đại học cần thơ
đại học cần thơ đại học cần thơ
đại học cần thơ -
--
- khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp giáo trình giảng dạy trực tuyến
Đờng 3/2, Tp. Cần Thơ. Tel: 84 71 831005, Fax: 84 71 830814
Website: email:
,
Vi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnGVi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnG Chơng 3:
Sự dinh dỡng, tăng trởng của vi sinh vật
Và ảnh hởng của điều kiện ngoại cảnh
Vi sinh hc âải cỉång Chỉång 3
24
CHỈÅNG III


2. Cạc cạch dinh dỉåỵng :

Cạc vi sinh váût thüc nhọm ngun sinh âäüng váût cọ thãø tiãu thủ âỉåüc cạc váût
ràõn khạc, thê dủ nhỉ àn vi khøn hồûc ngun sinh âäüng váût nh hån. Läúi dinh
dỉåỵng ny âỉåüc gi l dinh dỉåỵng
theo läúi âäüng váût (holozoic nutrition) hay thỉûc
bo.
Vi sinh hoỹc õaỷi cổồng Chổồng 3
25

Caùc vi sinh vỏỷt khaùc, nhổ vi khuỏứn chúng haỷn khọng thóứ n caùc vỏỷt rừn õổồỹc,
maỡ chố tióu thuỷ õổồỹc caùc phỏn tổớ tổồng õọỳi nhoớ hoỡa trong nổồùc, caùc chỏỳt naỡy coù thóứ
chui qua maỡng tóỳ baỡo bồới sổỷ khuóỳch taùn hoỷc bồới caùc cồ nguyón khaùc; ỏy laỡ caùch
dinh dổồợng theo lọỳi thổỷc vỏỷt
(holophytic). Caùch dinh dổồợng cuớa sióu vi khuỏứn vóử cồ
baớn coù khaùc hồn caùc vi sinh vỏỷt khaùc.

3. Sổỷ tióu hoùa : Hỗnh 3.1: Sồ õọử mọ taớ caùch lỏỳy chỏỳt dinh dổồớng tổỡ bón ngoaỡi mọi trổồỡng cuớa vi
khuỏứn.
A. Vi khuỏứn tióỳt ra bón ngoaỡi caùc loaỷi enzym õóứ thuớy phỏn caùc chỏỳt dinh dổồớng.
B. Phỏn tổớ dinh dổồớng õổồỹc thuớy phỏn thaỡnh caùc phỏn tổớ ngừn hồn.
C. Caùc phỏn tổớ õồn giaớn nhổ glucọz, acid amin nhồỡ coù kờch thổồùc phỏn tổớ nhoớ nón chui
vaỡo bón trong tóỳ baỡo vi khuỏứn qua caùc lọự họứng ồớ vaùch tóỳ baỡo.


2
thnh ra mäüt cháút
hỉỵu cå phỉïc tảp âạp ỉïng âỉåüc nhu cáưu ca tãú bo. Gäưm mäüt säú vi sinh váût quan
trng trong näng nghiãûp v cäng nghiãpû. Läúi dinh dỉåỵng ny giäúng nhỉ cáy xanh.

b/ Vi sinh váût dë dỉåỵng (heterotrophs): nhọm ny khäng cọ kh nàng
täøng håüp âỉåüc cháút hỉỵu cå tỉì ngun tỉí C. Nhọm ny chiãúm âải âa säú trong vi sinh
váût. Cạch dinh dỉåỵng ny giäúng nhỉ åí âäüng váût.

c/ Vi sinh váût quang dỉåỵng (phototrophs): L cạc vi sinh váût cáưn âỉåüc
chiãúu sạng bàòng ạnh sạng màût tråìi (hồûc ạnh sạng nhán tảo) måïi säúng âỉåüc, chụng
cáưn láúy nàng lỉåüng tỉì ạnh nàõng hồûc ạnh sạng nhán tảo. Nhọm vi sinh váût quang
dỉåỵng cn cọ thãø chia ra lm hai: vi sinh váût quang khoạng dỉåỵng (photolithotrophs)
Vi sinh hc âải cỉång Chỉång 3
27
khi láúy H tỉì nỉåïc trong quạ trçnh quang håüp âãø khỉí O ca CO
2
; v vi sinh váût
quang hỉỵu cå dỉåỵng (photoorganotrophs) láúy H tỉì H
2
S thay vç tỉì nỉåïc.

d/ Vi sinh váût họa dỉåỵng (chemotrophs): L cạc vi sinh váût khäng cáưn
ạnh sạng váùn säúng âỉåüc. Chụng láúy nàng lỉåüng tỉì cạc phn ỉïng họa hc xy ra bãn
trong tãú bo.

Cạc vi sinh váût trong nhọm họa dỉåỵng, nãúu phn ỉïng láúy nàng lỉåüng càn cỉï
trãn cạc cháút vä cå (thê dủ: oxyt họa cháút vä cå âãø sinh ra nàng lỉåüng) âỉåüc gi l
họa khoạng dỉåỵng họa nàng vä cå (chemolithotrophs) (litho = âạ, cháút vä cå). Thê dủ
nhỉ:

f/ Vi sinh váût k sinh (parasites): Cạc vi sinh váût vỉìa cọ thãø láúy C tỉì
cháút hỉỵu cå trong cå thãø sinh váût cn säúng hồûc chè cọ thãø láúy C tỉì sinh váût cn säúng
m thäi.

Trong bãûnh hc, cạc vi sinh váût k sinh l ngun nhán pháưn låïn bãûnh ca
âäüng váût v thỉûc váût.

Trong nhọm vi sinh váût k sinh cn cọ thãø chia ra lm hai tiãøu nhọm, k sinh
bàõt büc v k sinh ty .

K sinh bàõt büc
l nhỉỵng vi sinh váût chè cọ thãø säúng k sinh trãn
mäüt mä cn säúng ca mäüt sinh váût khạc v nọ khäng thãø säúng hoải sinh, tỉïc säúng trãn
mä â chãút hồûc trãn váût cháút khäng l sinh váût. Thê dủ: vi rụt l k sinh bàõt büc.
Náúm gáy bãûnh rè trãn cáy träưng cng l k sinh bàõt büc vç chè säúng trãn lạ, thán cáy
cn säúng v khäng thãø säúng âỉåüc trãn mäi trỉåìmg ni cáúy nhán tảo.

Vi sinh hc âải cỉång Chỉång 3
28
K sinh ty l nhỉỵng vi sinh váût vỉìa cọ thãø k sinh trãn mä
säúng ca mäüt sinh váût khạc, nhỉng cng cọ thãø säúng hoải sinh trãn mä â chãút cng
nhỉ trãn váût cháút thêch håüp. Thê dủ: vi khøn gáy bãûnh cho ngỉåìi, gia sục v cáy
träưng vỉìa säúng âỉåüc trong mä ca k ch, vỉìa cọ thãø ni cáúy âỉåüc (säúng âỉåüc) trãn
mäi trỉåìng ni cáúy nhán tảo (váût cháút, khäng säúng).

3. Mäi trỉåìng ni cáúy vi sinh váût :

Cọ 4 loải mäi trỉåìng ni cáúy: mäi trỉåìng tỉû nhiãn cn gi l mäi trỉåìng thỉûc
nghiãûm (empirical media), mäi trỉåìng täøng håüp, mäi trỉåìng bạn täøng håüp v mäi
trỉåìng säúng. Cạc loải mäi trỉåìng ny khạc nhau ráút nhiãưu vãư hçnh thỉïc v thnh


b/ Mäi trỉåìng ni cáúy täøng håüp:

Âãø bäø sung khuút âiãøm ca mäi trỉåìng ni cáúy tỉû nhiãn, ngỉåìi ta â thiãút
láûp cạc mäi trỉåìng ni cáúy täøng håüp, trong âọ cạc thnh pháưn dinh dỉåỵng ca mäi
trỉåìng âỉåüc kiãøm soạt chàût vãư säú lỉåüng v cháút lỉåüng. Ty theo loải thnh pháưn dinh
dỉåỵng sỉí dủng, ta cọ:

- Mäi trỉåìng ni cáúy hỉỵu cå täøng håüp
: Khi pháưn låïn thnh pháưn dinh dỉåỵng l
cạc cháút hỉỵu cå âån gin ( acid amin ) v tan âỉåüc trong nỉåïc.

- Mäi trỉåìng ni cáúy vä cå täøng håüp
: Khi háưu hãút thnh pháưn dinh dỉåỵng l cạc
cháút vä cå tan âỉåüc trong nỉåïc.

Ỉu âiãøm ca cạc loải mäi trỉåìng ni cáúy täøng håüp l ta cọ thãø biãút r cng
nhỉ âiãưu khiãøn thnh pháưn dinh dỉåỵng ca mäi trỉåìng mäüt cạch dãù dng. Våïi biãûn
phạp tàng thãm hồûc b båït cháút dinh dỉåỵng trong mäi trỉåìng, chụng ta cọ thãø biãút
r tạc âäüng ca cháưt dinh dỉåỵng âäúi våïi vi sinh váût. Ngoi ra, âáy l loải mäi trỉåìng
ráút chênh xạc nhåì âọ chụng ta trạnh âỉåüc sỉû thay âäøi trong cạc láưn chøn bë mäi
trỉåìng, cng nhỉ s l mäi trỉåìng ráút täút cho cạc loải vi sinh váût â âỉåüc biãút r nhu
cáưu dinh dỉåíng ca chụng.

Khuút âiãøm ca mäi trỉåìng täøng håüp l:

ì - êt âỉåüc sỉí dủng cho mủc âêch ni cáúy thỉåìng ngy trong nghiãn cỉïu
vi sinh vç :
- tỉång âäúi màõc tiãưn, chøn bë khạ phỉïc tảp v máút thåìi giåì hån âäúi våïi
mäi trỉåìng tỉû nhiãn.

- Nỉåïc cáút 1000ml.

d/ Mäi trỉåìng ni cáúy säúng: Dng âãø ni cáúy mäüt säú vi sinh váût âàûc biãût cọ tênh k sinh bàõt büc. Thê dủ:
Vi rụt khäng ni cáúy âỉåüc trãn mäi trỉåìng ni cáúy nhán tảo, do âọ cáưn ni cáúy
chụng trãn sinh váût âang säúng.

Thê dủ : Âäúi våïi vi rụt gáy bãûnh âáûu ma, ngỉåìi ta ni cáúy chụng trãn con b
cn säúng v sau âọ thu tháûp vi rụt trãn con b áúy âãø lm thúc chng bãûnh âáûu ma.

Pháưn låïn cạc vi rụt k sinh trãn âäüng váût chụng ta phi ni cáúy trong phäi
ca trỉïng g läün hồûc trãn chüt, th ...

Âäúi våïi vi rụt k sinh trãn thỉûc váût chụng ta phi ni cáúy chụng trãn k ch
ca chụng. Âäúi våïi vi rụt TMV gáy bãûnh khm trãn cáy thúc lạ, chụng ta cáúy chụng
vo cáy thúc lạ mảnh âãø sau âọ êt láu thu tháûp láúy vi rụt áúy våïi máût säú tàng hån
nhiãưu láưn trong mä cáy thúc lạ âỉåüc chng bãûnh.

Âäúi våïi cạc náúm gáy bãûnh rè, thê dủ náúm Phakopsora sojae gáy bãûnh rè trãn lạ cáy
âáûu nnh, chụng ta phi cáúy bo tỉí náúm bãûnh trãn lạ cáy âáûu nnh mảnh âãø sau âọ êt
láu thu tháûp bo tỉí måïi âỉåüc sinh ra tỉì cạc âäúm rè åí lạ cáy âỉåüc tiãm chng bãûnh.

II. SỈÛ TÀNG TRỈÅÍNG CA VI SINH VÁÛT

A. CẠC PHỈÅNG PHẠP TINH RNG M NI CÁÚY VI SINH VÁÛT:

Vi sinh váût ráút nh nãn khi quan sạt sỉû tàng trỉåíng v sỉû sinh sn ca vi sinh
váût chụng ta khäng thãø quan sạt trãn mäüt cạ thãø ca vi sinh váût áúy m chè cọ thãø quan

4. Phổồng phaùp tinh roỡng meớ cỏỳy:

a/ ọỳi vồùi vi khuỏứn:

) Phổồng phaùp vaỷch trón mỷt õộa pótri :

+ Mọi trổồỡng nuọi cỏỳy: Mọi trổồỡng dinh dổồợng thờch hồỹp cho vi sinh vỏỷt
muọỳn nuọi cỏỳy, thóm khoaớng 2 - 3% thaỷch cho mọi trổồỡng õổồỹc cổùng hồn seợ dóứ vaỷch
hồn. Mọi trổồỡng õổồỹc õọứ thaỡnh lồùp phim moớng trong õộa pótri vaỡ laỡm khọ mỷt.

+ Caùch vaỷch õóứ coù thóứ coù khuỏứn laỷc (colony, colonies) moỹc ra tổỡ mọỹt tóỳ baỡo:
pha loaợng vaỡ vaỷch ra (xem hỗnh 3.2).

+Taùch lỏỳy mọỹt khuỏứn laỷc nuọi vaỡo mỷt nghióng trong ọỳng nghióỷm.
) Phổồng phaùp õọứ vaỡo õộa pótri :( plating method )