đại học cần thơ
đại học cần thơ đại học cần thơ
đại học cần thơ -
--
- khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp khoa nông nghiệp
khoa nông nghiệp giáo trình giảng dạy trực tuyến
Đờng 3/2, Tp. Cần Thơ. Tel: 84 71 831005, Fax: 84 71 830814
Website: email:
,
Vi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnGVi sinh đại cơnG
Vi sinh đại cơnG Chơng 5:

L loải vi khøn cọ hçnh cáưu, hçnh ngn nãún, hçnh hảt c
phã . Kêch thỉåïc trong khong 0,5 - 1µ . Trong cáưu khøn cọ mäüt säú chi nhỉ sau : (Hçnh
5-1)

- Chi Micrococus : Hçnh cáưu âỉïng riãng r, säúng hoải sinh trong âáút, nỉåïc, khäng
khê .

- Chi Diplococcus : Hçnh cáưu dênh nhau tỉìng âäi mäüt (do phán càõt theo mäüt màût
phàóng xạc âënh), cọ mäüt säú loi cọ kh nàng gáy bãûnh cho ngỉåìi . Thê dủ : Neisseria
gonorrhocae, gáy bãûnh láûu .

- Chi Streptococcus : Hçnh cáưu v dênh våïi nhau thnh chùi di . Streptococcus
lactis lãn men lactic .

Vi sinh hoỹc õaỷi cổồng Chổồng 5

50
- Chi Sarcina: Phỏn cừt theo ba mỷt phúng trổỷc giao vồùi nhau vaỡ taỷo thaỡnh khọỳi
gọửm 8 , 16 tóỳ baỡo hoỷc nhióửu hồn. Hoaỷi sinh trong khọng khờ. Sarcina urea coù khaớ nng
phỏn giaới uró khaù maỷnh.

- Chi Staphilococcus : Phỏn cừt theo caùc mỷt phúng bỏỳt kyỡ vaỡ dờnh vồùi nhau thaỡnh
tổỡng õaùm nhổ chuỡm nho, hoaỷi sinh hoỷc kyù sinh gỏy bóỷnh cho ngổồỡi vaỡ gia suùc.

Noùi chung, cỏửu khuỏứn khọng coù roi (roi) nón khọng coù khaớ nng di õọỹng (Hỗnh 5-
1) .
Hỗnh 5-1: Hỗnh daỷng mọỹt sọỳ chi vi khuỏứn thuọỹc daỷng cỏửu khuỏứn.


c/ Pháøy khøn:
Cọ hçnh que håi ún cong giäúng nhỉ dáúu pháøy. Chi thỉåìng
gàûp l Vibrio. Pháưn låïn hoải sinh, cọ mäüt säú gáy bãûnh cho ngỉåìi v gia sục (Hçnh 5-3) .

d/ Xồõn khøn:
( Spira: xồõn ) Cọ tỉì hai vng xồõn tråí lãn, gram dỉång di
âäüng âỉåüc nhåì mäüt hay nhiãưu roi mc åí âènh . Kêch thỉåïc 0,5 - 3µ x 5 - 40µ. Chi Spirillum
thüc nhọm hçnh dảng náưy(Hçnh 5-3).

B. CÁÚU TẢO TÃÚ BO VI KHØN
Vi sinh hc âải cỉång Chỉång 5

52

Vi khøn cọ cáúu tảo dảng tãú bo, tỉïc cọ bäü pháûn bao che v ngun sinh cháút bãn
trong. Bäü pháûn bao che gäưm cọ vạch (cell wall) cng cạc phủ bäü ca vạch v mng
ngun sinh cháút (plasmalemma). Ngun sinh cháút bao gäưm tãú bo cháút (cytoplasm) v
thnh pháưn ca nhán l DNA. Trong tãú bo cháút cọ chỉïa nhiãưu cå quan con giỉỵ cạc vai
tr khạc nhau trong tiãún trçnh säúng ca vi khøn. (Hçnh 5-4)

1. Bäü pháûn bao che vi khøn:

Mäüt cạch täøng quạt, vi khøn cọ hai låïp mng chênh, tỉì ngoi vo trong láưn lỉåüt
l vạch tãú bo v mng ngun sinh. Ngoi ra åí mäüt säú chi vi khøn cn âỉåüc bc bãn
ngoi mäüt låïp v nhy hồûc mäüt låïp dëch nhy.

a/ V nhy v låïp dëch nhy :
( capsule v slime ) Hỗnh 5-5: Voớ nhaỡy lồùn cuớa cỏửu khuỏứn õổồỹc nhuọỹm vồùi mổỷc taỡu (nhuọỹm ỏm baớn).

Vi sinh hc âải cỉång Chỉång 5

54
Vi khøn cọ v nhy hồûc dëch nhy s cho khøn lảc ỉåït, lạng, trån; cn vi
khøn khäng v nhy hồûc dëch nhy s tảo thnh nhỉỵng khøn lảc khä, x xç. Cn cạc
vi khøn cọ låïp dëch nhy ráút nhy nhåït s tảo thnh nhỉỵng khøn lảc nhy nhåït.

b/ Vạch tãú bo hay thnh tãú bo:
( cell wall )

Vạch tãú bo vi khøn cọ kêch thỉåïc khạc nhau ty loải. Nọi chung, vi khøn
gram dỉång cọ vạch tãú bo dy hån, khong 14 - 18 nm, trng lỉåüng cọ thãø chiãúm10 -
20% trng lỉåüng khä ca vi khøn. Vi khøn gram ám cọ vạch tãú bo mng hån, thỉåìng
khong 10nm. (1nm (nanämẹt) = 10
-3
µ = 10
-6
mm = 10
-9
m).

Cäng dủng ca vạch l âãø bao bc, che chåí cho khäúi ngun sinh cháút bãn trong
v giụp cho vi khøn cọ hçnh dảng nháút âënh. Cạc vi khøn khäng cọ vạch nhỉ dảng L
ca vi khøn v mycoplasma thç khäng cọ hçnh dảng nhỉït âënh.

Hỗnh 5-7: Sồ õọử cỏỳu taỷo vaùch tóỳ baỡo vi khuỏứn gram ỏm (Escherichia coli)

membrane, plasma membrane, plasmalemma, cytoplasmic membrane). Maỡng nguyón
sinh chỏỳt daỡy 5 - 10nm vaỡ chióỳm khoaớng 10 - 15% troỹng lổồỹng tóỳ baỡo. Maỡng naỡy õaớm
nhióỷm 4 chổùc nng:

- Duy trỗ aùp suỏỳt thỏứm thỏỳu cuớa tóỳ baỡo .

- aớm baớo vióỷc chuớ õọỹng tờch luợy caùc chỏỳt dinh dổồợng trong tóỳ baỡo vaỡ thaới caùc
saớn phỏứm trao õọứi chỏỳt ra ngoaỡi tóỳ baỡo.

- Laỡ nồi xaớy ra quaù trỗnh sinh tọứng hồỹp mọỹt sọỳ thaỡnh phỏửn cuớa tóỳ baỡo, nhỏỳt laỡ caùc
thaỡnh phỏửn cuớa vaùch tóỳ baỡo vaỡ voớ nhaỡy.

- Laỡ nồi chổùa mọỹt sọỳ men vaỡ cồ quan con cuớa tóỳ baỡo (nhổ ribọxọm).

Maỡng nguyón sinh chỏỳt coù cỏỳu taỷo 3 lồùp. Ngoaỡi cuỡng vaỡ trong cuỡng laỡ hai lồùp
prọtóin, ồớ giổợa laỡ lồùp phospholipid . Lồùp phospholipid laỷi gọửm hai lồùp phỏn tổớ, mọỹt lồùp
coù gọỳc quay vaỡo trong vaỡ mọỹt lồùp coù gọỳc quay ra ngoaỡi (Hỗnh 5-8).

Vi sinh hoỹc õaỷi cổồng Chổồng 5

56

Hỗnh 5-8: Sồ õọử mọ hỗnh cỏỳu taỷo maỡng nguyón sinh chỏỳt cuớa vi khuỏứn
theo 3 lồùp.

a/ Mãzäxäm : Mãzäxäm (Mesosomes, Plasmalemmosomes, Chondriols, Peripheralbodies) l
thãø hçnh cáưu träng giäúng cại bong bọng, nàòm åí gáưn vạch ngàn ngang v chè xút hiãûn khi
vi khøn phán càõt (Hçnh 5-10).

Mãzäxäm cọ âỉåìng kênh khong 250nm, gäưm nhiãưu låïp mng bãûn chàût lải våïi
nhau .

Mãzäxäm giỉỵ vai tr quan trng trong quạ trçnh phán càõt tãú bo vi khøn v
hçnh thnh vạch ngàn ngang . Hçnh 5-10: Hảt mãxäxäm xút hiãûn åí vng hçnh thnh vạch ngàn phán càch
hai tãú bo trong quạ trçnh phán càõt tãú bo.

b/ Ribäxäm: Ribäxäm ca vi khøn chỉïa 40 - 60% RNA v 35 - 60% prätãin v mäüt êt lipid,
mäüt säú men nhỉ ribänuclãaz, ... v mäüt êt khoạng cháút (nhiãưu Mg v êt Ca). Pháưn prätãin