Gốm thời đại Hùng Vương

Phần lớn các dụng cụ gốm đã xuất hiện cách ngày nay khoảng sáu, bảy nghìn năm. Các nhà
khảo cổ gọi thời gian đó là thời kỳ đồ đá mới. Còn các nhà sử học gọi đó là giai đoạn công xã thị
tộc. Nhưng đến thời đại đồng thau (cách đây khoảng bốn, năm nghìn năm), dụng cụ gốm mang
nhiều tên mới, chẳng hạn có nồi miệng loe vai tròn đáy tròn, nồi miệng loe vai tròn đáy bằng, nồi
đáy bằng vai có gờ cao, nồi miệng loe gãy vai có góc, có vò miệng loe, vò vai gãy có tai, vò có
chân, vò đáy lồi, vò đáy bằng, Có các loại cốc chân cao, bát chân cao, bát chân thấp, bình
miệng loe hình lẵng hoa, v.v Tiến thêm một bước, gốm thời kỳ này có thêm bộ mặt mới là loại
đồ đựng có nắp đậy để bảo quản ngũ cốc, chống loài gặm nhấm.
Về tạo dáng, gốm văn hóa Phùng Nguyên dáng thanh, thành mỏng và thường phát triển chiều
cao; gồm Đồng Đậu dáng lùn do phần thân được mở rộng. Nếu như trong nền văn hóa Gò Mun
có loại nồi miệng gãy loa bằng, vò vai gãy có tai thì trong nền văn hóa Đông Sơn có những loại
hình đơn giản hơn, không có xu hướng tạo thành góc gãy nữa.
Nhìn chung, hình dạng gốm thời đại đồng thau đẹp hơn, vững chắc và khỏe hơn so với gốm thời
đại đồ đá mới.
Trong thời đại đồ đá mới, ông cha ta chưa biết dùng bàn xoay để nặn gốm như trong thời đại
đồng thau. Phương pháp dùng bàn xoay để làm gốm đóng vai trò chủ yếu trong thời đại đồng
thau. Đó là một cải tiến về kỹ thuật rất quan trọng của ông cha ta trong quá trình lao động sản
xuất. Khi con người biết dùng bàn xoay thì chẳng những năng suất lao động tăng nhanh mà
phẩm chất đồ gốm cũng tốt hơn, đẹp hơn, độ dày mỏng thành gốm đều nhau. Ưu điểm nổi bật
của bàn xoay là có thể tạo ra những đồ gốm có kích thước lớn nhưng thành gốm rất mỏng.
Chất liệu gốm trong thời đại đồng thau không thuần nhất, có nơi dùng đất sét pha cát hạt to, có
nơi pha cát hạt nhỏ, lại có nơi pha bã thực vật. Tuy vậy, pha chất độn thế nào đó để khi nặn xong
đem phơi gốm không bị nứt, đem nung gốm không bị méo mó biến dạng và khi nung xong gốm
được rắn, bền; pha thế nào để mặt gốm không thô mà mịn. Mịn là một tiêu chuẩn đẹp của gốm.
Muốn đạt những điều kiện pha trộn trên, ông cha ta phải trải qua một quá trình lao động sáng
tạo, dày công tích lũy kinh nghiệm.
Nhìn chung, màu sắc gốm thời đại đồng thau khá phong phú: gốm màu trắng mốc, gốm màu
vàng, vàng nhạt, gốm màu đỏ nâu, đỏ nhạt và màu đen, v.v Thậm chí, ngay một dụng cụ gốm
cũng có nhiều màu, có chỗ màu đỏ nâu, có chỗ màu xám đen. Màu sắc của gốm phụ thuộc vào

Những hoa văn chữ S, văn hình tam giác, văn chấm tròn, v.v trang trí trên đồ gốm được lặp đi
lặp lại nhiều lần trên trống đồng Ngọc Lũ, trống đồng Hoàng Hạ, Thạp đồng Đào Thịnh gợi cho
chúng ta một ý niệm giữa kỹ thuật đồ gốm và kỹ thuật đồ đồng ở Việt Nam cùng xuất hiện trong
thời đại đồng thau và chủ nhân của nó là người dân bản địa. Các học giả phương tây, với ý đồ
xuyên tạc lịch sử dân tộc ta, nói rằng giữa kỹ thuật đồ gốm và kỹ thuật đồ đồng ở Việt Nam khác
nhau về thời đại.
Tóm lại, khi các dân tộc trên thế giới biết sáng tạo đồ gốm để sử dụng thì dân tộc ta cũng đã
sáng tạo ra đồ gốm. Đồ gốm là cái mốc đánh dấu một chuyển biến rất quan trọng trong lịch sử
tiến hóa nhân loại: con người đã từ giã cuộc sống lang thang hái lượm, săn bắt của bầy người
nguyên thủy để sống định cư, trồng trọt và chăn nuôi.
Ơở nước ta, những mảnh gốm được xuất hiện nhiều nhất trong nền văn hóa Bắc Sơn tức là
cách ngày nay khoảng 6000 - 2000 năm trước công nguyên.
Trải qua một quá trình lao động sáng tạo lâu dài, ông cha ta không ngừng cải tiến, nâng cao làm
cho ngành gốm Việt Nam nổi tiếng trên thế giới.
NAM SƠN