người đó chọn trong số 5 ô vuông
thuộc quyền kiểm soát của mình để lần lượt rải vào các ô, mỗi ô 1 quân, bắt
đầu từ ô gần nhất và có thể rải ngược hay xuôi chiều kim đồng hồ tùy ý. Khi
rải hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người chơi sẽ phải xử lý tiếp như
sau:
Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục dùng tất cả
số quân đó để rải tiếp theo chiều đã chọn.
Trang 4
Trò chơi dân gian
Nếu liền sau đó là một ô trống (không phân biệt ô quan hay ô dân) rồi
đến một ô có chứa quân thì người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó.
Số quân bị ăn sẽ được loại ra khỏi bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết
thúc. Nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến một ô có
quân nữa thì người chơi có quyền ăn tiếp cả quân ở ô này ... Do đó trong
cuộc chơi có thể có phương án rải quân làm cho người chơi ăn hết toàn bộ số
quân trên bàn chơi chỉ trong một lượt đi của mình. Trường hợp liền sau ô đã
bị ăn lại là một ô vuông chứa quân thì người chơi lại tiếp tục được dùng số

Trang 5
Trò chơi dân gian
cái, đoạn cuối đặt xuống từng que rồi lại nhặt lên đôi một cho đến hết. Rơi
cái, hoặc nhặt sai số que là bị loại.
Bài ca:
Que mốt (nhặt 1 que)
Que mai (nhặt tiếp 1 que và nắm lại trong tay cho đến hết bàn)
Cái cò
Nỏ năng
Con khăng
Hòn chắt
Nhấm nha
Nhấm nhắt
Quạ bắt
Sang bàn đôi (rải lại ra chân)
Đôi tôi (nhặt 2 que)
Đôi chị
Đôi cái bị
Đôi cành hoa
Đôi sang ba
Rải bàn ba (rải que lại ra chân)
Ba quả cà
Ba quả táo
Ba lá gáo
Một sang tư
Rải bàn tư (rải lại que)
Tư củ từ
Tư củ cải
Hai sang năm
Rải bàn năm (rải lại que)

Chuyền chuyền năm
Năm đôi
Đầu quạ (Bắt đầu thả từng que xuống chân)
Quá giang
Sang sông
Về đò
Cò nhảy
Gẫy cây
Mây leo
Bèo trôi
ổi xanh
Hành bóc
Trứng đỏ lòng (quơ 2 que lên một lần)
Tôm cong đít vịt
Vào làng xin thịt
Ra làng xin xôi
Anh chị em ơi, cho tôi vét bàn thiên hạ.
3. Nhảy bao bố
a)Mục đích ý nghĩa:
- Rèn luyện sức khoẻ, nhanh nhẹn, khéo léo.
- Tạo không khí vui vẻ, thoải mái để học tập, sinh hoạt
b)Cách chơi:
Chuẩn bị: Bao bố ( bao tải) to để hai người có thể đứng trong bao được, số
lượng bao bằng 1/2 số người chơi.
Trang 7
Trò chơi dân gian
Nội dung: Nhảy về đích nhanh nhất.
+ Quản trò chia tập thể chơi thành các đội có số lượng đều nhau, đều nam,
đều nữ. Cứ hai người đứng trong một bao xếp thành hàng dọc trước vạch
xuất phát chờ lệnh.