Nguồn gốc của tám thanh trong cách
đọc Hán–Việt
1. Nguồn gốc của thanh Ngang
Thanh ngang trong cách đọc Hán-Việt có 3 nguồn gốc chính:
- Thanh "bình" các âm tiết mở đầu bằng phụ âm vô thanh (toàn thanh): 730 trường
hợp;
- Thanh "bình" sau phụ âm vô thanh bật hơi (thứ thanh): 350 trường hợp;
- Thanh "bình" các âm tiết mở đầu bằng phụ âm vang (thứ trọc): 500 trường hợp;
+ nguồn gốc khác (huyền, thứ, thượng): chiếm 15% trong tổng số 1700 trường
hợp.
1.1. Bình, toàn thanh > NGANG


Ca (Kiến khai nhất) 

Đa (Đoan khai nhất)


Tri (Tri khai tam) 

Tai (Tinh khai nhất)


Tam (Trâm khai nhất) 

Tranh (Trang khai nhị)


Sơn (Sinh khai nhị) 

Chi (Chương khai tam)

Phi (Phu hợp tam)


Hương (Hiểu khai tam)
1.3. Bình, thứ trọc > NGANG


Nga
(Nghi khai nhất) 

Nam
(Nê khai nhất)


Minh (Minh khai tam) 

Vô (Vi hợp tam)


Lao (Lai khai nhất) 

Nhân
(Nhật khai tam)


Vi (Vân hợp tam) 

Di (Dương khai tam)
2. Nguồn gốc của thanh Huyền
Thanh huyền có nguồn gốc duy nhất: bình thanh của âm tiết mở đầu bằng phụ âm

Phòng (Phụng hợp tam)


Hà (Hạp khai nhất)
3. Nguồn gốc của thanh SẮC NHẬP
Thanh sắc nhập Hán-Việt có hai nguồn gốc chuyển thành:
- Thanh "nhập" Hán ở sau các thanh mẫu toàn thanh: 330 trường hợp;
- Thanh "nhập" Hán ở sau các thanh mẫu thứ thanh: 120 trường hợp
Các trường hợp ngoại lệ chỉ có 6,5%, nhưng cũng đều từ thanh "nhập" (do sự
phân biệt cao độ không rõ, đáng lẽ chuyển vào "NẶNG" lại chuyển vào "SẮC").
3.1. Nhập, toàn thanh > SẮC NHẬP


Các (Kiến khai nhất) 

Đáp (Đoan khai nhất)


Trích (Tri khai nhị) 

Tác (Tinh khai nhất)


Tắc (Tâm khai nhất) 

Trách (Trang khai nhị)


Sát (Sinh khai nhị) 



Phúc (Phu hợp tam)


Hắc (Hiểu khai nhất)
4. Nguồn gốc của thanh NẶNG NHẬP
Thanh NẶNG NHẬP Hán-Việt cũng có hai nguồn gốc:
- Thanh "nhập" Hán trong các âm tiết mở đầu bằng phụ âm hữu thanh (toàn trọc):
200 trường hợp.
- Thanh "nhập" Hán trong các âm tiết mở đầu bằng phụ âm vang (thứ trọc): 180
trường hợp.
Trường hợp lệ ngoại chiếm 6% (25 trường hợp). Đây là những trường hợp
đáng lẽ chuyển sang "SẮC" nhưng lại chuyển sang "NẶNG"