đại học cần thơ
đại học cần thơ đại học cần thơ
đại học cần thơ -
--
- khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp giáo trình giảng dạy trực tuyến
Đờng 3/2, Tp. Cần Thơ. Tel: 84 71 831005, Fax: 84 71 830814
Website: email: ,
Vi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnGVi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnG Chơng 8:
Di truyền và biến dị ở vi sinh vật


Trỉåïc khi bỉåïc vo sinh sn hỉỵu tênh, vi sinh váût Nhán Thỉûc thỉåìng cọ bỉåïc
chøn bë bàòng cạch hçnh thnh giao tỉí. Ty thüc lai vi sinh váût, cạc tãú bo dinh
dỉåíng ca vi sinh váût Nhán Thỉûc cọ säú lỉåüng nhiãùm sàõc thãø l mäüt n, khi chøn bë âi
vo sinh sn hỉỵu tênh s biãún âäøi dáưn thnh giao tỉí âỉûc hồûc giao tỉí cại. ÅÍ mäùi giao
tỉí, tãú bo cọ mäüt nhán våïi säú nhiãùm sàõc thãø l n. ÅÍ mäüt säú vi sinh váût khạc, giao tỉí
âỉûc v giao tỉí cại khäng khạc biãût nhau vãư hçnh dảng v kêch thỉåïc v cọ thãø cọ roi
âãø di chuøn (bo tỉí âäüng) hồûc khäng cọ roi. ÅÍ cạc vi sinh váût khạc nỉỵa, giao tỉí âỉûc
ln ln nh hån giao tỉí cại, tháûm chê ráút nh v âỉåüc gi l tinh trng hay hng
tinh.

Sinh sn hỉỵu tênh thỉåìng xy ra theo 4 giai âoản :

Vi sinh hc âải cỉång: Chỉång 8

149
a) Giai âoản bo phäúi:
Sỉû bo phäúi cọ thãø âàóng giao hồûc dë giao (Hçnh 8-1).
Trong trỉåìng håüp dë giao, sau khi tiãúp xục våïi nhau, nhán ca giao tỉí âỉûc tiãún vo
giao tỉí cại. Kãút qu l giao tỉí cại tråí thnh tãú bo cọ 2 nhán riãng r. Cn trong
trỉåìng håüp âàóng giao, khi hai giao tỉí nang tiãúp xục våïi nhau, vạch phán cch ca hai
giao tỉí nang, pháưn tiãúp xục våïi nhau, bë biãún máút, tãú bo cháút ca hai giao tỉí nang
ha láøn vo nhau v tråí thnh mäüt tãú bo cọ 2 nhán. Säú lỉåüng nhiãùm sàõc thãø trong
mäùi nhán l (n), v nhỉ thãú, tãú bo s chỉïa (n+n) nhiãùm sàõc thãø.

Pháưn giao tỉí âỉûc khäng cn nhán nãn s thoại họa dáưn (trỉåìng håüp dë giao).
Trảng thại tãú bo cọ 2 nhán náưy (n+n) cọ thãø täưn tải ráút ngàõn ngi hồûc täưn tải dỉåïi
dảng tiãưm sinh mäüt thåìi gian láu di trỉåïc khi chuøn sang giai âoản kãú. Nhỉng cọ
nhỉỵng trỉåìng håüp giao tỉí cại cọ 2 nhán (n+n nhiãùm sàõc thãø) tiãúp tủc phán càõt nhán
v hçnh thnh cạc tãú bo con cng cọ 2 nhán v chụng täưn tải khạ láu di trong vng


d/ Giai âoản thnh láûp bo tỉí
: Tãú bo cháút táûp trung quanh cạc nhán con v sau
cng, hçnh thnh cạc tãú bo con v âỉåüc gi l bo tỉí.í (Hçnh 8-2).
Vi sinh hoỹc õaỷi cổồng: Chổồng 8

151
Trong sinh saớn hổợu tờnh trón õỏy giai õoaỷn haỷch phọỳi vaỡ giaùn phỏn giaớm
nhióựm laỡ nhổợng giai õoaỷn phọỳi hồỹp tờnh traỷng di truyóửn cuớa cha meỷ vaỡ phỏn ly tờnh
traỷng di truyóửn trong thóỳ hóỷ con chaùu.

2. Sổỷ truyóửn caùc tờnh traỷng di truyóửn ồớ vi khuỏứn :

Hióỷn tổồỹng sinh saớn hổợu tờnh cuớa vi sinh vỏỷt Nhỏn Nguyón cuợng chố mồùi õổồỹc
hióứu bióỳt gỏửn õỏy vaỡ chố trón vi khuỏứn maỡ thọi. Tổỡ trổồùc, vi khuỏứn vaỡ caùc vi sinh vỏỷt
Nhỏn Nguyón khaùc, chố õổồỹc bióỳt laỡ coù sinh saớn vọ tờnh bũng caùch phỏn õọi, õỏm
chọửi. Hióỷn tổồỹng taùi tọứ hồỹp caùc tờnh traỷng di truyóửn ồớ vi khuỏứn chố mồùi tỗm bióỳt gỏửn
sau naỡy thọi.

trong mọỹt sọỳ õióửu kióỷn, vi khuỏứn cuợng coù thóứ taỷo thaỡnh hồỹp tổớ (zygote),
nhổng nhổợng hồỹp tổớ naỡy khọng bao giồỡ õổồỹc hỗnh thaỡnh do sổỷ hồỹp nhỏỳt hoaỡn toaỡn
hai tóỳ baỡo (nhổ giai õoaỷn baỡo phọỳi vaỡ haỷch phọỳi ồớ vi sinh vỏỷt Nhỏn Thổỷc), maỡ chố hồỹp
nhỏỳt mọỹt phỏửn cuớa tóỳ baỡo cho (+) vồùi tóỳ baỡo nhỏỷn (-). Trổồỡng hồỹp naỡy cho ra mọỹt hồỹp
tổớ khọng hoaỡn toaỡn (merozygote). Caùc gien cuớa tóỳ baỡo cho goỹi laỡ gien ngoaỷi sinh

Mọỹt chuớng khọng coù khaớ nng tọứng hồỹp 2 acid amin A vaỡ B nhổng tọứng hồỹp õổồỹc hai
acid amin C vaỡ D, goỹi laỡ chuớng A
-
B
-
C
+
D
+
; chuớng kia ngổồỹc laỷi khọng tọứng hồỹp õổồỹc
hai acid amin C vaỡ D nhổng tọứng hồỹp õổồỹc hai acid amin A vaỡ B, goỹi laỡ chuớng
A
+
B
+
C
-
D
-
. Nóỳu nuọi chuớng A
-
B
-
C
+
D
+
trón mọi trổồỡng thióỳu hai acid amin A vaỡ B thỗ
noù khọng sọỳng õổồỹc. Cuợng vỏỷy, nóỳu nuọi chuớng A
+

+
B
+
C
+
D
+
tổỡ hai chuớng A
-
B
-
C
+
D
+
vaỡ A
+
B
+
C
-
D
-
. Vaỡ tỏửn sọỳ
xuỏỳt hióỷn chuớng A
+
B
+
C
+

B
+
C
-
D
-
vaỡ A
-
B
-
C
+
D
+
thaỡnh chuớng
A
+
B
+
C
+
D
+
, theo thờ nghióỷm cuớa Lederberg vaỡ Tatum, 1946.
Vi sinh hoỹc õaỷi cổồng: Chổồng 8

153 Tuy nhión sổỷ taùi tọứ hồỹp naỡy xaớy ra bũng con õổồỡng naỡo, caùc taùc giaớ trón chổùng

nhoớ, theo õoù DNA tổỡ tóỳ baỡo cho tuọửn sang tóỳ baỡo nhỏỷn (Hỗnh 8-5).

Hỗnh 8-5: Anh chuỷp qua kờnh hióứn vi õióỷn tổớ hióỷn tổồỹng tióỳp hồỹp cuớa vi
khuỏứn E. coli
Hỗnh 8-6 : Tổồng quan giổợa caùc tóỳ baỡo mang yóỳu tọỳ giồùi tờnh F
+
, F
-
vaỡ Hfr:
(a) chuyóứn yóỳu tọỳ F tổỡ F
+
sang F
-
vaỡ tóỳ baỡo F
-
trồớ thaỡnh F
+

(b) chuyóứn tổỡ F
+
sang Hfr
(c) chuyóứn mọỹt õoaỷn gien cuớa Hfr sang F
+
vỏựn giổợ giồùi tờnh F
-