HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 1
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Mc lc CHÛÚNGI: PHC TRANG......................................................................................................3
CHIÏËC ẤO DÂI VIÏÅT NAM .................................................................................................4
ÀƯI ÀIÏÌU VÏÌ CHIÏËC VẤY..................................................................................................7
CẤI ËM ...........................................................................................................................10
TỐC BỖ ÀI GÂ .............................................................................................................14
NỐN ..................................................................................................................................16
CHÛÚNGII: VUI CHÚI..........................................................................................................20
HƯÅI CÚÂ NGÛÚÂI ÚÃ CHA VUA HÂ NƯÅI............................................................................21
XN XÛA QUẪNG LẨC..................................................................................................24
TH CHÚI CÊY CẪNH .....................................................................................................28
TRÔ CHÚI LƯËI XỐM.........................................................................................................31
CẤ VÂNG HÂ NƯÅI.............................................................................................................33
CHÛÚNG III: NGHÏÅ THåT ................................................................................................36
NGHÏå THåT MA RƯËI NÛÚÁC.......................................................................................37
MA CHÊO.......................................................................................................................41
HẤT GIAO DUN ...........................................................................................................43
DIÏỴN XÛÚÁáNG TRÔâ MC LIÏN - THANH TRỊ.................................................................47
NẾT TNG.....................................................................................................................51
TRANH SÚN MÂI..............................................................................................................54
L KHÙỈC CUNG 2
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
TRUÅN VÏÌ BÛÁC TRANH “HÛÁNG DÛÂA”.........................................................................57
MÊËY BƯNG HOA NGHÏÅ THÅT......................................................................................59
VỆ MÙÅT TÂO THẤO..........................................................................................................63
CA TRâ DÔNG NHẨC DÊN CA HÂ NƯÅI...........................................................................65
GIỔNG HẤT XÊÍM BÊNG KHNG..................................................................................69
thúâi gian so vúái khêu tay. Lệ dơ nhiïn côn mưåt vâi võ trđ quan trổng, hoa
m àïí quët àõnh chêët lûúång chiïëc ấo phẫi dng àïën bân tay khếo lếo
ca ngûúâi thúå. ưng cẫi tiïën cấi cưí ấo, àûa nố lïn thânh cưí àûáng cao 2
centimết. Ưng côn “lùng xï” kiïíu cưí cûáng, cưí bùỉt chếo vâ cưí cấnh hoa.
ưng quy àõnh võ trđ nhûäng chiïëc khuy bêëm vâ àûa ra nhiïìu kiïíu khuy,
khuët, bỗ ài tâ ấo ph, ngùỉn àïåm trong. Tâ ấo dâi bng xëng cấch
mùåt àêët 20cm. ưng ch lâm cho àưå dâi ca hai mùåt trûúác sau cố àưå “àưí”
chín xấc àïí cho khi mùåc vâo àûúåc cùng, lûúån sất, bố khđt lêëy nhûäng
àûúâng nết ca cú thïí, tưn cao bưå ngûåc, lâm cho eo thon thẫ, thùỉt àấy
lûng ong...
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 5
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Chđnh vò vêåy, ấo dâi Cất Tûúâng Lú muya (Ie mûr theo tiïëng Phấp
lâ Cất Tûúâng) àûúåc nhiïìu ngûúâi ûa chång. Trong sưë nây, àa sưë lâ nhûäng
nûä sinh, nhûäng chõ em thđnh ùn mùåc àểp. Ấo dâi lâ thúâi trang tuåt àưëi
cho nhûäng nhên vêåt tiïíu thuët nhû cư Liïn trong “Gấnh hâng hoa”, cư
Loan trong “Àoẩn tuåt cư Mai trong “Nûãa chûâng xn vâ đt lêu sau cư
“thiïëu nûä bïn hoa hụå” ca Tư Ngổc Vên, cho cư gấi trong bûác “ Hiïån vễ
hoa “ ca hổa sơ Nguỵn Tûúâng Lên. Hưìi àố, ưng Cất Tûúâng côn trễ, ưng
gêìy gêìy têìm thûúác. Ma hẩ hay mùåc bưå tåt so soa, àeo câ vẩt.
Khn mùåt thanh tao, tûå lûå, húi xanh xao. Ưng nhanh nhển, ln
lui túái nhûäng cûãa hâng thïu úã phưë Hâng Trưëng, Hâng Gai. ÚÃ àêy, ưng
kïët thên vúái ưng Thûác lâ mưåt nghïå nhên thïu, cố cûãa hâng. Ưng Thûác
rêët u qu châng hổa sơ Têy hổc cao àùèng mâ lẩi nùång tònh vúái nghïì
nghiïåp tưí tiïn, àïí àïën nhûäng cấi ca ngây xûa”. Ưng kếo hổa sơ Cất
Tûúâng vïì qụ phưë Ninh Xấ, Bùỉc Ninh, gẫ ngay cư chấu gấi tïn lâ Nưåi cho
hổa sơ. Cư Nưåi lâ mưåt tay thïu giỗi, lâ con gấi ưng ch mưåt cûãa hâng thïu
nưíi tiïëng. Sau àố, hổa sơ àûa vúå vïì phưë Lô Àc. Vâi thấng sau, hổ múã
mưåt cûáa hang may ấo dâi úã gêìn ngậ nùm Bâ Triïåu. Cûãa hâng cố biïín àïì :
Coupe Cất Tûúâng. Nố nưíi tiïëng khùỉp núi. Khấch àïën nûúâm nûúåp. Em gấi
cẫ bïì mùåt chiïëc ấo dâi. Nhû vêåy khưng ùn nhõp, lâm cho ngûúâi mùåc ấo
phẫi mang cẫ mưåt bûác tranh trïn mònh. Nối chung, viïåc pha hóåc chổn
mâu ấo, in hóåc thïu hònh trïn ấo lâ mưåt cưng viïåc rêët phûác tẩp. Phẫi cố
con mùỉt m thåt, vùn hổc nghïå thåt, lẩi phẫi cố con mùỉt têm linh...
Trong mưåt cåc trao àưíi giûäa cấc nghïå sơ kõch nối Trung Qëc vúái
Viïåt Nam, mưåt nûä diïỵn viïn kõch nối Trung Qëc nối vúái chõ Diïåp Bđch:
“ấo dâi” ca chõ àểp hún ấo “Sûúâng sấm” Thûúång Hẫi ca em”. Chiïëc ấo
dâi lâ mưåt nết àểp vùn hoấ rêët riïng ca Viïåt Nam.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 7
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
ÀƯI ÀIÏÌU VÏÌ CHIÏËC VẤY
Ngìn gưëc xa xûa vâ thên thiïët nhêët ca chiïëc vấy lâ cấi núm p
cấ. ÚÃ cấc nûúác ẫ Rêåp, nố àûúåc gổi lâ Djoubba, cố nghơa lâ linh thiïng.
Ngûúâi Trung Qëc dng chiïët tûå gổi lâ xín chûâ, gưìm hai bưå phêån ghếp
lẩi vúái nhau: chûä y “rấch” ghếp vúái chûä “qn”. Cng lâ chûä tûå, ghếp vúái
chûä qn. Cố nghơa lâ sûå trang trđ vâ sûå súã hûäu ca “qn”. Tûâ qn chó
cấc bêåc nam nhi vúái nghơa tưn vinh.
Thã Àưng Sún, ngûúâi Lẩc Viïåt dng vấy lấ cêy hóåc lưng v, xoê
ra. Sau àố lâ vấy múã ngùỉn, lâ mưåt mẫnh vẫi qën vâo thên. Rưìi àïën vấy
kđn gưìm hai mếp dđu lẩi vúái nhau thânh hònh núm.
Vấy àẩi diïån cho nûä giúái. Ngây 23-1-1911, trûúác cûãa Viïån Hân lêm
khoa hổc Phấp cố cåc tranh cậi lúán vïì viïåc kïët nẩp hay khưng kïët nẩp
nûä giúái vâo Viïån Hân lêm vâ Manh Curie bõ thua tẩm thúâi. Ngûúâi ta gổi
cåc tranh cậi lúán nây lâ cåc tranh cậi giûäa cấi vấy vâ bưå rêu.
Nùm 1960, úã Anh bùỉt àêìu cố phong trâo mùåc vấy ngùỉn. phẫn àưëi
mẩnh mệ nhêët loẩi vấy nây lâ cấc võ giấo sû Hổ nối rùçng cấc nûä sinh
viïn mùåc vấy ngùỉn lâm cho hổ khưng giẫng bâi àûúåc.
Xa xûa, ngûúâi Trung Qëc àïìu mùåc vấy. Sau àố, nhûäng ngûúâi Hưì
(Mưng Cưí) lâ dên du mc àậ trân sang Trung Qëc. Ngûúâi Hưì mùåc qìn
cho gổn ghệ àïí cûúäi ngûåa àûúåc tiïån lúåi. Cấi qìn, do àố, cố mùåt úã khùỉp
xn nûäa. Ngûúâi ta, nhêët lâ tíi thú, ai cng cố cấi hẩnh phc tuåt
àónh lâ àûúåc bấm vấy mể. Nhûng ngûúâi àân ưng súå vúå vâ vng vïì cng bõ
coi thûúâng lâ anh châng bấm vấy vúå.
Chiïëc vấy Viïåt Nam àống khung, lâm nưíi bêåt cấi vông thûá ba k
diïåu ca thên thïí ngûúâi ph nûä. Àố lâ vông mưng. Mâ chđnh nố cng
lâm cho vông ngûåc vâ vông eo àûúåc nưíi àònh nưíi àấm hún. “Vấy Àònh
Bẫng bng trng cûãa vộng”? cêu thú thêåt lâ thên tònh. Ngây xûa,
nhûäng cấi vấy àểp nhêët, thûúát tha nhêët lâ nhûäng chiïëc vấy ca chõ em úã
vng àưìng bùçng sưng Hưìng, àùåc biïåt lâ vng Àònh Bẫng, Hâ Bùỉc. Vêåy,
cấi vấy cng lâ mưåt hònh ẫnh thiïng liïng trong têm linh vâ trong con
mùỉt ca mổi ngûúâi. Sau nây, T Xûúng múái “hẩ” àûúåc cêu: “vấy lơnh cư
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 9
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
kia quết sẩch hê ”. Khun nhau àûâng lâm viïåc gò quấ sûác, ngûúâi ta nối
chua ngoa: “Àûâng cùng vấy hûáng dûâa mâ khưng vấy”...
Ngûúâi ph nûä mùåc vấy, thùỉt dẫi rt rưìi ph ngoâi bùçng chiïëc thùỉt
lûng mâu. Dẫi rt àûúåc tïët, bïån kiïn cư.ë Mùåc vấy phẫi ln cố tûá.
Nhiïìu khi phẫi khếp nếp, giûä gòn trong lc ài àûúâng giố to, lc ài chúå,
lc ngưìi tûåa mẩn thuìn v.v...
ÚÃ nûúác ta, nhûäng nùm 1954-1959 cố cấi kiïíu vấy dâi quấ àêìu gưëi,
may phưìng vâ húi khum phêìn dûúái (vấy chng). Àïën nùm 1960, vấy
àûúåc may thùèng, xễ cht đt úã giûäa thên sau, xïëp thânh ly hóåc may bố.
Nùm 1968, vấy mi ni ra àúâi, ngùỉn àïën àêìu gưëi. Nùm 1980 xët hiïån vấy
dâi àïën chên, cố câi khuya bêëm. Thưi thò à kiïíu: vấy xïëp, vấy lưìng, vấy
núm, vấy kiïíu Paris, vấy kiïíu Thûúång Hẫi, vấy kiïíu Àưng êu, vấy ngùỉn,
vấy dâi, vấy kïëp... v.v. vâ v.v... Nhûäng nùm 1990 àïën 1993, vấy lïn ngưi.
Vấy phất triïín theo xu hûúáng ca nïìn kinh tïë thúâi múã cûãa. ÚÃã àêu ta
cng thêëy ph nûä àua nhau mùåc vấy. Hổ àua nhau nhn nhûäng bûúác
chên trïn àûúâng phưë, tiïën vâo cưng súã, cú quan, vâo tûâng gia àònh vâ àưí
bưå vïì nhûäng mẫnh àêët sau ly tre xanh. ÚÃã àêu ta cng thêëy ph nûä mùåc
tiïëng ca àònh Liïn Hiïåp vâ Kim Hoâng àïìu cố nhûäng v nûä mang ëm
lấ sưìi hóåc lấ sen bưìng bïình trïn nhûäng bưå ngûåc ngưìn ngưån, nhêëp như
nhûäng àưi nh hoa bấnh giêìy, chm cau, bònh vưi, quẫ mûúáp... Ngây
xûa, chuån trai gấi u nhau àïën mûác châng trai cêìm lêëy cưí tay cư gấi
lâ àậ xong mưåt nûãa ca cao trâo. Nhûng àïën cấi mûác cêìm àïën dẫi ëm lâ
àậ “xong hùèn”. Thõ Mêìu côn múã mang trđ tụå cho anh Nư: “Giố xn tưëc
dẫi ëm àâo anh trưng thêëy oẫn, sao khưng vâo thùỉp hûúng ”?
Hưì Xn Hûúng gúåi vïì trònh tûå ca tònh u: Qn tûã cố u thò
bốc ëm ...
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 11
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Lẩi cố cêu:
Trúâi mûa lêëy ëm mâ che
Cố anh àûáng gấc côn e nưỵi gò?
Anh châng nổ lẩi sâm súä vúái cư gấi:
ëm trùỉng anh ngúä lâ cô
Anh qu gưëi xëng, anh thô hỗa mai
Ngây sau em àễ con trai
Nố lúán nố giưëng ưng cai bùỉn cô
Ngûúâi ta àậ nối rêët nhiïìu vïì cấi ëm. Nố lâ mưåt bâi thú nưìng chấy.
Nố lâ chiïëc bònh phong sưëng vâ húâ hûäng ghe bưå ngûåc. Mâ bưå ngûåc lâ tiïën
hânh khc ca ngûúâi àân bâ. Nố vûâa lâ vêåt cêìn dng, vûâa lâ vêåt trang
àiïím khưng kếm gò hoa tai, son phêën, nhêỵn, xuën... Khưng cố nố thò
cåc àúâi kếm phêìn hûúng sùỉc.
ÚÃã nûúác ta, cấi ëm xët hiïån tûâ xa xûa. Vâ cưë nhiïn nố cng ln
ln àûúåc cẫi tiïën. Cấi ëm àûúåc àõnh hònh tûâ àúâi L. Àïën nùm 1696,
àân bâ lao àưång thûúâng mùåc ëm cưí xêy. Vúái nûä giúái qu tưåc thò trûúác
ëm cố thïm mưåt vâi àûúâng dêy tïët lẩi vúái nhau thânh hònh lûúái quẫ
trấm. Tûâ nùm 1802 trúã ài, ëm lâ mưåt miïëng vẫi vng àùåt chếo lïn
ngûåc ngûúâi mùåc. ÚÃ gốc (trïn) cố khoết hònh trôn lâ cưí ëm. Àố lâ ëm cưí
khưng àúä àûúåc ngûåc, ln cố xu hûúáng xïå xëng vâ khưng nêng àûúåc
chng lïn. Nhûng àiïìu àố khưng cêìn vò ngûúâi ta cûá àïí khưng tûå nhiïn
nhû nố vêỵn tưìn tẩi kiïíu nhû hoa quẫ trïn cânh vêåy.
Nhûäng cư gấi k tđnh mua ëm úã chúå vïì, rưìi gia cưng, sûãa sang lẩi
cho húåp vúái mònh. Viïåc nây àôi hỗi sûå khếo tay vâ tó mó.
Sau khi mùåc ëm, cấc cư gấi mùåc ra ngoâi chiïëc ấo cấnh trùỉng
khưng câi cc cưí lâm tưn mâu ëm hoa hiïn hóåc àỗ thùỉm. Khi ài ra
ngoâi, mùåc thïm chiïëc ấo dâi. Bïn dûúái mùåc vấy lûúäi trai bùçng lơnh hay
sưìi àen dâi chêëm gốt. Lûng cố dẫi thùỉt mâu múä gâ, hưìng àâo hóåc hoa l
dõu dâng. Phđa cẩnh sûúân àeo xâ tđch bẩc cố chm ưëng vưi vâ con dao con
bưí cau. Chên ài dếp. Àêìu vêën khùn nhiïỵu hóåc nhung vúái àûúâng ngưi úã
giûäa hóåc bïn cẩnh. Trm ngoâi lâ chiïëc khùn mỗ quẩ cố ngûúâi àïí tốc bỗ
ài gâ hóåc vêën àêìu trêìn, cố câi chiïëc lûúåc. Nïëu ài xa hóåc ài xem hưåi,
cư gấi àưåi chiïëc nốn quai thao. Cấi nốn nùång vïì lâm dun... Têët cẫ
nhûäng cấi àố phưëi húåp vúái cấi ëm lâm nïn dấng nết ca ngûúâi con gấi
mïìm mẩi, dun dấng, gêìn vúái thiïn nhiïn mâ kđn àấo, hiïån hûäu trong
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 13
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
cåc àúâi vâ thoấng hiïån trong nhûäng giêëc mú cng vúái nhûäng con cô con
vẩc Viïåt Nam.
Cấi ëm ùn úã vúái ngûúâi ph “nûä Viïåt Nam sët cẫ chiïìu dâi lõch sûã.
Nố àậ tưìn tẩi mưåt cấch àểp àệ vâ hng biïån. Nay nố bõ cấi ấo nõt chiïëm
mêët ûu thïë úã nhiïìu núi. Tuy vêåy, nố vêỵn côn tưìn tẩi. Nố côn àûúåc nghiïn
cûáu àïí hoấ thên, biïën dẩng vâ hoân thiïån. Àiïìu àố côn àang chúâ sûác
sấng tẩo ca cấc nhâ tẩo mưët, cấc nhâ y phc hổc, xậ hưåi hổc, m hổc
v.v...
Nhiïìu khấch vâ cấc nhâ nghiïn cûáu nûúác ngoâi rêët ngûúäng mưå vâ
hổc têåp àûúåc nhiïìu àiïìu úã cấi ëm. Nố àậ sang chêu êu vâ hònh thûác thùỉt
dẫi hai bïn sûúân ca nố àậ àûúåc thay vâo hai hâng khuy bêëm kiïíu Têy.
Cấi ëm àậ vûúåt biïn giúái Viïåt Nam àïën vúái thïë Giúái.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 15
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Nam), vêën khùn, tốc vêën trêìn cố àđnh cấi lûúåc (àểp tûå nhiïn cố vễ phong
tònh, thõnh hânh khoẫng nhûäng nùm 1930-1940). Nhûäng nhên vêåt nûä
ca Tûå Lûåc Vùn Àoân nhû Lan, Loan, Liïn, Nhung... àïìu rêët quën r
vïì kiïíu vêën àêìu trêìn. Cư hâng xến rùng àen ca Hoâng Cêìm cng vêën
àêìu trêìn. Mấi tốc ën qún hóåc lûúån theo kiïíu phûúng Têy (kiïíu
Àếtàïmưna, kiïíu Marillin Monroe), mấi tốc Hó Nhi (mưåt hâng tốc bng
àïìu xëng trấn theo nhên vêåt nûä trong phim Bẩch mao nûä).Lẩi côn cố
nhûäng mấi tốc giẫ bưìng bïình, àúåi chúâ, ngêåp ngûâng, nưìng nân v.v... .
Mưỵi mưåt thúâi k thõnh hânh mưåt hóåc vâi kiïíu tốc riïng rêët àùåc
trûng. Cố kiïíu tưìn tẩi lêu dâi, cố kiïíu xët hiïån trong thúâi gian ngùỉn
ngi rưìi bõ lậng qụn. Ai cng mën cố mấi tốc àểp, mưåt kiïíu tốc nâo àố
ph húåp cho mònh, tưn àûúåc vễ àểp ca mònh lïn. Sûå trang àiïím àùåc biïåt
sệ lâm cho khn mùåt thïm dun, trang nhậ, sang trổng. Nố côn che
giêëu àûúåc nhûäng nhûúåc àiïím trïn khn mùåt ca ngûúâi ph nûä. Ngûúåc
lẩi, nïëu khưng cố kiïíu tốc ph húåp sệ lâm giẫm vễ àểp ca khn mùåt.
“Cấi rùng cấi tốc lâ gốc con ngûúâi Àng vêåy. Chuån vïì cấi tốc
cng nhû chuån vïì tònh u, nố vûâa lâ hiïån thûåc cng vûâa lâ huìn
thoẩi.
L KHÙỈC CUNG 16
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
NỐN
Ngây Xûa, Châng trấch nâng rùçng:
Xûa kia gùỉn bố mưåt hai
Giúâ àêy ghế nốn ngang hai chùèng châo!
Bưå trang phc tûúng àưëi àêìy à ca cư gấi Kinh Bùỉc àûúåc tẫ nhû
sau:
Àưåi nốn ba têm
Quai thao mưåt nhm, ấo trêìm mưåt àưi
àưåi cấi nốn dûáa cố chỗm. Nố tûúång trûng cho uy quìn vâ cao sang.
Cư gấi mën tûâ giậ ra vïì, châng trai liïìn giûä lẩi:
Mònh vïì ta chùèng cho vïì
Ta giûä cấi nốn, ta àïì cêu thú.
Cư gấi àưåi nốn quai thao àûúåc coi lâ “quai thao dõu dâng”. Bấc xêím
chòa cấi nốn nhêìu nhơnh ra àïí nhêån tiïìn thûúãng ca ngûúâi nghe sau khi
àậ hất bâi “Anh khốa” bêng khng.
Cấi nốn dng àïí thïì bưìi:
Tònh em trao nốn nùång thïì,
Anh vïì bêím mể liïåu bïì sang xin.
Cư gấi cố lúâi àïì nghõ vúái bẩn trai:
Châng úi bỗ nốn em ra
Àïí em ài chúå kễo mâ chúå trûa...
Viïåt Nam lâ qụ hûúng ca ba loẩi nốn: nốn ba têìm, nốn quai
thao, nốn bâi thú. Vâ cng cố nhiïìu loẩi nốn khấc nûäa nhû: nốn lấ gưìi,
nốn lấ cổ, nốn sún, nốn Nghïå, nốn lông chẫo, nốn thng, nốn giang, nốn
mïånh ph, nốn xêím, nốn quẫ bûáa, nốn tiïën vua, nốn dûáa, nốn dêëu, nốn
thúâ, nốn lưng, nốn ài biïín, nốn tu cúâ (nhâ sû) nốn chốp v.v... Phưí biïën
L KHÙỈC CUNG 18
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
hún cẫ lâ nốn lấ cổ, nốn bâi thú, nốn Hụë, nốn lâng Chng, nốn Hûäu
Bùçng, nốn Vên Àònh... Cấi nốn Hụë trùỉng àïën lốe mùỉt. Nốn bâi thú côn
àûúåc gổi lâ nốn “ngûúâi tònh”. Cư gấi àậ dêåy thi gổi lâ cư gấi sùỉp àïën tíi
cùỉp nốn theo chưìng...
Chiïëc nốn quai thao thêåt àùåc biïåt. Nốn cố àûúâng kđnh chûâng 70cm.
Thânh nốn cao trïn 7cm. Mùåt dûúái cố gùỉn mưåt ưëng hònh trôn bùçng nan
tre àïí àưåi vâo àêìu cho cên gổi lâ chm nốn. Quanh chm nốn lâ nhûäng
vông tre chët nhỗ, khêu bùçng chó mâu, àan chếo súåi rêët cưng phu. Nốn
côn àûúåc trang trđ bùçng nhûäng bưng hoa, cấnh bûúám. Quai nốn lâm bùçng
dêy thao àen gưìm tûâ mưåt àïën ba dêy chêåp lẩi, bng vộng dâi xëng...
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
HƯÅI CÚÂ NGÛÚÂI ÚÃ CHA VUA HÂ NƯÅI
- Hưåi múã trong 4 ngây
- “Phi cha Vua bêët thânh danh th”
- Trêån tâi tûã giûäa hai àêëu th kiïåt xët
- Tuín chổn qn cúâ ngûúâi lâ mưåt cåc thi hoa hêåu.
Hâng nùm, cûá vâo nhûäng ngây 6, 7, 8, 9 thấng giïng êm lõch, cha
Vua úã lâng Thõnh n (chúå Giúâi) múã hưåi. Cha Vua lâ mưåt qìn thïí di
tđch cố tiïëng, vûâa lâ núi ca Phêåt, ca Àẩo giấo vâ ca Nho giấo. Cha
Vua àûúåc xêy dûång tûâ àúâi Lï, lâ mưåt bưå phêån ca cung Thûâa Lûúng. Àố
lâ núi àïí Vua vâ cấc àẩi thêìn nghó ngúi vâi ngây trong nùm, chín bõ ra
tïë trúâi àêët úã àân Nam Giao (nay lâ àõa àiïím nhâ mấy cú khđ Trêìn Hûng
Àẩo) Cha dânh riïng mưåt gian thúâ thêìn cúâ Àïë Thđch. Ngûúâi ta khen
nhau “Cúâ cao nhû Àïë Thđch” Hưåi cha Vua, ngoâi phêìn lïỵ ngùỉn gổn, ch
ëu lâ nhûäng trêån àêëu cúâ ngûúâi truìn thưëng sët mêëy ngây àïm. Tûâ
xûa àïën nay, hêìu nhû têët cẫ nhûäng cåc thi àêëu cúâ tûúáng lúán àïìu diïỵn ra
úã cha Vua. Cấc àêëu th qua àûúåc “Nhõ thùỉng”! lâ quấn qn, àûúåc ghi
tïn vâo bia àấ. Tûâ nhûäng nùm 1930-1940, bia àấ cha Àïë Thđch ghi tïn
nhûäng danh th: Du, ën, Lõch, Lc (vư àõch Bùỉc K), Chu Vùn Bưåt, Àưỵ
Têm (vư àõch Nam Àõnh), Lẩi (vư àõch Hẫi Phông), hưí tûúáng Nguỵn
Thânh Hưåi, Nguỵn Vùn Hẫi v.v... Cấc àêëu th siïu hẩng úã cấc tónh mâ
chûa àûúåc tó thđ úã cha Vua lâ mưåt àiïìu ên hêån: “Phi cha Vua bêët
thânh danh thu ã”. Trễ, giâ, trai, gấi lâng Thõnh n àïìu giỗi cúâ. Nïëu hổ
khưng lâ àêëu th thò cng lâ nhûäng ngûúâi bònh lån, cưí v, àưång viïn
nhiïåt tònh. Cha Vua cng lâ núi ài lẩi têëp nêåp ca cấc “súãi” cúâ trong
toân qëc.
Hưåi Cha Vua nùm 1995 cố 64 àêëu th chun nghiïåp, nghiïåp dû
vâ tâi tûã ca cấc cêu lẩc bưå cúâ: Cha Vua, Qn àưåi, Àưëng Àa, Hâ Bùỉc,
Hâ Têy, Quẫng Ninh, Nưng nghiïåp... tham gia. Thânh tđch nưíi bêåt àậ
thåc vïì lúáp trễ. Hổ dưìi dâo sûác khỗe (àiïìu nây quan trổng lùỉm), kiïn trò,
Bi Dûúng Trên, 31 tíi, thåc súãi cúâ Nưng nghiïåp. Anh nưíi tiïëng vïì
nhûäng “trêån àấnh” chuín bẩi thânh thùỉng. Trêån àêëu nây lâ trêån tranh
ngưi nhêët nhò vúái giẫi thûúãng khấ lúán. Bïn ngoâi, trưëng liïn hưìi, mưỵi võ
chó huy àïìu bõ mưåt tiïíu àưìng ài sất cẩnh, àấnh lïn nhûäng tiïëng trưëng
con gic giậ. Hổ àêëu rêët thêån trổng. Lc thùm dô, lc cêìm cûå, lc tiïën
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 3) 23
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
nhûã mưìi... Hổ phẫi úã tû thïë àûáng vâ ài lẩi àïí àiïìu binh khiïín tûúáng sët
5 giúâ liïìn. Cëi cng, trêån àêëu hôa, phẫi àêëu vấn thûá hai, kếo dâi thïm
hún 3 tiïëng àưìng hưì nûäa Nguỵn Têën Cûúâng múái hẩ àûúåc Bi Dûúng
Trên. Nûúác cúâ àêìy nhûäng ëu tưë bêët ngúâ. Mổi ngûúâi vưỵ tay râo râo, hô
reo êìm rưìi ngûâng lẩi xem lïỵ thu qn. Lc nây, àoân qn cúâ lâng
Dûúng Xấ trònh diïỵn àiïåu ma thu qn, chẩy cúâ, qën cúâ, bấi tưí... Hổ
àûáng thânh hai hâng.
Àng lâ mưåt bưå tam cc sưëng. Mưåt bïn àen, mưåt bïn àỗ, trang
nghiïm mâ thên thåc. Nhúá lẩi ngây xûa, cấc c côn chu àấo hún. Àưåi
qn cúâ gưìm toân nhûäng trai chûa vúå, gấi chûa chưìng mùåt hoa da phêën.
Hổ àïìu lâ nhûäng ngûúâi cố thanh sùỉc àûúåc lûåa chổn. Thïë lâ tûå nhiïn hònh
thânh mưåt cåc thi hoa hêåu nhỗ trong hưåi cúâ xn.
Hưåi cúâ cha Vua khếp lẩi qua vấn cúâ quët liïåt. Ngûúâi ta lẩi chúâ
àốn nhûäng ngây nây nùm sau.
L KHÙỈC CUNG 24
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
XN XÛA QUẪNG LẨC
Dẩo êëy, cëi nhûäng nùm 30, Hâ Nưåi chó côn hai rẩp tìng vâ cẫi
lûúng nưíi tiïëng. Àố lâ rẩp Hiïåp Thânh tổa lẩc úã cëi phưë Tẩ Hiïìn vâ rẩp
Quẫng Lẩc, nay úã vâo nhâ sưë 50 Àâo Duy Tûâ. Rẩp Quẫng Lẩc phêìn nâo
cố tiïëng hún. Mën chêm biïëm mưåt ai àố lâm ra vễ “ta àêy”, hóåc nối
nùng hấch dõch, khoe khoang, ngûúâi ta nối vúái anh rùçng: “Gúám, cûá lâm
nhû ưng tûúáng Quẫng Lẩc êëy”.
múâi ùn Tïët cng trong vâi ngây. Cấc àân em cng sùỉm Tïët mûâng anh
chõ, vâi thûác gốp vâo.
Ngây 28 Tïët lâ ngây ùn ëng tûng bûâng, vò tûâ ngây nây trúã ài cho
àïën ngây 7 thấng giïng lâ nhûäng ngây vâo Xn. Nhûäng ngây 29, 30,
mưìng mưåt, mưìng hai Tïët àïìu diïỵn tìng súám àïí mổi ngûúâi côn chúi
Xn, chúi phưë, thùm bẩn bê. Hổ chúi chùỉn, tưí tưm. Nûä chúi tam cc,
chúi bâi, lêåt bâi, ài àïm, tưët àỗ àê tưët àen v.v... Nhûäng bíi chúi nây àïìu
cố mûát vâ rûúåu. Cẫ nûä cng ënng rûúåu... Trong nhûäng ngây nây xët
diïỵn rt ngùỉn chó côn chûâng 1 giúâ àưìng hưì àïí àốn nhûäng khấch àïën bối
tìng, loẩi khấch nây nhiïìu vâ thêåt “sưåp”. Hổ mua vế, vâo mưåt lất rưìi ra
ngay. Àïën ngûúâi khấc cng thï.ë Nhû vêåy lâ bấn àûúåc rêët nhiïìu vế. Mưỵi
chưỵ cố thïí bấn àûúåc mêëy lêìn vế. Àïí thûúãng cấc àâo kếp u mïën, nhiïìu
ngûúâi tung tiïìn lïn sên khêëu râo râo. Nhiïìu diïỵn viïn àûúåc khấn giẫ
“phong bao”. Ty theo tònh hònh, cố thïí diïỵn thïm bíi.
Trûúác cûãa rẩp, dấn mưåt àưi cêu àưëi giêëy àỗ chûä àen thêåt nưíi:
Àâo Àâo Kếp Kếp, ra ra, àâo àâo, vûâa diïỵn, vûâa hất, say sûa vúã.
Nam nam, nûä nûä, nhòn nhòn, nghe nghe, chùèng cûúâi chùèng nối, nghơ
suy àúâi.
... Chiïìu 30 Tïët, ai mën lâm gò thò lâm. Nhûng diïỵn tûâ 7 giúâ àïën 8
giúâ tưëi. Àố lâ bíi diïỵn tiïỵn nùm c àốn nùm múái. Àïën 10 giúâ àïm thò tất
cẫ àâo kếp, nhên viïn trong rẩp têåp trung lẩi. Bân thúâ tưí àậ àûúåc trang
trđ vâ bây biïån chu àấo. Cố àưi cêu àưëi mûâng tưí:
Bûác tranh vên cêíu treo rưìi cën
Copyright: Tài liệu đại học ©