HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 1
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Mc lc
CHÛÚNG I: VÙN HOẤ TÊM LINH 3
MA XN ÚÃ CẤC ÀỊNH, ÀÏÌN, CHA 4
HƯÅI ÀỊNH MAI ÀƯÅNG VÂ HOÂNG MAI 7
CẤI BÊÌU RÛÚÅU 9
ÀÊËT MIÏÌN CƯÍ TĐCH 13
ÀIÏÅN MÊỴU 18
CHÊÌU VÙN – LÏN ÀƯÌNG 21
CHÛÚNGII: NÏËP SƯËNG 25
TẪN MẨN VÏÌ NÏËP SƯËNG 26
TRÊÌU TÏM CẤNH PHÛÚÅNG 28
NHÕP CÊÌU N THẤI 32
CHUÅN LÂNG RÙỈN 36
NGÛÚÂI NÛÚÁC NGOÂI VÚÁI TÏËT NGHUN ÀẤN ÚÃ HÂ NƯÅI 40
VÙN HOẤ TÙỈM 44
VÙN HOẤ THUÌN 47
VÙN HOẤ ÀA 51
CẤI QUẨT 54
CẤI VỘNG 58
NGỘ 61
CHỔN HOA HÊåU KIÏÍU TRUÌN THƯËNG 65
Ẩ ÚÂI TỊNH RU 67
L KHÙỈC CUNG 2
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
NHÚÁ MƯåT LÚÂI RU 72
CHÛÚNG III: MÊËY KHN MÙÅT 76
NÂNG HỤÅ 77
TẪN ÀÂ NGUỴN KHÙỈC HIÏËU 80
hổ hôa vúái mổi ngûúâi lâ àûúåc rưìi.
Chng ta hậy vïì àònh Liïn Hiïåp (Hâ Têy), àònh Kim Hoâng (Hâ
Têy), àònh Ph Lậo (Hâ Bùỉc), àònh Tam Canh (Vơnh Ph), àònh Phng
(Hâ Têy), àïìn Àïå Tam (Nam Àõnh), cha ưng (Hẫi Hûng), cha Thïë Hâ,
àïìn Diïån (Ninh Bònh), àïìn Ph Lậo (Lẩng Giang), àònh Thưí Tang (Vïính
Ph), àïìn Giấ (Hoâi Àûác Hâ Têy),àònh Kiïn (Hẫi Phông), àònh An Hoâ
(Nam Hâ) v.v Àïën nhûäng núi àêy, chng ta àûúåc àùỉm mònh vâo thïë
giúái ca cấi àểp. Cẫnh v nûä thiïn thêìn: V nûä cố khn mùåt àêìy àùån,
bưå ngûåc núã vâ hiïëu khấch, bng mïìm ba ngêën (cấc cåc thi sùỉc àểp
nhûäng nùm1993 - 1994 úã chêu êu vâ M u cêìu tiïu chín nây, v nûä
thùỉt lûng bng dâi, vấy ngùỉn kiïíu mini, sau lûng cố àưi cấnh nhỗ, tay úã
tû thïë ma, tai àeo hoa tai “giổt lïå” cao sang. Mưåt nâng mùåc ëm lấ sưìi,
mưåt nâng mùåc ëm lấ sen túi tẫ. Khn mùåt ca cấc v nûä mang dấng
dêëp ca cấc nâng thưn nûä. Cẫnh trai gấi tûå tònh, àa nghõch: Àố lâ ba cư
gấi khoẫ thên, àâng hoâng tùỉm úã hưì sen (chẩm trïn viïn gẩch àïìn Giấ).
Mưỵi ngûúâi mưåt kiïíu, nhûng cấc cư àïìu lưå ra mưåt thên hònh rùỉn chùỉc hêëp
dêỵn lâm cho mổi ngûúâi phẫi giêåt mònh . Hổ mïìm mẩi mâ cố àêìy sûác
mẩnh, nếm ta nhûäng cấi nhòn chối loâ. Cẫnh ngûúâi con trai àùåt ngûúâi vúå
lệ lïn ài, ngûúâi vúå cẫ àûáng sất cẩnh rêët sưi nưíi. Tuy cẫ ba cng cûúâi,
nhûng lẩi lâ ba n cûúâi khấc nhau àêìy kõch tđnh. Cố n cûúâi àang tân
phai. ÚÃ àònh Phng (Hâ Têy) trang trđ ngay trûúác bân thúâ mưåt mẫng
trôn, bïn dûúái lâ àâi sen. Trïn àâi sen lâ cấc cư gấi khoẫ thên. Ngûúâi
àûáng, kễ ngưìi, nết mùåt vư tû tai àeo hoa, ngûåc chm cau, khưng phẫi hoa
mâ lâ n.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 5
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
ÚÃã àïìn Àïå Tam (Nam Àõnh) cng cố hoẩt cẫnh ba cư gấi khoẫ thên.
Tốc hổ àïìu dâi nhû huìn thoẩi. Hai cư àûáng nghiïng, mưåt cư àûáng
thùèng, chđnh diïån. Tay cư cêìm hoa sen che àêåy chưỵ thúm tho nhêët trong
cú thïí. Cố anh châng mùåc ấo thng xïnh xang nùỉm tay cư, mưåt tay súâ v
(Inàưnïxia) àậ nối: “Tưi may mùỉn àûúåc àïën vúái cấc bûác chẩm khùỉc ca
cấc àònh, àïìn Viïåt Nam. Thêåt quấ chûâng àưåc àấo. Tưi ài nhiïìu nûúác,
khưng àêu lẩi cố nhûäng bûác chẩm trưí cố àêìy nhûäng nết tiïu biïíu, àẩo vâ
àúâi cûá qn qụåt lêëy nhau, rưìi ca hất lïn nhû vêåy. Chng sinh àưång, cố
dông chẫy tung hoânh ngưín ngang mâ nghïå sơ. Chng vûâa cố tiïët têëu
vûâa co gian àiïåu ca v tr.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 7
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
HƯÅI ÀỊNH MAI ÀƯÅNG VÂ HOÂNG MAI
Lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai thåc qån Hai Bâ Trûng. Hưåi
múã vâo nhûäng ngây 3, 4, 6 thấng giïng êm lõch. Cố nùm lẩi tưí chûác vâo
ma thu tûâ ngây 10 -12 thấng 8 êm lõch. Àònh Mai Àưång vâ àònh Hoâng
Mai úã gêìn nhau. Àònh Mai Àưång thúâ tûúáng Tam Trinh lâ mưåt danh
tûúáng chó huy ca phong trâo khúãi nghơa Hai Bâ Trûng àậ tûâng chiïu
mưå trai trấng Mai Àưång lïn Hất Mưn t nghơa (khoẫng nùm 40 - 43 sau
cưng ngun). Àònh Hoâng Mai thúâ vộ tûúáng Trêìn Khùỉc Chên lâ vộ
tûúáng tâi hoa, lâ vïå sơ mâ cng lâ ngûúâi u ca Huìn Trên Cưng cha
1603 -1605). Ưng cng vúái nâng àậ cố cưng lúán vúái àêët nûúác, àậ cng trẫi
qua nhûäng giúâ pht bi hng ca lõch sûã. Hổ àậ dïåt nïn mưåt thiïn tònh sûã
nưíi tiïëng mn àúâi. Lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai vưën lâ trẩi êëp
mâ vua ban choTrêìn Khùỉc Chên. Ưng cng àûúåc phong lâ Thânh Hoâng
ca cẫ hai lâng nây. Vïì sau, àònh Mai Àưång thúâ tûúáng Tam Trinh vâ
àònh Hoâng Mai thúâ vộ tûúáng hổ Trêìn. Cẫ hai võ thêìn àïìu lâ vộ tûúáng
nïn nhên dên trong êëp cng cố àûúåc tinh thêìn thûúång vộ. Thêìn Tam
Trinh lâ trẩng vêåt. Trẩi êëp cố nhiïìu vûúân mú lúán nïn cố nghïì nêëu rûúåu
(Kễ Mú). Ngûúâi ta cêët rûúåu mú tưët nhêët àïí cng Thânh Hoâng vâ àïí
dng trong nhûäng ngây lïỵ hưåi. Hổ lêëy nûúác sưng Hưìng cưåi ngìn vïì, tinh
lổc rưìi nêëu rûúåu.
Vïì phêìn tïë lïỵ hai võ thêìn, vêỵn àêìy à têët cẫ mổi nghi thûác ấp dng
cho nhûäng àấm tïë lïỵ vâ rûúác xấch ca cấc hưåi lâng quan trổng khấc.
bu, båc chùåt lẩi àem vïì. Cấc trô chúi àïìu cố giẫi thûúãng Hưåi àònh lâng
úã lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai lâ mưåt trong nhûäng hưåi lïỵ tiïu biïíu
vâ àùåc sùỉc ca àònh lâng Viïåt Nam.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 9
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CẤI BÊÌU RÛÚÅU
Chng ta thêëy trïn nốc thấp Ra úã hưì Hoân Kiïëm cố dûång mưåt
chûác bêìu rûúåu. Trïn nốc Ngổ Mưn, úã Thấi Hoâ àiïån, Thïë miïëu, Hûng
miïëu úã Hụë cng cố trang trđ nhûäng chiïëc bêìu rûúåu. Chiïëc bêìu rûúåu cố
mưåt giẫi la mïìm mẩi tư xiïm.
Nố lẩi àûúåc hai con rưìng hóåc hai con c hoấ rưìng chêìu vâo Khưng
chó cố thïë mâ chng ta côn thêëy úã rêët nhiïìu nhûäng mấi àònh, miïëu, am,
thêåm chđ cẫ cha úã khùỉp mổi núi àïìu àùåt chiïëc bêìu rûúåu vâo mưåt võ trđ
cao nhêët. Àïën nưỵi rưìng lâ biïíu tûúång cao qu nhêët, thiïng liïng nhêët àẩi
diïån cho vûúng quìn cng phẫi kđnh cêín, tưn vinh nố. Mổi ngûúâi àïìu
gổi bêìu rûúåu àố lâ bêìu rûúåu thiïng, lâ bêìu nûúác thiïng vò nố àûúåc àùåt
trïn cao nhêët vâ úã chđnh giûäa Viïåt àiïån. Mâ Viïåt àiïån lâ cẫ mưåt thïë giúái
u linh, tưn nghiïm, cao cẫ.
Xa xûa, quẫ bêìu lâ tûâ quẫ trïn cêy bêìu àûúåc khoết rưng råt chó
côn vỗ ngoâi cûáng mâ dễo vúái mâu mất mâ xưn xao, giẫn dõ. Quẫ bêìu lâ
ngìn gưëc, lâ bng mể àễ ra cấc tưåc ngûúâi. Huìn thoẩi xûa kïí vïì
chuån quẫ bêìu àûúåm mâu têm linh vâ triïët hổc. Cố mưåt con sưë khưíng lưì
nhûäng con ngûúâi úã trong quẫ bêìu mën ra vúái v tr. Hổ chen chc nhau
trong quẫ bêìu, lâm cho quẫ bêìu bng mể lùn lốc, qúçn quẩi. Àêëng
thiïng liïng hú nống mưåt cấi ài rưìi chổc vâo quẫ bêìu, hònh thânh mưåt
cấi lưỵ. Thïë lâ têët cẫ mổi ngûúâi trong quẫ bêìu chen nhau ra ngoâi. Nhûäng
ngûúâi úã gêìn chưỵ nống ra. trûúác, nûúác da bõ àen sêỵm. Nhûäng ngûúâi ra sau
trùỉng hún Vâ nhûäng tưåc ngûúâi ra àúâi. Sau nây, mổi ngûúâi khưng bao
giúâ qụn rùçng mònh àûúåc sinh ra.” Tûâ quẫ bêìu bng mể. Hổ båc quẫ
bêìu bùçng mưåt súåi dêy thêåt àểp (sau nây lâ giẫi la) rưìi quâng lïn cưí hóåc
Nhûäng quẫ bêìu thêåt sûå lâ nhûäng quẫ bêìu bùçng gưëm, sûá úã miïìn
xi àûúåc àùåt trïn cấc bân thúâ núi àïìn àâi miïëu mẩo hóåc bân thúâ tưí
tiïn, gêìn cấc mêm lïỵ cng.
ÚÃã Trung Qëc, nhûäng nhên vêåt cố danh tiïëng, nhûäng nhâ vùn, nhâ
thú nhû: Lậ Àưìng Tên, L Thiïët Quai, Lûu Linh, nhâ hiïìn triïët L Thấi
Bẩnh, Sêìm Phu Tûã, Àan Khêu Sinh v.v bao giúâ cng cố bêìu rûúåu bïn
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 11
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
mònh. ÚÃã nûúác ta, Nguỵn Cưng Trûá, phẩm Thấi, Nguỵn Bónh Khiïm,
Nguỵn Khuën, T Xûúng, Tẫn Àâ v v cng ln nhùỉc àïën bêìu rûúåu ti
thú.
Vâo khoẫng 1930 - 1931, úã lâng Kễ Mú, Bẩch Mai lâ mưåt trong
nhûäng qụ hûúng rûúåu ca Viïåt Nam, ngûúâi ta cố mưåt bâi hất rêët nưíi
tiïëng àïí ca ngúåi quẫ bêìu rûúåu vâ rûúåu. Núi àêy, hổ nêëu rûúåu vâ bấn
rûúåu. Ph nûä cng ëng rûúåu chùèng kếm gò nam giúái. Cûá àïën ngây mưìng
4 thấng giïng, cố lïỵ thêìn, mûúâi sấu cư trinh nûä ùn mùåc sùåc súä, mưi son
mấ phêën vûâa ma vûâa hất. Mưỵi cư cêìm trong tay mưåt quẫ bêìu rûúåu. Hổ
hất lïn:
Tay tònh tay nêng tònh bêìu rûúåu
Ta búá ru húâi Ta ra húâi
Rễo lùỉm Nïëp hoa Ta cêët rûúåu
Tay tònh tay nêng
Tònh bêìu rûúåu
Ta búá ru húâi
Ta ru húâi Rễo lùỉm Nïëp mêy
Mưỵi quẫ bêìu àûúåc båc thïm vâo mưåt giẫi la mâu úã núi thùỉt cưí
bưìng.
Cho àïën giúâ, úã cấc gia àònh, cấc bân thúâ úã mổi núi, nhêët lâ úã nưng
thưn, chng ta thêëy nhûäng bêìu rûúåu bùçng gưm, sûá Bất Trâng hóåc sûá úã
cấc lô sûá cưí. ÚÃã nhûäng núi hễo lấnh hóåc úã miïìn ni côn giûä àûúåc nhiïìu
tưi lâ cẫ mưåt khu vûåc thânh Dêu mïnh mưng. Tïn chđnh thûác ca nố lâ
Lu Lêu hóåc Liïn Lêu. Vò khi xûa, thânh chđnh cố nhûäng vổng gấc mâ
úã têìng trïn toẫ ra nhû nhûäng cấnh hoa sen, nïn thûúâng gổi lâ Liïn Lêu.
Hoa sen tûúång trûng cho sûå “thưìn”. Phưìn thốc gẩo, phưìn giưëng nôi. Sưng
Dêu chẫy quanh thânh tẩo thânh mưåt con hâo thiïn nhiïn, bẫo vïå
thânh.
Xûa kia, khi àï La Thânh vâ Thùng Long chûa hònh thânh mâ múái
chó lâ nhûäng vng nûúác, lau lấch, hoang vu thò “núi àêy àậ lâ mưåt thânh
trêën phưìn hoa, nhưån nhõp. Àêy chđnh lâ th ph ca àêët Giao Chêu, lâ
trung têm chđnh trõ, kinh tïë vâ vùn hoấ. Àẩi bẫn doanh ca Thấi Th Tư
Àõnh àùåt úã àêy. Hai Bâ Trûng àậ àấnh vâo núi nây. Khi Hai Bâ àưëc
qn vâo àấnh àẩi bẫn doanh ca Tư Àõnh, Hai Bâ ùn mùåc thêåt lưång lêỵy,
àiïím trang rêët àểp. Àiïìu nây thêåt hiïëm cố. Trong sët thúâi k dâi, qn
Hấn àống qn úã Liïn Lêu, àậ cố nhiïìu cåc khúãi nghơa; liïn tc àưët
L KHÙỈC CUNG 14
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
phấ, àấnh Thânh. Nghơa lâ binh lûãa liïn miïn. Chđnh àiïìu nây àậ giẫi
thđch àûúåc mưåt hiïån tûúång àấng ch . Àố lâ nhûäng vng àêët xung
quanh àïìu àỗ nhû son. Duy chó cố khu vûåc thânh Liïn Lêu, àêët cố mâu
àen, xấm, xón. Àêët àỗ vò phđa dûúái cố qúång sùỉt. Côn àêët àen lâ do binh
lûãa triïìn miïn, àưët phấ dûä àưåi, àậ lâm than hoấ têët cẫ nhûäng sỗi, àấ, àêët
, gưỵ, tre, v.v Hiïån tûúång than hoấ nây àậ lâm cho àêët thânh Liïn Lêu
khưng àỗ nhû vưën cố Thêåt lâ: “Dêu binh lûãa, nûúác non nhû c. Liïìn cho
ngûúâi thêëy cẫnh chẩnh lông” (Vïì vng Dêu).
Trong cën: “Viïåt vïì lõch sûá àêët An Nam “, nhâ nghiïn cûáu Patris
viïët: “Tinh thêìn àưåc lêåp ca ngûúâi Lẩc Viïåt rêët cao. Trong sët thúâi k
dâi bõ àư hưå, hổ khưng ngûâng kiïn cûúâng àûáng dêåy. Àố lâ mưåt thûá ấnh
sấng chối lổi cûãa chđ qåt cûúâng khưn ngi”?
Trong khu vûåc thânh Dêu, cố chúå Dêu, thấp Dêu. Thấp 4 têìng, cố
chốp kiïíu Stupa, cao chûâng 20 mết, vâ cha Dêu. Cha Dêu phẫn ấnh
Trẩch nưíi tiïëng, lâ núi trûúác àêy vúå thûá ba Cai Vâng àïën tu vâ tr trò
sau khi cåc khúãi nghơa bõ thêët bẩi. Bâ thưng thåc 18 mưn vộ nghïå, àậ
dẩy vộ cho cấc trai lâng vâ lâm nhiïìu àiïìu thiïån, trûâ kễ gian ấc. Cåc àúâi
ca bâ à àïí viïët nïn mưåt pho sấch bi hng. Dên lâng núi àêy coi bâ nhû
Tiïn, nhû Phêåt.
Tûâ Àẩi Trẩch ài xëng phđa Nam lâ àïën bïën Hưì, gưëi àêìu lïn sưng
Cêìu. úã àêy cố lâng tranh Àưng Hưì mâ nhûäng bûác tranh àêåm àâ têm hưìn
dên tưåc ca nố àậ cố mùåt úã nhiïìu núi trong cẫ nûúác vâ chng cng àûúåc
trûng bây trong bẫo tâng m thåt ca nhiïìu nûúác trïn thïë giúái. Lâng
Àưng Hưì àûúåc gổi lâ lâng tranh, lâng àểp nhû tranh vâ cng àûúåc gổi lâ
lâng cấc nghïå nhên. Hổ vệ tranh, khùỉc tranh, in tranh, lẩi côn lâm nghïì
vâng, mậ vâ nhûäng mùåt hâng trang trđ m thåt àïí lẩi êën tûúång sêu sùỉc
trong lông mổi ngûúâi.
Ngûúåc lïn phđa trïn, ta àïën àêët Lim vâ 49 lâng Quan Hổ. Núi mâ
mưåt lân giố cng mang àiïåu dên ca, vúái nhûäng “liïìn anh, liïìn chõ”, “ trêo
lïn quấn Giưëc, ài chẫy hưåi. Tûâ Àẩi Trẩch ài ngûúåc lïn lâ àïën Trđ Quẫ, rưìi
àïën lâng Àònh Tưí cố cha Bt Thấp, vâ àïìn Àư vâng son lêëp lấnh, núi
thúâ 8 võ Vua L. L Chiïu Hoâng àûúåc thúâ riïng úã ngưi àïìn bïn cẩnh. Bâ
mang mưåt nưỵi bìn ngun khưëi, khưng tan. Chđnh cấi dẫi àêët nây àậ
ni dûúäng nhâ thú Hoâng Cêìm àïí Cố àûúåc:
L KHÙỈC CUNG 16
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
“Bïn Kia Sưng Àưëng”, “Mûa Thån Thânh” , “ Cêy tam cc” v. v
nưíi tiïëng.
Vâo nhûäng nùm chưëng Phấp, nhûäng khu vûåc gêìn Bt Thấp, Rûâng
Thưng, Bậi Thấp v.v lâ khu du kđch nưíi tiïëng vúái nhûäng chiïën cưng
oanh liïåt. úã nhûäng lâng qụ núi àêy, trûúác kia côn cố tc “Ng ban” . Àố
lâ chuån trong ngây cûúái, cư dêu vâ ch rïí chûa àưång phông vưåi. Ngây
thûá nhêët vâ ngây thûá hai, cư dêu côn gổi mêëy ngûúâi bẩn gấi thên àïën
ng cng vúái mònh. Núi àêy, hổ coi nhể trûúâng húåp cư gấi “chûãa ba” .
Ngûúâi Viïåt Nam ta cố cêu: “phc àûác lẩi mêỵu”, àïí khun rùn mổi
ngûúâi nhúá cưng ún cha mể, ùn úã phc àûác vúái cưång àưìng, àïí con chấu
àûúåc hûúãng nhûäng àiïìu têët lânh. Khuën thiïån, trûâ ấc, àûúåc truìn lẩi
cho àúâi sau bùçng nhûäng lúâi truìn miïång, ca dao, dênca
Vúái cấch nghơ truìn àúâi vïì ngûúâi mể, trong têm thûác sêu thùèm
ca mổi ngûúâi, Mêỵu (mể) lâ têët cẫ, lâ ngûúâi sinh ra ta vâ àïën khi chïët ta
lẩi trúã vïì àêët mể.
Qua nhûäng thúâi k con ngûúâi sưëng vúái mể úã trïn cêy rưìi àïën giai
àoẩn vûâa trïn cêy, vûâa dûúái àêët vâ rưìi àïën lc mể ni rûâng (Mêỵu
Thûúång Ngân) khưng ni nưíi nhûäng àân con chấu mưỵi ngây mưåt àưng,
àậ diïỵn ra nhûäng cåc di dên ngun thu. Lc nây cố sûå trúå gip vâ bẫo
vïå ca Mể Nûúác vâ Mể Àêët (Mể Nûúác lâ Mêỵu Thoẫi (Thu) Mể Àêët lâ
Mêỵu Qunh Hoa (Àõa).
Nhûäng àân con, chấu vïì àûúåc àïën àưìng bùçng, sung sûúáng quấ
nhûng hổ cng gâo thết lïn, khốc lốc vò nhúá mể Thûúång Ngân, nhúá
nhûäng ngûúâi anh em råt thõt bõ nûúác cën ài trong cåc di dên àêìy mấu
vâ nûúác mùỉt. Hổ hất lïn cêìu Mể, ca ngúåi cưng lao ca Mể, ca tng cåc
sưëng múái. Vâ nhûäng bâi hất nây côn kïí lẩi nhûäng chùång àûúâng ài àêìy
kinh hậi vâ bi kõch, tûâ biïåt Mể Thûúång Ngân. Chng lâ ngìn gưëc ca
nhûäng àiïåu hất vùn, ca tr, chêo v.v vïì sau nây. Nhûäng giổng hất vùn
(chêìu vùn) ca tr, chêo mâ khưng cố nûúác mùỉt, ngêåm nưíi sống nûúác
vẩn trng, biïåt ly, tûã nẩn thò thiïëu mêët cấi húi hûúáng ngun thu ca
chng.
Tûúãng nhúá Mêỵu, ngûúâi xûa lêåp ra Àiïån Mêỵu, thúâ Tam ph úã têìng
trïn, Mêỵu Thûúång Ngân úã giûäa, mùåc ấo xanh tûúång trûng cho cêy vâ ni
rûâng. Mêỵu Thoẫi chùm nom viïåc sưng nûúác, mùåc ấo trùỉng. Mêỵu Àõa lo
viïåc àưìng bùçng, mùåc ấo vâng, Mêỵu Thoẫi úã bïn trấi; Mêỵu Àõa úã bïn phẫi.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 19
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Sau àố, ngûúâi ta thúâ tûá ph vò cố thïm Mêỵu Liïỵu Hẩnh. Bưën Mêỵu
L KHÙỈC CUNG 20
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
cha Liïỵu Hẩnh bùçng àấ xanh cng vúái nhiïìu cưng trònh ph vúái cấc
kiïíu kiïën trc vâ trang trđ úã mưåt trònh àưå nghïå thåt cao siïu. ÚÃ àïìn Lưå
thåc Hẩ Hưìi cng cố ba àiïån thúâ Mêỵu rêët nguy nga Chó tđnh riïng
huån Tûâ Liïm sất ngay Hâ Nưåi cng cố chûâng hún 20 àiïån thúâ Mêỵu vúái
à mổi tđnh chuån cẫm àưång vïì cấc Mêỵu àûúåc hoấ thên vâo cấc võ anh
hng dên tưåc trong cưng cåc xêy dûång vâ bẫo vïå àêët nûúác Àêu àêu,
ngûúâi ta cng kïí cho nhau nghe vïì mưåt thïë giúái Mêỵu qua nhûäng cêu
chuån huìn ẫo mâ cố thêåt, bay lïn tûâ cåc sưëng.
Tđn ngûúäng Mêỵu lâ tđn ngûúäng cưåi ngìn, àđch thûåc ca Viïåt Nam.
Nố trûúâng tưìn vúái dên tưåc vò nố cố àûúác lông tin cao cẫ, cố quy mư vïì têm
linh vâ vïì lûúång tđn àưì trong cẫ nûúác. Àiïån Mêỵu phẫn ấnh nhûäng mẫng
sưëáng vâ têm linh tûâ thúâi Mêỵu hïå. Àiïån Mêỵu lâ mưåt phêìn ca lõch sûã nối
lïn mưåt quấ khûá lêu àúâi àậ àûúåc bùỉt rïỵ trïn mẫnh àêët trân àêìy ấnh sấng
ca chng ta. Àẩo Mêỵu gùỉn liïìn vúái tinh thêìn hiïën sinh vâ àem nhên ấi
àïën cho nhên qín xậ hưåi. Tđn ngûúäng thúâ Mêỵu thìn khiïët, khưng
dung nẩp tïå àưìng cưët lâ thûá mï tđn dõ àoan, bn thêìn bấn thấnh.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 21
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CHÊÌU VÙN – LÏN ÀƯÌNG
Chêìu Vùn lâ thïì loẩi diïỵn xûúáng àưåc àấo cố kêm theo êm nhẩc. Bao
giúâ chêìu vùn cng cố giai àoẩn dẩo, gêy khưng khđ trang nghiïm, choấng
ngúåp lâm cho ngûúâi nghe xưn xao vâ bõ lưi cën. Àïën mưåt lc nhêët àõnh,
nố phưëi húåp vúái giấ àưìng àïí thïí hiïån àûúåc sûác cưng phấ nghïå thåt cao
nhêët ca nố. Nhûäng nhẩc c ph hoẩ vúái Chêìu vùn lâ trưëng, phấch,
chng, têëu cẫnh nhõ, àân nguåt. Cố khi cẫ thêåp lc vâ àân àấy. Ngûúâi
hất chêìu vùn vûâa hất vûâa àân. Chêìu vùn cố chûâng 40 lân àiïåu chđnh vâ
nhûäng lân àiïåu biïën têëu uín chuín: mûúán, thưëng (khấc thưëng trong ca
tr) giậi bây sûå trang nghiïm, gan dẩ, cẫ quët. Cố lc lẩi tóa tốt, dõu
tiïëng chng vâ mưåt ngûúâi cao tíi hún cẫ chêëm àiïím. Àúâi sưëng ca cấc
cung vùn trưi nưíi, giang hưì, ài khùỉp àố àêy, dûåa vâo cấc phûúâng, cấc bẩn,
qìn chng mï say.
Chêìu vùn ca ngúåi, kïí lẩi sûå tđch, miïu tẫ nhûäng nhên vêåt tuåt vúâi
mang nhûäng q danh tûúng trûng nhû: ưng Hoâng Mûúâi, ưng Hoâng
Nùm, ưng Hoâng Bú, cư Chđn, ưng Hoâng Bẫn, bâ Cha Mûúâng, Mêỵu
Thûúång Ngân, Mêỵu Thoẫi, cha Liïỵu Hẩnh. Nhûäng võ trïn àûúåc hoấ
thên vâo cấc võ vộ tûúáng ca vua Hng, thêìn Tẫn Viïn vâ cấc àúâi vua
khấc. Hóåc àûúåc hoấ thên vâo cấc hoâng tûã, cưng cha, cấc siïu nhên
bïnh vûåc ngûúâi lûúng thiïån vâ trûâng trõ kễ ấc.
Lúâi ca vâ nhẩc chêìu vùn vûâa cố chêët huìn thoẩi vûâa cố chêët chên
thûåc, vûâa thêìn thấnh vûâa phâm tc. Chêìu vùn nhêën mẩnh tẫ cẫnh àểp
ca àêët nûúác àïí àiïím xuët cho cấc nhên vêåt lưỵi lẩc. Nhûng cng phẫi
nối rùçng, ngay cấc nhên vêåt thêìn thấnh phi phâm vâ àấng kđnh cng
mùỉc phẫi nhûäng lêìm lưỵi trêìn tc.
Nhẩc chêìu vùn thìn khiïët vâ lưi cën. Ngûúâi ta nghe hâng hai, ba
giúâ liïìn mâ khưng chấn (tiïën sơ A.Samidi Indonesia) trong khưng khđ
àân ngổt, hất hay, ngûúâi ngưìi àưìng (bâ àưìng) àûúåc bống vâ hưìn ca nhên
vêåt thêìn linh nhêåp, ưëp vâo mònh. Bâ àưìng sùỉm vai thêìn linh theo nhûäng
cấ tđnh vưën cố ca nhên vêåt. Nhêët lâ trong nhûäng lc “thùng hoa”. Bâ
àưìng àûúåc mổi ngûúâi mùåc vâ khoấc ấo vâo mònh trang phc tiïu biïíu ca
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 23
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
thêìn linh, Cố kêm theo nhûäng àưì trang sûác (vúái cấc nhên vêåt nûä) hóåc vộ
khđ (vúái cấc nhên vêåt nam) Nhên danh thêìn linh, ngûúâi ngưìi àưìng hất
lïn trong lông vâ dưìn vâo nhûäng àưång tấc nhẫy, ma cấch àiïåu vâ ûúác lïå
trong nïìn nhẩc vâ hất àïåm ca cung vùn. Cng cố lc, trưng ra tûúãng
nhû cố mưåt vâi tû thïë àún àiïåu hóåc thư kïåch. Nhûng, chng lâ nhûäng
dấng ma àđch thûåc, ngêỵu hûáng, gêìn gi vúái cưåi ngìn. Cố nhûäng àiïåu
ma chđnh nhû: ma khùn mùåt, ma nïën, ma hoa, chêo àô, ma kiïëm,
chêëu vùn, lïn àưìng ca nûúác ta mâ thưi.
Chêìu vùn, lïn àưìng lâ mưåt trong nhûäng di sẫn vùn hốa cêìn àûúåc
giûä gòn vâ khai thấc. Têët nhiïn, ta phẫi gẩt bỗ nhûäng àưì lúåi dng hònh
thûác sinh hoẩt nây àïí àêìu cú mï tđn, trc lúåi. Nïëu ta lâm àûúåc viïåc nây
mưåt cấch tưët, àûa nố gùỉn vúái ba ëu tưë cêìn thiïët lâ: xậ hưåi, vùn hoấ vâ
kinh tïë thò nố sệ trúã nïn mưåt tûúång àâi hoânh trấng vïì nhiïìu mùåt cho
nïìn vùn hoấ dên tưåc vâ cho cẫ thïë giúái.
HAÂ NÖÅI – VÙN HOAÁ VAÂ PHONG TUÅC (phêìn 2) 25
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CHÛÚNGII: NÏËP SÖËNG
Copyright: Tài liệu đại học ©