Phỏng vấn gây sốc: liệu có nên không?

Để xác định được trình độ chuyên môn nghiệp vụ và nhận diện một cách tối đa
chân dung, tính cách cũng như động cơ làm việc của ứng viên, nhiều chuyên gia nhân
sự, tuyển dụng thường cậy nhờ đến phương pháp phỏng vấn đặc biệt: phỏng vấn gây
sốc.
Thế nào là phỏng vấn gây sốc?
Thông thường, một buổi phỏng vấn dạng này thường có những dấu hiệu sau:
- Không khí phỏng vấn có vẻ không bình thường, không thoải mái (quá lạnh,
quá nóng, bóng đèn chiếu thẳng vào mặt ứng viên, chân ghế bị gãy…);
- Người phỏng vấn đến muộn;
- Các câu hỏi đưa ra mang tính khiêu khích hoặc đi sâu vào cuộc sống riêng tư,
giới tính, phạm trù mỹ học, đạo đức…(Tại sao đến tuổi này mà Anh/Chị chưa lập gia
đình?, Có vẻ như là Chị đang mang thai?)
- Cách nói chuyện của chuyên gia phỏng vấn (Anh/Chị đến đây làm gì?);
- Các hành động bất lịch sự (hắt nước vào mặt ứng viên, cởi áo…)
Tuy nhiên, phương pháp phỏng vấn gây sốc thông thường chỉ được áp dụng cho
việc tuyển chọn các ứng viên cao cấp hoặc các vị trí liên quan đến lĩnh vực chăm sóc
khách hàng – nơi đòi hỏi tính kiên nhẫn cũng như khả năng chế ngự cảm xúc cao…
Có nhiều loại câu hỏi mà các công ty hay sử dụng để tìm hiểu về ứng viên. Đó
có thể là những câu hỏi truyền thống nhằm đánh giá trình độ chuyên môn của bạn. Ví
dụ:
- Anh/Chị có thể đưa ra đề nghị/giải pháp gì cho công ty chúng tôi?
- Anh/Chị tự đánh giá bản thân như thế nào với tư cách là một nhà quản lý?
- Mức lương như thế nào thì được coi là xứng đáng với Anh/Chị?
- Anh/Chị đã từng bao giờ sai lầm?
Loại câu hỏi thứ hai không theo một tiêu chuẩn nào, thường dùng để xác định
tình huống, tính cách ứng viên, kéo họ ra khỏi vỏ bọc mà họ đang cố tình che giấu,
đồng thời nhằm kiểm tra tính trung thực trong lời ăn tiếng nói cũng như thông tin mà
họ cung cấp.
- Anh/Chị nói rằng, công việc ở chỗ làm cũ rất phù hợp, và Anh/Chị rất thích

ý kiến đồng tình thì nhiều người tin rằng phương pháp này lại hậu quả xấu nhiều hơn
là hiệu quả tích cực, bởi nó có thể là nguyên nhân gây ra ẩu đả (mà trên thực tế đã xảy)
hoặc nhẹ nhất cũng tạo ra cho ứng viên ấn tượng không mấy tốt đẹp về nhà tuyển
dụng.
Những người ủng hộ cách thức phỏng vấn gây sốc lại cho rằng yếu tố gây căng
thẳng chính là công cụ mạnh để nhận diện một cách đầy đủ chân dung tâm lý của ứng
viên. Mục tiêu của phương pháp này không nhằm xúc phạm hay sỉ nhục ứng viên, mà
thông qua cách tạo ra tình huống khó chịu với những câu hỏi mang tính khiêu khích,
họ có thể đánh giá về bản chất cũng như khả năng thực sự của ứng viên. Các chuyên
gia nhân sự này thà sử dụng phương pháp phỏng vấn khó chịu này, chứ không chấp
nhận tuyển dụng ứng viên vào làm việc để rồi buộc phải sa thải họ vài ngày sau đó.

Lời khuyên từ các chuyên gia tuyển dụng
Dù có được tiếp nhận vào làm việc hay bị từ chối, thì bạn cũng nên nhớ rằng
các chuyên gia nhân sự không phải là kẻ thù, đồng thời cách thức phỏng vấn của họ
thực ra chỉ là một trò chơi mà bạn và họ đang là những nhân vật chính. Bạn hoàn toàn
có quyền tiếp nhận hoặc phản đối cách thức phỏng vấn của nhà tuyển dụng, hoặc có
thể xin phép rút lui nếu cảm thấy quá quá khó chịu. Tuyệt đối tránh xung đột. Bạn phải
thể hiện bản thân là người có bản lĩnh, biết kiểm soát cảm xúc và hành vi của mình,
xứng đáng với vị trí mà nhà tuyển dụng tìm kiếm.
Ứng viên cũng nên hiểu mục đích của kiểu phỏng vấn này là nhằm nhận diện
một cách tối đa tính cách và khả năng của họ trước yêu cầu công việc. Chẳng ai tốn thì
giờ để mời bạn đến để rồi mắng mỏ hoặc khích bác bạn. Quan trọng hơn cả là bạn nhìn
thấy gì phía sau những câu hỏi đó. Liệu có phải là một công việc tốt, một môi trường
làm việc lý tưởng với những con người tài năng? Tất cả phụ thuộc vào bạn. Và đừng
quên rằng, tính chuyên nghiệp của bạn không phụ thuộc vào kiểu câu hỏi hay những
lời bình luận, nhận xét của nhân viên nhân sự trong cuộc phỏng vấn gây sốc đó.
Các chuyên gia phỏng vấn cũng phải cẩn trọng trong từng lời nói, tránh gây ra
hiểu lầm không cần thiết, phân biệt được ranh giới mong manh giữa các yếu tố gây
căng thẳng và sự xúc phạm cá nhân.