CHƯƠNG 3
Hệ thống quản lý môi trường và sản xuất sạch hơn

Chương 3: HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
VÀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN
Ruth Hillary
Khó khăn trong việc đặt ra một tiêu chuẩn cho toàn thế giới là tiêu chuẩn này
phải áp dụng được cho các quốc gia với trình độ phát triển kinh tế và quản lý môi
trường khác nhau. Do sự khác biệt về kinh tế và quản lý môi trường, đặc biệt là giữa
các nước phát triển và các nước đang phát triển, các tiêu chuẩn này có thể dẫn đến
tình trạng các nước công nghiệp tiến bộ áp đặt những yêu cầu và hệ thống quản lý
của mình cho các nước đang phát triển. Họ nghi vấn rằng ngành công nghiệp ở các
nước phát triển có chấp nhận hệ thống quản lý môi trường (EMS – Environmental
Management System) trên qui mô lớn hay không; và những chính sách này sẽ hạn
chế hay tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của họ?
Ảnh hưởng của ISO 14001 đối với thương mại của các nước đang phát triển sẽ
phụ thuộc vào mức độ điều chỉnh của các tiêu chuẩn đó đối với doanh nghiệp.
Như đã thảo luận ở Hội nghò Liên hiệp quốc về thương mại (UNCTAD) và Hội
nghò của tổ chức phát triển công nghiệp Liên hiệp quốc (UNIDO), ISO 14001 có thể
có cả tác động tích cực và tiêu cực đối với thương mại.
3.1. NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC ĐẾN THƯƠNG MẠI
Nếu ISO thành công trong việc thống nhất giữa các tiêu chuẩn EMS của khu vực
và của quốc gia, người được lợi có thể là những nhà xuất khẩu ở các nước đang phát
triển. Vì việc tiếp nhận những thông tin về một tiêu chuẩn quốc tế sẽ dễ dàng hơn
việc tìm hiểu về một số tiêu chuẩn riêng lẻ của các quốc gia khác nhau.
Một tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp tránh được những yêu cầu trái ngược nhau, giảm
chi phí cho thanh tra đa phương và giảm những phiền phức cho các công ty của các
nước đang phát triển khi thực hiện những yêu cầu của các cơ quan cấp chứng chỉ ở
các nước nhập khẩu khác nhau.
Chứng chỉ hệ thống quản lý môi trường của một công ty có thể làm gia tăng tín
nhiệm của khách hàng, cơ quan tài chính, công ty bảo hiểm và những người điều

mọi quốc gia có cơ quan thành viên của ISO. Mặc dù, số lượng các nước đang phát
triển là “thành viên tham gia” (tức là có quyền tham gia và biểu quyết về các tài
liệu dự thảo) của TC 207- Ủy ban làm việc về hệ thống tiêu chuẩn ISO 14000 đã
tăng đến 27 nước (tính đến tháng 9 năm 1996) nhưng đa số quốc gia đều báo cáo
rằng họ không thể tham gia một cách có hiệu quả vào các hoạt động tiêu chuẩn hóa.
Do khó khăn về tài chính, họ không thể cử đại diện thường trực tới các cuộc họp của
ISO. Sự thiếu khả năng tham gia tích cực vào quá trình đặt ra những tiêu chuẩn quốc
tế làm cho những nước đang phát triển không thể thể hiện được những mối quan
tâm của mình, do đó sẽ ảnh hưởng đến kết quả công việc. Các tiêu chuẩn, luật lệ,
thủ tục chủ yếu do các nước công nghiệp và đại diện của công ty lớn đặt ra mà động
cơ của họ rất khác nhau. Các quốc gia không phải là thành viên của ISO thường
không có đầy đủ thông tin về các tiêu chuẩn dự thảo. Do đó, họ rất thiệt thòi vì họ
chỉ được biết về các tiêu chuẩn khi chúng đã được ban hành và như vậy họ sẽ bò tụt
hậu so với những nước trực tiếp tham gia vào quá trình chuẩn bò cho việc cấp chứng
chỉ EMS.
3.2.2. Thiếu kiến thức và thiếu chuyên môn
Trở ngại chính cho các nước đang phát triển khi tham gia vào ISO 14000 là sự
thiếu kiến thức cần thiết về các tiêu chuẩn EMS. Ngoài ra, người ta cũng có thể
hiểu nhầm hoặc sử dụng sai ISO 14001 do việc diễn đạt các tiêu chuẩn đó. Các văn
bản về tiêu chuẩn này cần được người sử dụng dòch ra và cần phải cụ thể hóa hơn
nữa trước khi đưa vào áp dụng thực tế.
Việc thiếu các chuyên gia, thiếu cán bộ kiểm tra đủ tiêu chuẩn và thiếu người tư
vấn cũng là một trở ngại cho các nước phát triển. Những công ty của các nước đang
phát triển có thể không có những kinh nghiệm cần thiết để thực hiện EMS do họ
không quen phải chấp hành các qui đònh về môi trường. Nếu không được đào tạo và
trợ giúp, nhiều công ty sẽ không thể hoàn thành những thay đổi về hoạt động và cơ

38
CHƯƠNG 3
Hệ thống quản lý môi trường và sản xuất sạch hơn

thực hiện ISO 9000 ở Mexico đã cho thấy sự thiếu giảm tới các phương thức, tư liệu
và hồ sơ cũng là một trở ngại cho việc triển khai ISO 9000. Còn các công ty ở
Vigeria, thói quen ra quyết đònh cá nhân thường đi liền với cơ cấu tổ chức không
phân đònh rõ ràng và nhân viên lại không được đào tạo đến nơi đến chốn. Cán bộ
quản lý có xu hướng không thích các hệ thống vì những biện pháp hệ thống hóa
nhiều khi cản trở việc ra quyết đònh cá nhân hoặc có thể can thiệp vào những hoạt
động sai trái, tham nhũng hoặc những quy đònh cá nhân ưu đãi cho một số đối tượng
do yêu cầu riêng của cấp trên, do tín ngưỡng, sắc tộc,… sự thờ ơ của nhân viên và
thậm chí là những phản ứng tiêu cực đối với yêu cầu của cán bộ kiểm tra cũng được
coi là những trở ngại ở cả n Độ và Nigeria. 39
CHƯƠNG 3
Hệ thống quản lý môi trường và sản xuất sạch hơn

3.2.5. Thiếu công nghệ
Mặc dù, việc thực hiện ISO 14001 không trực tiếp đòi hỏi những thiết bò kỹ thuật
nhất đònh nhưng để tuân theo những qui đònh của nó và để tiếp tục cải tiến công tác
môi trường, không thể không đầu tư cho những công nghệ mới. Các nước đang phát
triển có thể không có sẵn các “công nghệ sạch” và do đó thường phải nhập công
nghệ với giá cao. Việc nhập công nghệ mới đòi hỏi chi phí đào tạo để nâng cao
trình độ nhân viên. Đầu tư vào công nghệ mới có thể không khả thi về mặt kinh tế
nếu nhà xuất khẩu buộc phải tăng giá bán đến mức không thể cạnh tranh được trên
thò trường.
3.2.6. Các chi phí liên quan
Những chi phí lớn liên quan đến việc tham gia vào ISO 14001 là một trong
những yếu tố chính đang gây khó khăn cho các nước đang phát triển. Chi phí cho tư
vấn, chi phí để đạt và duy trì chứng chỉ đang là những vấn đề đặc biệt cho các công
ty nhỏ và vừa. Theo kinh nghiệm thực hiện ISO 9000, ước tính một công ty nhỏ


chứng nhận có uy tín. Sự đóng góp của các nước công nghiệp hóa là rất quan trọng
để tránh những rào cản thương mại mà ISO 14001 có thể tạo ra. Sau đây là một vài
phương pháp được đề xuất:
3.3.1. Áp dụng các tiêu chuẩn một cách có hệ thống
Để thu được những kết quả tích cực từ việc thống nhất các tiêu chuẩn quốc gia,
các nước cần sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế của ISO 14001 làm cơ sở phát triển và
điều chỉnh các tiêu chuẩn quốc gia.
Theo dự kiến, cơ quan Công nhận Đánh giá Hệ thống Chất lượng (QSAR)- một
cơ quan đánh giá của ISO hỗ trợ cho các cơ quan đánh giá và cấp chứng chỉ quốc
gia- sẽ được thành lập vì lợi ích của các nước đang phát triển. Ngoài ra, các nguyên
tắc chỉ đạo quốc tế, cung cấp những thông tin để làm rõ thêm những yêu cầu của
ISO 14001 cùng hệ thống những chuyên gia kiểm tra quốc tế đủ điều kiện sẽ là cơ
sở cho những phương thức đánh giá và chứng nhận khách quan hơn, thống nhất hơn.
3.3.2. Phát triển cơ sở hạ tầng
Các nước đang phát triển cần có sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật để xây dựng
cơ sở hạ tầng trong nước nhằm đạt tiêu chuẩn được cấp chứng nhận EMS. Các cơ
quan cấp chứng nhận trong nước cần được thành lập theo những nguyên tắc chỉ đạo
của quốc tế để đảm bảo uy tín.
Sự hợp tác khu vực của các nước đang phát triển trong việc xây dựng cơ sở hạ
tầng có thể giúp họ vượt qua những khó khăn do tài chính hạn hẹp.
3.3.3. Tăng cường thông tin và sự tham gia tích cực
Sự tham gia tích cực hơn vào quá trình thiết lập các tiêu chuẩn sẽ giúp các nước
đang phát triển có thêm những thông tin cần thiết và nâng cao lợi ích của họ, đồng
thời có thể loại bỏ bất kì rào cản tâm lý nào do sự ngộ nhận rằng các tiêu chuẩn là
do các nước công nghiệp hóa áp đặt. Trong khuôn khổ chương rình hỗ trợ của mình,
ISO cấp kinh phí đi lại cho đại biểu của các nước đang phát triển để họ tham dự 1
hoặc 2 cuộc họp, với hy vọng điều đó sẽ tạo cho họ tham gia rộng khắp hơn.
ISO nên cho phép cả các nước chưa phải là thành viên của ISO được tiếp cận với
những tiêu chuẩn dự thảo nhằm loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực thương mại khi