CHÛÚNG 4CHÛÚNG 4
CƯNG NGHIÏÅP HOẤ NƯNG THƯN
TRUNG QËC TRONG BƯËI CẪNH
CA SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
Justin Yifu Lin vâ Yang PaoJustin Yifu Lin vâ Yang Pao
C
ưng nghiïåp hoấ nưng thưn, mưåt hiïån tûúång àùåc th ca
Àưng Ấ, húåp thânh mưåt bưå phêån khưng thïí tấch rúâi ca
sûå thêìn k Àưng Ấ. Lâ nïìn kinh tïë lúán nhêët trong khu
vûåc, Trung Qëc àậ àíi kõp, nïëu khưng mën nối lâ
vûúåt, cấc nûúác lấng giïìng trong cưng cåc cưng nghiïåp hoấ nưng
thưn. Sûå phất triïín kinh tïë ca Trung Qëc trong 20 nùm qua àậ
àûúåc sûå tùng trûúãng nhanh chống ca khu vûåc cưng nghiïåp nưng
thưn, bao gưìm vư sưë cấc doanh nghiïåp nưng thưn qui mư nhỗ do
cấc hûúng trêën, lâng xậ vâ cấ nhên thânh lêåp hưỵ trúå mẩnh mệ
1
. Nết
àùåc th ca Trung Qëc lâ úã qui mư chûa tûâng thêëy ca nhûäng
doanh nghiïåp nây. Nùm 1978, cố chûa àêìy 10% lûåc lûúång lao àưång
nưng thưn tham gia vâo cấc hoẩt àưång cưng nghiïåp, vâ khu vûåc phi
nưng nghiïåp chó chiïëm 8% thu nhêåp nưng thưn; àïën nùm 1996, 30%
lûåc lûúång lao àưång nưng thưn àậ lâm viïåc trong ngânh cưng nghiïåp
àõa phûúng, vâ thu nhêåp phi nưng nghiïåp àậ chiïëm túái 34% tưíng
thu nhêåp nưng thưn. Mùåc d vai trô ca nố trong sûå phên hoấ thu
nhêåp theo vng vêỵn côn nhiïìu tranh cậi, nhûng sûå tùng trûúãng
mẩnh mệ nây àậ gốp phêìn lâm cho viïåc phên phưëi thu nhêåp bònh
àùèng hún úã cêëp àõa phûúng.
Têìm cúä vâ tưëc àưå cưng nghiïåp hoấ nưng thưn Trung Qëc àậ thu

ht sûå ch rưång rậi ca cưång àưìng cấc hổc giẫ qëc tïë. Nhiïìu l
thuët khấc nhau àậ àûúåc phất triïín àïí giẫi thđch sûå thânh cưng

Lan. Kinh nghiïåm ca Trung Qëc cố mưåt nết àùåc th, gùỉn chùåt
vúái cấc sûå kiïån lõch sûã vâ bưëi cẫnh gêìn àêy ca Trung Qëc. Tuy
SUY NGÊỴM LẨI SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
184

nhiïn, cng cố nhûäng nết tûúng àưìng giûäa kinh nghiïåm ca Trung
Qëc vâ mưåt sưë nûúác Àưng Ấ. Trong àiïìu kiïån ca cåc khng
hoẫng tâi chđnh, kinh nghiïåm ca Trung Qëc lâ bâi hổc cố đch cho
cấc nûúác àang phất triïín. Tuy cåc khng hoẫng xẫy ra lâ do sûå ra
ài ca cấc lìng vưën, nhûng cấc nïìn kinh tïë chõu tấc àưång mẩnh
nhêët ca cåc khng hoẫng cng cố nhûäng sai lêìm nghiïm trổng
lâm cho hổ khưng thïí tr vûäng trûúác nhûäng c sưëc tâi chđnh nùång
nïì. Chđnh ph Hân Qëc, Thấi Lan vâ cấc nûúác khấc úã Àưng vâ
Àưng Nam Ấ àậ khuën khđch phất triïín cấc cú súã cưng nghiïåp qui
mư lúán, vúái hy vổng cố thïí cẩnh tranh trïn thõ trûúâng thïë giúái. Tuy
nhiïn, chiïën lûúåc phất triïín àố àậ chïåch xa lúåi thïë so sấnh ca cấc
nûúác nây nhû àậ thïí hiïån rộ qua sûå phên cưng lao àưång qëc tïë.
Sûå chïåch hûúáng nây, cng vúái hïå thưëng tâi chđnh ëu kếm, lẩi bõ
cấc qëc gia àố chó àẩo chùåt chệ, àậ tẩo nïn ngun nhên sêu xa
ca cåc khng hoẫng. Chđnh vò thïë mâ lån àiïím vïì tònh trẩng
phất triïín do Ngên hâng Thïë giúái nïu ra (1993) àậ khưng thïí àûáng
vûäng khi àûúåc kiïím chûáng, ngay cẫ vúái Hân Qëc lâ qëc gia àûúåc
xem nhû cố mưi trûúâng thïí chïë vâ vùn hoấ húåp l àïí thânh cưng.
Bùçng viïåc trònh bây kinh nghiïåm ca Trung Qëc vâ Àâi Loan
(Trung Qëc), cng nhû ca Nhêåt Bẫn trûúác àố, nhû lâ nhûäng
trûúâng húåp thânh cưng trong viïåc gùỉn chđnh sấch vúái lúåi thïë so
sấnh ca qëc gia, chûúng nây cưë gùỉng lâm phong ph thïm sûå
hiïíu biïët vïì cåc khng hoẫng tâi chđnh chêu Ấ, cng nhû cú chïë
phất triïín nối chung.
ÀỐNG GỐP CA DOANH NGHIÏÅP NƯNG THƯN VÂO NÏÌN KINHÀỐNG GỐP CA DOANH NGHIÏÅP NƯNG THƯN VÂO NÏÌN KINH

46% (Bẫng 4.2).
Khi so sấnh úã cêëp tónh cho thêëy, cố mưëi tûúng quan chùåt chệ giûäa
sûå phất triïín ca cấc doanh nghiïåp nưng thưn vâ tưíng sẫn phêím
qëc nưåi (GDP) bònh qn àêìu ngûúâi. Sưë liïåu trònh bây trong Bẫng
4.3 cho thêëy, cấc tónh cố trònh àưå phất triïín cấc doanh nghiïåp nưng
thưn cao hún cng lâ cấc tónh cố GDP trïn àêìu ngûúâi cao hún. Mưåt
cêu hỗi àûúåc àùåt ra lâ, liïåu sûå phất triïín ca cấc doanh nghiïåp nưng
thưn cố lâm gay gùỉt thïm sûå phên hoấ kinh tïë giûäa cấc vng ca
Trung Qëc hay khưng (thđ d, xem Lin, Cai vâ Li 1997; Rozelle
1994). Tẩm thúâi chûa bân àïën sûå bònh àùèng giûäa cấc tónh, trûúác hïët
chng ta hậy tòm hiïíu xem sûå phất triïín ca cấc doanh nghiïåp nưng
thưn àậ tấc àưång nhû thïë nâo àïën sûå phên hoấ thu nhêåp trong nưåi
bưå mưỵi tónh.
SUY NGÊỴM LẨI SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
186

CÖNG NGHIÏÅP HOAÁ NÖNG THÖN TRUNG QUÖËC TRONG BÖËI CAÃNH...
187

Bẫng 4.3 cho biïët tó trổng ca sẫn lûúång phi nưng nghiïåp trong
tưíng sẫn lûúång nưng thưn ca 30 àún võ tónh thânh ca Trung Qëc
vâ hïå sưë Gini vïì thu nhêåp bònh qn àêìu ngûúâi ca cấc tónh nây,
tđnh gưåp cho cẫ nưng thưn vâ thânh thõ, cng nhû cho riïng vng
nưng thưn nùm 1992.
2
Ba mûúi àún võ tónh thânh àûúåc chia lâm hai
nhốm, ty theo tó trổng sẫn lûúång phi nưng nghiïåp ca chng, sûã
dng giấ trõ trung võ lâm ranh giúái phên loẩi. Nhốm cố tó trổng sẫn
lûúång phi nưng nghiïåp cao hún (trung bònh chiïëm 65%) gưìm cấc
tónh dun hẫi, cấc tónh àư thõ vâ cấc tónh nùçm sêu trong lc àõa

189
Bẫng 4.3. Tó trổng sẫn lûúång phi nưng nghiïåp vâ phên hoấ thu nhêåp giûäa cấcBẫng 4.3. Tó trổng sẫn lûúång phi nưng nghiïåp vâ phên hoấ thu nhêåp giûäa cấc
tónh ca Trung Qëc, 1992tónh ca Trung Qëc, 1992
Tó trổng sẫn lûúångTó trổng sẫn lûúång
ca doanh nghiïåpca doanh nghiïåp Hïå sưë GiniHïå sưë Gini
nưng thưn trong tưíngnưng thưn trong tưíng Vng nưng Vng nưng
sẫn lûúång nưng thưn (%)sẫn lûúång nưng thưn (%) Cẫ vngCẫ vng thưnthưn
Cẫ nûúác 60 0,35 0,20
Cấc tónh úã trònh àưå cao
Thûúång Hẫi 86 0,12 0,09
Thiïn Tên 85 0,14 0,03
Bùỉc Kinh 78 0,04 0,13
Giang Tư 76 0,30 0,16
Triïët Giang 76 0,30 0,23
Sún Àưng 67 0,31 0,13
Sún Têy 66 0,32 0,15
Hâ Bùỉc 63 0,30 0,17
Liïu Ninh 63 0,24 0,15
Quẫng Àưng 61 0,40 0,12
Hâ Nam 59 0,25 0,13
Phc Kiïën 54 0,24 0,10
Tûá Xun 49 0,30 0,18
An Huy 48 0,26 0,13
Sún Têy 47 0,30 0,13
Trung bònh ca cẫ nhốm 65 0,25 0,14
Cấc tónh úã trònh àưå thêëp
Hưì Bùỉc 46 0,31 0,16
Giang Têy 44 0,22 0,16
Hưì Nam 43 0,23 0,12
Jilin 43 0,20 0,05

chó têåp trung mưåt vâi doanh nghiïåp lúán. Mùåc d Hân Qëc cng àậ
tiïën hânh cưng nghiïåp hoấ nhanh khưng kếm Àâi Loan, nhûng khu
vûåc nưng thưn ca nûúác nây cho àïën mậi gêìn àêy vêỵn côn kếm phất
triïín hún nhiïìu so vúái nưng thưn Àâi Loan (Saith 1987). Trung
Qëc, d tònh cúâ hay hûäu , àậ ài theo con àûúâng cưng nghiïåp hoấ
ca Àâi Loan bùçng cấch xêy dûång nhûäng doanh nghiïåp sûã dng
nhiïìu lao àưång vâ cưng nghïå thêëp úã nưng thưn. Tđnh chêët àõa
phûúng vâ sûã dng nhiïìu lao àưång ca cấc doanh nghiïåp nưng
thưn àậ cho phếp mưåt bưå phêån àưng àẫo dên cû àûúåc hûúãng th
nhûäng lúåi đch do hổ tẩo ra. Àiïìu nây àậ lâm giẫm sûå phên hoấ thu
nhêåp giûäa thânh thõ vâ nưng thưn, cng nhû trong nưåi bưå tûâng khu
vûåc. Hún nûäa, khi cêìu vïì cấc sẫn phêím ca doanh nghiïåp nưng
thưn tùng thò lúåi sët mang vïì cho lao àưång - ëu tưë àûúåc sûã dng
nhiïìu nhêët - sệ tùng nhanh hún lúåi sët ca vưën, ëu tưë àûúåc sûã
dng vúái hâm lûúång thêëp hún. Lúåi đch bưí sung nây cho lao àưång
àậ gốp phêìn àêíy nhanh quấ trònh san àïìu thu nhêåp giûäa thânh thõ
vâ nưng thưn.
Tuy nhiïn, ngûúâi ta cng àang tranh cậi xung quanh viïåc phất
triïín khưng àưìng àïìu cấc doanh nghiïåp nưng thưn tẩi cấc tónh ca
Trung Qëc cố lâm múã rưång thïm sûå phên hoấ thu nhêåp giûäa cấc
SUY NGÊỴM LẨI SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
190

vng hay khưng. Tuy chûa cố mưåt nghiïn cûáu nâo àûa ra àûúåc
nhûäng bùçng chûáng thûåc nghiïåm trûåc tiïëp, nhûng Lin, Cai vâ Li
(1997) àậ cho thêëy, ëu tưë cố nghơa lúán nhêët gốp phêìn vâo sûå phên
hoấ thu nhêåp ca Trung Qëc lâ sûå chïnh lïåch thu nhêåp giûäa cû
dên thânh thõ vâ nưng thưn, côn khoẫng cấch giûäa cấc vng dun
hẫi vâ lc àõa khưng phẫi lâ ëu tưë àấng kïí. Vò thïë, sûå phên hoấ thu
nhêåp theo vng cố xu hûúáng gùỉn liïìn vúái sûå tûúng phẫn giûäa mưåt

chó chiïëm 24% toân bưå giấ trõ tưíng sẫn lûúång nưng thưn, vâ sưë viïåc
lâm do chng tẩo ra cng chûa àïën 10% toân bưå lûåc lûúång lao àưång
nưng nghiïåp (Bẫng 4.1).
Sûå phất triïín ca cấc xđ nghiïåp cưng xậ vâ têåp àoân trong thêåp
niïn 70 àậ àùåt nïìn mống vûäng chùỉc cho sûå phất triïín cấc doanh
nghiïåp nưng thưn trong thêåp niïn 80. Quẫ thûåc rêët nhiïìu doanh
nghiïåp nưng thưn thåc súã hûäu cưng cưång àậ thu ht sûå quan têm
ca giúái hổc giẫ nhúâ khẫ nùng tiïëp tc duy trò ca chng
(Putterman 1997). Ngoâi ra, mùåc d bõ coi lâ mưåt hònh thûác tưí chûác
kinh tïë phi hiïåu quẫ, nhûng hïå thưëng cưng xậ àậ àêìu tû rêët mẩnh
cho viïåc xêy dûång hẩ têìng nưng thưn, nhêët lâ àûúâng sấ. Tuy vêåy,
ëu tưë mẩnh nhêët quët àõnh sûå phên bưë vïì mùåt àõa l ca cấc
doanh nghiïåp nưng thưn trong thêåp niïn 70 lâ qu ngìn lûåc vïì àêët
àai vâ lao àưång, nhû àậ àûúåc chûáng tỗ qua sûå têåp trung ca cấc
doanh nghiïåp nây úã cấc tónh ven biïín.
Cưng cåc cẫi cấch nưng thưn thûåc hiïån vâo cëi thêåp niïn 70 vâ
àêìu thêåp niïn 80 àậ múã ra mưåt chûúng múái cho khu vûåc nưng thưn
Trung Qëc. Theo àố, cưng nghiïåp hoấ nưng thưn àậ bûúác vâo mưåt
lưå trònh thânh cưng nhanh chống. Tûâ nùm 1978 àïën 1984, hïå thưëng
trang trẩi gia àònh vưën àậ bõ xoấ bỗ trong 20 nùm, nay lẩi àûúåc khưi
phc. Theo mưåt ûúác tđnh, cåc cẫi cấch nây àậ gốp 60% vâo sûå tùng
trûúãng ca nưng nghiïåp (Lin 1992). Sẫn lûúång nưng nghiïåp tùng
nhanh, tuy àậ lâm mêët rêët nhiïìu cưng sûác ca khu vûåc nưng thưn,
nhûng cng àậ tđch ly àûúåc ngìn vưën thiïët ëu ban àêìu àïí cấc
doanh nghiïåp nưng thưn cêët cấnh.
Thúâi k 1984 àïën 1988 lâ thúâi k cêët cấnh ca cưng nghiïåp hoấ
nưng thưn Trung Qëc, àậ chûáng kiïën sûå tùng trûúãng nhanh nhêët
ca cấc doanh nghiïåp nưng thưn. Àiïìu nây cố àûúåc lâ nhúâ àậ tiïën
hânh mưåt sưë cåc cẫi cấch thïí chïë vâ thõ trûúâng, nhêët lâ viïåc xoấ bỗ
hïå thưëng cưng xậ vâ cẫi cấch giấ cẫ, cng nhû nhúâ thu nhêåp úã nưng

ngìn vưën dng àïí hưỵ trúå cho sûå phất triïín doanh nghiïåp nưng
thưn lc àêìu àïìu àûúåc lêëy tûâ thùång dû trong nưng nghiïåp, vâ sau
nây lâ tûâ tđch ly ca bẫn thên cấc doanh nghiïåp nưng thưn. Tđn
dng do hïå thưëng ngên hâng chđnh thûác cung cêëp rêët hẩn hểp. Thûá
hai, doanh nghiïåp nưng thưn têåp trung ch ëu trong nhûäng ngânh
sûã dng nhiïìu lao àưång vâ tâi ngun, mùåc d nhûäng doanh
nghiïåp úã vng dun hẫi gêìn àêy àậ bùỉt àêìu thêm nhêåp vâo nhûäng
CƯNG NGHIÏÅP HOẤ NƯNG THƯN TRUNG QËC TRONG BƯËI CẪNH...
193

ngânh sẫn xët hâng tiïu dng tinh xẫo vâ sûã dng nhiïìu vưën. Thûá
ba, doanh nghiïåp nưng thưn Trung Qëc àûúåc àùåc trûng búãi tđnh
chêët àa dẩng vïì loẩi hònh súã hûäu; nhûng xu hûúáng chung vêỵn
nghiïng vïì súã hûäu tû nhên trong thêåp niïn 90. Thûá tû, doanh
nghiïåp nưng thưn gùỉn bố chùåt chệ vúái cưng nghiïåp thânh thõ theo
nhiïìu cấch khấc nhau, tûâ viïåc tiïëp thu cưng nghïå, thiïët bõ, nhên sûå
vâ cấc kïnh lûu thưng tûâ cấc doanh nghiïåp thânh thõ cho àïën viïåc
chêëp nhêån cẩnh tranh vúái cấc doanh nghiïåp àố. Cëi cng, doanh
nghiïåp nưng thưn àûúåc phên bưí khưng àïìu trong cẫ nûúác, nhûng
hònh thấi nây ch ëu lâ do sûå khấc biïåt vïì nhûäng àiïìu kiïån ban
àêìu, àõa àiïím vâ qu ngìn lûåc mâ mưỵi vng cố àûúåc. Trong phêìn
côn lẩi ca chûúng nây, chng ta sệ khẫo sất nùm àùåc àiïím chđnh
trïn àêy mưåt cấch chi tiïët. Mc àđch ca viïåc khẫo sất lâ àïí minh
hoẩ cho tđnh chêët phûác tẩp vâ nùng àưång ca cưng nghiïåp hoấ nưng
thưn Trung Qëc, cng nhû àïí trònh bây nhiïìu l thuët khấc nhau
àậ àûúåc vêån dng àïí cưë gùỉng giẫi thđch sûå thânh cưng ca doanh
nghiïåp nưng thưn Trung Qëc.
Tđch ly vưënTđch ly vưën
Cố hai ëu tưë gốp phêìn vâo tđch ly vưën ban àêìu ca doanh nghiïåp
nưng thưn úã nưng thưn Trung Qëc trong thúâi k àêìu ca cẫi cấch.

cng àïìu dûúái 10% nïn sûå thiïëu ht hâng tiïu dng lâ àiïìu dïỵ hiïíu.
Àiïìu nây àûúåc biïíu hiïån bùçng chïë àưå phên phưëi tem phiïëu dânh
cho rêët nhiïìu mùåt hâng, tûâ nhu ëu phêím àïën mưåt vâi mùåt hâng xa
xó. Nhúâ tiïën hânh cẫi cấch vâ chđnh sấch múã cûãa vâo cëi thêåp niïn
70, àêìu thêåp niïn 80 mâ thu nhêåp úã cẫ khu vûåc thânh thõ vâ nưng
SUY NGÊỴM LẨI SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
196
Bẫng 4.5. Àêìu tû tâi sẫn cưë àõnh cưng nghiïåp úã Trung Qëc, 1952-78Bẫng 4.5. Àêìu tû tâi sẫn cưë àõnh cưng nghiïåp úã Trung Qëc, 1952-78
(Tó nhên dên tïå theo giấ hiïån hânh)(Tó nhên dên tïå theo giấ hiïån hânh)
Cưng nghiïåp nhểCưng nghiïåp nhể Cưng nghiïåp nùångCưng nghiïåp nùång
Thúâi kThúâi k Sưë lûúångSưë lûúång Tó trổng (%)Tó trổng (%) Sưë lûúång Sưë lûúång Tó trổng (%)Tó trổng (%)
Kïë hoẩch 5 nùm lêìn thûá 1 3,75 15,0 21,28 85,0
(1952–57)
Kïë hoẩch 5 nùm lêìn thûá 2 7,66 10,1 65,17 89,9
(1957–62)
Thúâi k àiïìu chónh 1,65 7,8 19,37 92,2
(1963–65)
Kïë hoẩch 5 nùm lêìn thûá 3 4,26 7,9 49,89 92,1
(1966–70)
Kïë hoẩch 5 nùm lêìn thûá 4 10,30 10,5 87,49 89,5
(1971–75)
Kïë hoẩch 5 nùm lêìn thûá 5 7,48 10,6 62,45 89,4
(1976–78)
Ngìn: Lin, Cai, vâ Li (1994: 62).

thưn àïìu tùng. Trong giai àoẩn tûâ 1978 àïën 1992, chi tiïu cho tiïu
dng úã nưng thưn vâ thânh thõ àậ tùng vúái tưëc àưå trung bònh hâng
nùm lêìn lûúåt lâ 6,5% vâ 5,8%, cao hún nhiïìu so vúái tưëc àưå tùng
trûúãng tûúng ûáng trong thúâi k 1952 àïën 1977 (1,8% vâ 3%; xem
Lin, Cai vâ Li 1994: 155). Sau hai thêåp k àònh trïå, cêìu vïì hâng tiïu

197

Cú cêëu ngânh Cú cêëu ngânh
Cú cêëu ngânh ca doanh nghiïåp nưng thưn phẫn ấnh lúåi thïë so sấnh
ca cấc khu vûåc nưng thưn Trung Qëc. ÚÃ cêëp àưå qëc tïë, lúåi thïë
so sấnh trong thûúng mẩi qëc tïë vêỵn do qu ëu tưë sẫn xët ca
mưåt nûúác chi phưëi (Song 1993). Vúái lûåc lûúång lao àưång dưìi dâo vâ
àêët àai, tâi ngun, ngìn vưën cố hẩn, lúåi thïë so sấnh ca Trung
Qëc rộ râng nùçm úã cấc ngânh sûã dng nhiïìu lao àưång. Bẫng 4.7 so
sấnh trûä lûúång ngìn vưën phi cû tr trïn mưỵi cưng nhên ca Trung
Qëc so vúái mưåt sưë nûúác phất triïín vâ mưåt sưë nûúác àang phất triïín
úã chêu Ấ trong nùm 1975 vâ 1990. Trung Qëc cố lûúång vưën trïn
mưỵi cưng nhên thêëp hún trong cẫ hai nùm (chó cố ÊËn Àưå lâ côn dûúái
nûäa), cho thêëy rùçng, lúåi thïë so sấnh ca nûúác nây trong phên cưng
lao àưång qëc tïë nùçm úã cấc ngânh sûã dng nhiïìu lao àưång.
Trong nưåi bưå Trung Qëc, khu vûåc nưng thưn hiïín nhiïn cố đt
vưën nhûng nhiïìu lao àưång vâ tâi ngun hún nhiïìu so vúái thânh
thõ. Bẫng 4.8 cho thêëy cú cêëu ngânh ca cấc doanh nghiïåp hûúng
trêën vâ lâng xậ tûâ nùm 1987 àïën 1996. ÚÃ giai àoẩn phất triïín ban
àêìu, nhûäng doanh nghiïåp nây quấ ph thåc vâo tâi ngun. Nùm
1987, 61% sẫn lûúång cưng nghiïåp nhể vâ 93% sẫn lûúång cưng
nghiïåp nùång ca chng lâ do cấc doanh nghiïåp khai thấc tâi
ngun tẩo ra. Nùm 1996, nhûäng doanh nghiïåp nây vêỵn côn dûåa
phêìn nhiïìu vâo tâi ngun, nhûng cưng nghiïåp nhể àậ bùỉt àêìu tấch
khỗi hònh thấi nây trong nhiïìu nùm. Nùm 1996, tó trổng sẫn lûúång
dûåa vâo tâi ngun àậ giẫm xëng 53% trong tưíng sẫn lûúång cưng
nghiïåp nhể. Xu hûúáng nây giưëng vúái sûå thay àưíi trong qu ëu tưë
sẫn xët. Ngoâi ra, Lu (1998) cng chó ra rùçng, Trung Qëc àang
mêët dêìn lúåi thïë so sấnh trong ngânh sẫn xët ng cưëc. Vò thïë, thêåt
khúâ dẩi nïëu cấc doanh nghiïåp nưng thưn tiïëp tc cưåt mònh vâo sẫn

21% trong 10 nùm tiïëp theo, vâ àẩt 48% nùm 1996. Tûâ nùm 1986 àïën
1995, tó trổng xët khêíu trong tưíng sẫn lûúång ca doanh nghiïåp
nưng thưn àậ tùng tûâ 3% àïën 8%, tûác lâ tùng 1,6 lêìn, khi doanh
nghiïåp nưng thưn chuín tûâ thõ trûúâng nưåi àõa sang thõ trûúâng qëc
tïë, vâ tưëc àưå tùng sẫn lûúång ca chng àậ vûúåt tưëc àưå bònh qn ca
cẫ nûúác.
Loẩi hònh súã hûäu vâ àưång thấi ca chngLoẩi hònh súã hûäu vâ àưång thấi ca chng
Khấc vúái cưng nghiïåp thânh thõ vưën ch ëu thåc súã hûäu cưng
cưång, cưng nghiïåp nưng thưn Trung Qëc àûúåc àùåc trûng bùçng tđnh
chêët àa dẩng vïì loẩi hònh súã hûäu. Trong cấc doanh nghiïåp nưng
thưn, sûå cố mùåt ca súã hûäu chđnh quìn àõa phûúng rêët phưí biïën.
Thânh cưng àấng ch ca doanh nghiïåp nưng thưn Trung Qëc
àậ thu ht sûå quan têm rưång rậi ca giúái hổc thåt vïì mưëi quan hïå
SUY NGÊỴM LẨI SÛÅ THÊÌN K ÀƯNG Ấ
200

CÖNG NGHIÏÅP HOAÁ NÖNG THÖN TRUNG QUÖËC TRONG BÖËI CAÃNH...
201

SUY NGÊÎM LAÅI SÛÅ THÊÌN KYÂ ÀÖNG AÁ
202

giûäa hònh thûác súã hûäu ca chđnh quìn àõa phûúng vâ sûå thânh
cưng ca cấc doanh nghiïåp nưng thưn. Nhiïìu l thuët àậ xët hiïån
àïí giẫi thđch vò sao lẩi tưìn tẩi hònh thûác súã hûäu ca chđnh quìn àõa
phûúng, vâ vò sao chng thânh cưng. Phêìn lúán cấc l thuët nây
àïìu xem hònh thûác súã hûäu cưng cưång nhû mưåt sûå lûåa chổn cûåc
chùèng àậ trong mưåt mưi trûúâng thïí chïë vâ thõ trûúâng chûa hoân hẫo
(Fan 1988; Chang vâ Wang 1994; D. Li 1994; Che vâ Qian 1998; S. Li
1997; Zhao 1997). Mưåt sưë l thuët àậ àïì cêåp àïën vùn hoấ húåp tấc

204

mïìm giưëng nhû cấc “ àưìng nghiïåp” ca chng úã thânh thõ (Zhang
1997). Chng cng phẫi àẫm nhiïåm thïm cấc chûác nùng khấc, nhû
tẩo cưng ùn viïåc lâm. Kïët quẫ lâ, chng hoẩt àưång kếm hiïåu quẫ
hún nhiïìu so vúái doanh nghiïåp tû nhên (Yao 1998). Nhûäng vêën àïì
nây àậ tẩo àưång lûåc cho chûúng trònh tû nhên hoấ (Zhao 1999). Mùåc
d Trung Qëc cng trẫi qua nhûäng khố khùn tûúng tûå nhû Àưng
Êu vâ nûúác Nga, núi mâ hiïån tûúång tham ư cưng sẫn àang lan trân,
nhûng úã àêy u cêìu phẫi xấc àõnh rộ quìn vïì tâi sẫn ca cấc
doanh nghiïåp nưng thưn rêët mẩnh, vâ kïët quẫ nối chung lâ tưët
(Zhao 1999).
Cấc mư hònh l thuët àậ mư tẫ vò sao hònh thûác súã hûäu nhâ nûúác
vêỵn côn sưëng sốt, mùåc d ngay tûâ àêìu chng àậ tưìn tẩi. Ngoâi ra,
têët cẫ cấc mư hònh nây àïìu khưng giẫi thđch àûúåc sûå àa dẩng rêët lúán
theo vng trong sûå phất triïín ca doanh nghiïåp nưng thưn, mùåc d
chng àïìu tòm thêëy l do cho sûå phất triïín thânh cưng cấc doanh
nghiïåp nưng thưn. Àïí giẫi thđch sûå thânh cưng vâ àa dẩng theo
vng ca cấc doanh nghiïåp nưng thưn Trung Qëc, l thuët c vïì
lúåi thïë so sấnh xem ra cố sûác thuët phc hún.
Cấc mưëi quan hïå vúái cưng nghiïåp thânh thõCấc mưëi quan hïå vúái cưng nghiïåp thânh thõ
Ngay tûâ bíi àêìu phất triïín, cưng nghiïåp hoấ nưng thưn úã Trung
Qëc àậ gùỉn chùåt vúái cưng nghiïåp thânh thõ. Trong nhûäng ngây
àêìu, mưëi liïn kïët nây chó diïỵn ra mưåt chiïìu: cưng nghïå chó àûúåc
chuín giao tûâ cưng nghiïåp thânh thõ sang cưng nghiïåp nưng thưn.
Vïì mùåt nây, tđnh chêët “ nhể” trong cú cêëu ngânh ca cưng nghiïåp
thânh thõ trong mưåt vng, cố ngoẩi ûáng tđch cûåc àïën sûå phất triïín
ca doanh nghiïåp nưng thưn vng êëy, vò hêìu hïët cưng nghiïåp nưng
thưn àïìu sûã dng nhiïìu lao àưång. Chng ta sệ chuín vêën àïì nây
sang mc sau, khi khẫo sất tònh trẩng phên hoấ trong sûå phất triïín

Cố trònh àưå hổc vêën tûâ trung 25,9 24,5 1,06
hổc phưí thưng trúã lïn (%)
K thåt viïn (%) 4,6 3,1 1,48
Cưng nhên cố àâo tẩo 8,0 4,5 1,77
K húåp àưìng quẫn l vâ k 4,9 2,2 2,25
thåt vúái bïn ngoâi
Chi tiïu cho àưíi múái 127,5 16,2 7,87
(nghòn nhên dên tïå)
Sẫn phêím chín hoấ (%) 50,5 31,3 1,61
Thiïët bõ sẫn xët nhûäng nùm 80 69,0 71,0 0,97
(%)
Lúåi nhån trûúác thụë trïn 1 2,83 2,6 1,06
cưng nhên (nghòn nhên dên tïå)
Ngìn: Yan vâ Zhang (1995)

ngìn cung ûáng vêåt tû, tđn dng vâ cấc kïnh phên phưëi sẫn phêím.
Nhû Bẫng 4.12 cho thêëy, trong cng mưåt thânh phưë, nhûng cấc
doanh nghiïåp lúán, doanh nghiïåp ca nhâ nûúác, vâ doanh nghiïåp cố
quan hïå vúái chđnh quìn cêëp cao rộ râng cố khẫ nùng tiïëp cêån cấc
ngìn lûåc trong kïë hoẩch tưët hún (Jia vâ cấc tấc giẫ khấc 1994). Vúái
k låt tâi chđnh lỗng lễo, doanh nghiïåp nhâ nûúác àậ sûã dng
ngìn lûåc tâi chđnh ca mònh kếm hiïåu quẫ hún nhiïìu. Nhû Bẫng
4.6 àậ chó rộ, lûúång vưën vay tđnh trïn mưåt àún võ lúåi nhån trûúác
thụë ca cấc doanh nghiïåp nhâ nûúác bùçng tûâ 7 àïën 10 lêìn so vúái
doanh nghiïåp nưng thưn.
Trấi lẩi, khưng cố hóåc cố nhûng rêët hẩn chïë khẫ nùng tiïëp cêån
cấc ngìn lûåc trong kïë hoẩch, vûâa lâ àiïìu may mùỉn, vûâa lâ sûå trúã
ngẩi cho cấc doanh nghiïåp nưng thưn. Trong mưåt mưi trûúâng hâ
khùỉc, doanh nghiïåp nưng thưn àậ hổc àûúåc cấch tưìn tẩi trïn thûúng
trûúâng thûåc tïë. Trong khi àố, cåc cẫi cấch cưng nghiïåp vâ thânh