BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỀ TÀI: Đào tạo phát triển nguồn nhân
lực việt nam trong tiến trình chuyển dịch
cơ cấu kinh tế


Nội dung
Phần I: Một số vấn đề chung về dự đoán thống kê ngắn hạn.
I. Khái niệm, vai trò, yêu cầu về dự đoán thống kê ngắn hạn.
1. Khái niệm
Dự đoán thống kê ngắn hạn là việc dự đoán quá trình tiếp theo của hiện
tượng trong những khoảng thời gian tương đối ngắn, nối tiếp với hiện tại
bằng việc sử dụng những thông tin thống kê và áp dụng các phương pháp
thích hợp.
Ngày nay dự đoán được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực khoa học
kỹ thuật, kinh tế chính trị xã hội với nhiều loại và phương pháp dự báo khác
nhau.
2. Vai trò
Dự đoán thống kê được thực hiện với khoảng thời gian (còn gọi là tầm
dự đoán) ngày, tuần, tháng, quý, năm. Kết quả của dự đoán thống kê là căn
cứ để tiến hành điều chỉnh kịp thời các hoạt động sản xuất kinh doanh, là cơ
sở để đưa ra những quyết định kịp thời và hữu hiệu.
3. Yêu cầu
Tài liệu được sử dụng để tiến hành dự đoán thống kê là dãy số thời
gian- tức là dựa vào sự biến động của hiện tượng ở thời gian đã qua để dự
đoán mức độ của hiện tượng trong thời gian tiếp theo. Việc sử dụng dãy số
thời gian để tiến hành dự đoán thống kê có ưu điểm là khối lượng tài liệu
không cần nhiều, việc xây dựng các mô hình dự đoán tương đối đơn giản và
thuận tiện trong việc sử dụng kỹ thuật tính toán.
Trong việc sử dụng dãy số thời gian để tiến hành dự đoán thống kê
ngoài yêu cầu cơ bản là tài liệu phải chính xác, phải đảm bảo tính chất có
§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
thể so sánh được giữa các mức độ trong dãy số thì còn một vấn đề nữa cần
quan tâm là số lượng các mức độ của dãy số là bao nhiêu?

Trong đó: h = 1,2,3,...
Y
ˆ
t+h
: mức độ dự đoán ở thời gian t+h
2. Dự đoán dựa vào lượng tăng hoặc (hoặc giảm) tuyệt đối bình quân.
Phương pháp này có thể sử dụng khi các lượng tăng hoặc (hoặc giảm)
tuyệt đối liên hoàn xấp xỉ bằng nhau.
Ta đã biết lượng tăng hoặc (hoặc giảm) tuyệt đối bình quân được tính
theo công thức:

1
1



n
yy
n


từ đó ta có mô hình dự đoán:
y
ˆ
n+h
= y
n
+

*h (h= 1,2,3...)

n+h
= y
n
*( t)
h

III. Dự đoán bằng phương pháp san bằng mũ
ở phần trên, một số phương pháp đơn giản để dự đoán thống kê đã được
đề cập đến, trong đó khi xây dựng các mô hình dự đoán thì các mức độ của
dãy số thời gian được xem như nhau, nghĩa là có cùng quyền số trong quá
trình tính toán. do đó làm cho mô hình trở nên cứng nhắc, kém nhạy bén đối
với sự biến động của hiện tượng. Vì vậy để phản ánh sự biến động này đòi
hỏi khi xây dựng mô hình dự đoán, các mức độ của dãy số thời gian phải
được xem xét một cách không như nhau: các mức độ càng mới ( càng cuối
dãy số) càng cần phải được chú ý nhiều hơn. và do đó mô hình dự đoán có
khả năng thích nghi với sự biến động của hiện tượng. Một trong những
phương pháp đơn giản để xây dựng lại mô hình dự đoán như vậy là phương
pháp san bằng mũ.
§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
Giả sử ở thời gian t, có mức độ thực tế là y
t
và mức độ dự đoán là y
t
dự đoán mức độ của hiện tượng ở thời gian tiếp sau đó (tức
thời gian t+1 có thể viết ):

Y
ˆ
t+1

y
ˆ
t
= * y
t-1
+*
y
ˆ
t-1
, thay vào công thức sẽ có:
Y
ˆ
t+1
= * y
t
+ ** y
ˆ
t-1
+ 
2
* y
ˆ
t-1

Bằng cách tiếp tục thay các mức độ dự đoán y
ˆ
t-1
...,... y
ˆ
t-i

= * 
i=0


i
* y
t-i

Như vậy y
ˆ
t+1
là tổng số tất cả các mức độ của dãy số thời gian tính theo
quyền số, trong đó các quyền số (hoặc giảm) theo dạng mũ tuỳ thuộc vào
mức độ cũ của dãy số công thức (1) có thể viết:
Y
ˆ
t+1
= y
ˆ
t
+  * ( y
t
- y
ˆ
t
) nếu đặt e
t
= (y
t
- y

t
ta phải có y
ˆ
t-1
,... do vậy để tính toán, ta
phải xác định giá trị ban đầu ( hay điều kiện ban đầu) như có thể lấy giá trị
đầu tiên trong dãy số, hoặc là số trung bình của một số giá trị đầu tiên, hoặc
các tham số của hàm xu thế...
IV. Dự đoán dựa vào mô hình tuyến tính ngẫu nhiên.
1. Một số mô hình tuyến tính ngẫu nhiên
Có thể hiểu một quá trình ngẫu nhiên là một tập hợp các biến ngẫu
nhiên xuất hiện qua thời gian theo một quy luật xác suất nào đó. Một quá
trình ngẫu nhiên được gọi là dừng nếu quy luật phân phối của y
t1
, y
t2
,...,y
tn
.
Việc phân tích những đặc điểm của một quá trình ngẫu nhiên chủ yếu
dựa vào hàm tự hiệp phương sai, hàm tự tương quan.
Giả sử có quá trình ngẫu nhiên dừng:
y
t1
, y
t2
,...,y
tn
với kỳ vọng: E [ y
t

y
y
yy
yy
k
ktt
kty
k





Với k=0,1,2,...
§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
Trong thực tế, ta chỉ có dãy số thời gian y
1
, y
2
,... y
n
. do đó ta phải ước
lượng y
k
và
k

qua c
k và

t
n
n
t


2
1
1
;
t
n
t
y
n
y



1
1

Các toán tử sau đây thường được sử dụng để mô tả các mô hình
B: toán tử chuyển dịch về phía trước
B* y
t
= y
t-1
B
m

1
2
2
2
1
21
1

Sau đây là một số quá trình tuyến tính dừng:
Quá trình tự hồi quy bậc p- kí hiệu AR(p)
Y
t
= 
1
* y
t-1
+ 
2
* y
t-2
+...+
p
* y
t-p
+ a
t
.
Trong đó 
1,


)(
)1(
2
2


§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
Hàm tự tương quan:

 
0
2211



kp
pkpkkk
hay




Một số quá trình AR đơn giản:
quá trình bậc một: AR(1) y
t
= 
1
* y
t-1

t

Hàm tự tương quan:
Với
 






2
1
2
1
2
2
2
1
21
1
2211
1
,
1
1





: là các tham số
Biểu diễn qua toán tử B:
y
t
=(1-
1
*B-
2
*B
2
-...-
q
*B
q
)*a
t

hay y
t
= (B)* a
t

Hàm tự tương quan:
§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
qk
qk
q
kkpkkk
k

-
t
*a
t-1
=(1-
1
*B)*a
t

Hàm tự tương quan:











1,0
1,
1
2
1
k
k
k


1
1
2
2
2
1
2
2
2
2
2
1
21
1







k
k









 
   
tt
d
t
dp
p
ayhay
y



,
1
2
21


Quá trình trên được gọi là quá trình tổng hợp tự hồi quy trung bình
trượt- kí hiệu ARMA (p,d,q), trong đó p là bậc của toán tử tự hồi quy, d là
bậc của toán tử sai phân, q là bậc của toán tử trung bình trượt.
2. Phương pháp luận của Box và Jenkins
Box và Jenkins đã đề ra phương pháp dự đoán dựa vào mô hình ngẫu
nhiên mà thủ tục tiến hành có thể được tóm tắt như sau:

có

llà,l không


chấp
nhận
hay
Dự
đoán
Thay
đổi mô
§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª
Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
Bước hợp thức hoá hay xet xem mô hình đã lựa chọn có được chấp
nhận hay không? Để trả lời câu hỏi này người ta nghiên cứu các số dư được
tính toán xuất phát từ mô hình đã được ước lượng có thể xem như là biểu
hiện của một tạp âm trắng hay không? Việc phân tích hàm tự tương quan có
thể phần nào trả lời vấn đề được đặt ra. Đồng thời các kiểm định cũng đã
được xây dựng để có thể trả lời một cách chính xác. Kiểm thường được sử
dụng nhất dựa trên kết quả sau đây:
Nếu
 
a
k
ˆ
ˆ

là ước lượng của tự tương quan bậc k của các số dư và k là
một số tuỳ ý, nhỏ hơn n thì:

2
1
2
ˆ

, y
2
,..., y
t
)
Như vậy
 
ht
y
ˆ
là kỳ vọng của y
t+h
với điều kiện các mức độ y
1
, y
2
,..., y
t

đã biết.
Ví dụ đối với quá trình AR(p):
y
t+h
= 
1
* y
t+h-1
+
2
* y

,..., y
t
]
Các kỳ vọng có điều kiện ở vế phải được xác định như sau:
E[y
t-j
] = y
t-j

E[y
t+y
]=
 
jy
t
ˆ

E[ a
t-j
]= a
t-j
= y
t-j
-
 
jy
t
ˆ

§Ò ¸n m«n Lý ThuyÕt Thèng Kª

Sinh viªn thùc hiÖn: TrÞnh Thu HuyÒn
2. Vai trò của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá trong nền kinh tế
Hoạt động xuất nhập khẩu là nội dung cơ bản của các hoạt động kinh tế
đối ngoại đối với tất cả mọi quốc gia, vai trò của xuất nhập khẩu ngày càng
được nâng cao và dần dần trở thành một trong những nhân tố cơ bản thúc
đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Như chúng ta đã biết một nước muốn tăng trưởng đòi hỏi phải có 4 điều
kiện là: nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, vốn và khoa học công nghệ.
Trong điều kiện một nền kinh tế nhỏ, công nghệ lạc hậu thì xuất khẩu
chỉ trông chờ vào những sản phẩm có trong nước (chủ yếu là những sản
phẩm do sức lao động thủ công tạo ra) và những sản phẩm thô vừa khai thác
chưa qua chế biến. Đó là những mặt hàng nông-lâm-hải sản, hàng thủ công
mỹ nghệ, tạo ra những hàng hoá này cũng là những điều kiện cần thiết để
tạo ra ngoại tệ cho việc nhập khẩu khoa học công nghệ mới, giải quyết việc
làm, mở rộng sản xuất và nâng cao đời sống của người lao động.
a.Vai trò của xuất khẩu
Sự tác động của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc dân thể hiện ở một
số vấn đề sau:
Xuất khẩu tạo ra nguồn vốn chủ yếu cho hoạt động nhập khẩu khoa hoc
công nghệ mới là tiền đề cho cuộc CNH-HĐH đất nước.
CNH đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để
khoa học khắc phục tình trạng nghèo nàn lạc hậu và chậm phát triển của đất
nước. CNH-HDH đòi hỏi chúng ta phải có một lượng vốn lớn để có thể nhập
khẩu máy móc, thiết bị kỹ thuật chuyển giao công nghệ hiện đại bằng cách
thức đầu tư nước ngoài vay nợ và viện trợ. Các nguồn vốn này các quốc gia
sẽ phải trả lại ở những thời kỳ sau và như vậy để vừa nhập khẩu máy móc
thiết bị kỹ thuật tiên tiến để phát triển kinh tế vừa có thể trả nợ các nguồn
vay từ nguồn vốn quan trọng nhất chỉ có thể dựa vào xuất khẩu. Xuất khẩu
quyết định đến quy mô tăng trưởng qua hoạt động xuất nhập khẩu. Nước ta