TÌNH CẢM CỦA BÁC VỚI QUÊ HƯƠNG

Lê Thị Liên
Bảo tàng Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh
Nghệ An, một địa phương có truyền thống yêu nước, anh dũng chống giặc ngoại xâm, bảo
vệ Tổ quốc, truyền thống hiếu học và cần cù trong lao động sản xuất…
Năm 1911, anh thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước. Sau 30 năm
bôn ba hoạt động cách mạng ở nước ngoài, ngày 28 tháng 1 năm 1941, Hồ Chí Minh trở về
nước, trực tiếp lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa tháng 8 năm 1945,
giành độc lập dân tộc, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
Trên cương vị Chủ tịch nước, mặc dù bận rất nhiều công việc để lãnh đạo nhân dân
ta trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn luôn
dành những tình cảm, sự quan tâm và chỉ đạo của mình cho phong trào cách mạng, cho sự
phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá và xã hội của Nghệ An. Đó là những tình cảm đặc biệt
của một người con ưu tú luôn xa nhà vì việc nước dành cho quê hương.
Tình cảm sâu sắc của Bác đối với quê hương được thể hiện qua những bài viết, bài
nói chuyện, những bức điện, thư Người gửi cho các tập thể và cá nhân. Sự quan tâm và chỉ
đạo cụ thể, thiết thực, những tình cảm thân thiết còn được nói nhiều đến qua hai lần Bác về
thăm quê hay khi Người tiếp đón các đoàn đại biểu của Nghệ An.
Không lâu sau khi nước nhà độc lập, ngày 17-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư
cho các đồng chí tỉnh nhà. Đây là bức thư sớm nhất Bác gửi cho Nghệ An. Bức thư này
Người dùng danh nghĩa của một đồng chí già, để san sẻ ít nhiều kinh nghiệm với các đồng
chí lãnh đạo trong tỉnh, chứ không dùng danh nghĩa Chủ tịch Chính phủ của mình. Trong
thư Người nói về y nghĩa to lớn của việc nhân dân ta đánh đổ nền thống trị của thực dân
Pháp và phát xít Nhật và nêu lên những công việc mà nhân dân Nghệ An cần phải làm
ngay trong công cuộc kiến thiết nước nhà. Theo Bác sau khi Cách mạng Tháng Tám thành
công, chính quyền ở các địa phương còn non trẻ, còn tồn tại những khuyết điểm mà cán bộ
thường mắc, đó là khuynh hướng chật hẹp và bao biện, lạm dùng hình phạt, kỷ luật không
đủ nghiêm và đề phòng hủ hoá. Những khuyết điểm đó cần phải sửa chữa ngay, vì nó có
thể làm cho dân chúng hoang mang và ảnh hưởng đến tinh thần đoàn kết.

Hoà bình lập lại, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, tháng 6 năm 1957, lần đầu
tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê. Tại Hội nghị đại biểu nhân dân Nghệ An, Người
đã nói về tình cảm và những suy nghĩ của mình:
"Tôi là một người con tỉnh nhà đã hơn 50 năm xa cách quê hương. Hôm nay là lần
đầu trở về thăm tỉnh nhà. Có thể nói là:
Quê hương nghĩa trọng tình cao
Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình!
Đã lâu về quê hương, thì thường tình người ta tủi tủi, mừng mừng. Tôi không thấy
tủi tủi, mà chỉ thấy mừng mừng. Mừng mừng là vì sao? Từ lúc tôi ra đi và bây giờ trở lại,
thấy nước ta nói chung, tỉnh ta nói riêng có thay đổi rất nhiều. Thay đổi quan trọng nhất là
lúc tôi ra đi, nước ta đang còn bị thực dân cai trị, đồng bào ta đều là những người nô lệ;
bây giờ trở về thì đồng bào miền Bắc nước ta nói chung, Nghệ - an nói riêng, là những
công dân tự do, làm chủ nước nhà. Đó là thay đổi to nhất"
3
.
Người khen những thành tích nhân dân Nghệ An đã đạt được trong kháng chiến và
phục vụ kháng chiến, đồng thời động viên trong công cuộc xây dựng nước nhà hãy cố gắng
lao động sản xuất, về các mặt nông nghiệp, công nghiệp, văn hoá giáo dục, y tế và xã hội.
Bác nêu gương hợp tác xã Diễn Hải, nơi nước mặn, đồng chua, mới mưa đã úng, mới nắng
đã hạn, quanh năm thiếu, đói nhưng đã phấn đấu đưa nhân dân "từ đói đến no, từ nghèo
đến giàu". Bác gửi thư cho các cụ "phụ lão diệt dốt" của xã Nam Liên, động viên các cụ
tham gia diệt giặc dốt, xây dựng nông thôn; biểu dương nhân dân xã Nam Thượng (huyện
Nam Đàn) tăng gia sản xuất và giúp đỡ nhau chăm lo đời sống.
1
. Nghệ An trong lòng Bác - Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Nghệ An. Lưu kho Tư liệu
Bảo tàng Hồ Chí Minh, ky hiệu: H25C10/31, tr. 28.
2
. Nghệ An trong lòng Bác - Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Nghệ An. Lưu kho Tư liệu
Bảo tàng Hồ Chí Minh, ky hiệu: H25C10/31, tr. 21.
3

xã đã nuôi thêm được 14.190 con lợn, trung bình mỗi xã được 86 con", "Chúng ta đã xây
dựng được nhà máy nước, kho dầu, cảng Bến - thuỷ, nhà máy điện, nhà máy cưa, nhà máy
sợi, nhà máy xay gạo, lò than", "Tỉnh ta có hơn 7 vạn học sinh. Thế là khá, nhưng trong đó
chỉ có 32 học sinh gái ở cấp III và 865 học sinh gái ở cấp II là còn ít". Bác khen một số cá
nhân có thành tích cao trong lao động sản xuất, như "Chị Trương - thị -Tâm ở Nghĩa - đàn
một mình nuôi 300 con gà, 4 con lợn; đồng thời làm ruộng, làm công tác xã hội, làm tổ
trưởng phụ nữ. Đấy là một phụ nữ anh hùng". Theo Bác "Anh hùng không phải "đông
chinh tây phạt" hoặc cứ làm cái gì kỳ khôi xuất chúng mới là anh hùng. Nuôi được nhiều
lợn nhiều gà, tăng gia sản xuất, tiết kiệm, tham gia công tác xã hội tốt, như thế là anh hùng,
như thế là chiến sĩ"
7
. Trong kháng chiến Nghệ An có các Anh hùng quân đội: Cù Chính
Lan, Phạm Minh Đức, Nguyễn Quốc Trị, Đặng Quang Cầm, Trần Can, Phan Tư, Nguyễn
Thế Như và Đặng Đình Hồ. Trong hoà bình xây dựng đất nước có anh hùng lao động
Hoàng Hanh và các chiến sĩ thi đua Vi Văn Vấn, Nguyễn Sĩ Chấp, Kha Thị Bình, Phạm
Đào, v.v.. Những người làm rạng danh Tổ quốc, rạng danh tỉnh nhà. Bác nhấn mạnh đến
tinh thần đoàn kết, yếu tố quan trọng làm nên thắng lợi của nhân dân ta, chỉ ra những
khuyết điểm và nêu lên một số nhiệm vụ để đồng bào thực hành.
Bốn năm sau, tháng 12 năm 1961, Bác về thăm quê lần thứ hai. Với mong muốn
Nghệ An trở thành một trong những tỉnh khá nhất ở miền Bắc, Bác đến thăm nhiều nơi, nói
chuyện với nhiều tầng lớp nhân dân trong tỉnh. Bác nói chuyện với cán bộ và đồng bào tỉnh
Nghệ An; với cán bộ và đồng bào xã Nam Liên; với cán bộ và công nhân Nhà máy cơ khí
Vinh; cán bộ và học sinh Trường Sư phạm miền núi Nghệ An; cán bộ và công nhân Nông
trường Đông Hiếu; cán bộ và xã viên hợp tác xã Vĩnh Thành, v.v.. Dù ở đâu, với tầng lớp
4
- T.L: Làm thế nào cho LạC thêm VUI?, báo Nhân Dân, ngày 14 - 3 - 1962.
5
- Sdd, tr. 45
6
- Sdd, tr. 46

Từ khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh đánh phá miền Bắc, cùng với quân và dân
cả nước, quân và dân Nghệ An đã chiến đấu dũng cảm chống lại những hành động xâm
lược của đế quốc Mỹ. Nghệ An là tỉnh thứ hai trên miền Bắc bắn rơi nhiều máy bay của
giặc Mỹ. Bác gửi thư khen khi được tin quân và dân Nghệ An bắn rơi 100, 200, 300 và 400
máy bay Mỹ; khi nghe tin Nghệ An bắn rơi chiếc máy bay thứ 1.500 của Mỹ trên bầu trời
miền Bắc…
Những bức thư của Bác đã kịp thời động viên tinh thần của nhân dân Nghệ An trong
lao động sản xuất và chiến đấu. Bác gửi thư khen các cháu học sinh xã Nam Liên đã thi
đua học tập, lao động tốt; gửi thư khen cán bộ và nhân viên Nhà thương Nghệ An, tuy hầu
hết là phụ nữ, nhưng đã vượt mọi khó khăn gian khổ, vẫn học tập đều đặn để nâng cao tình
độ chuyện môn và chính trị; khen Đội Thanh niên xung phong số 333 tỉnh Nghệ An nhận
nhiệm vụ làm đường, sửa cầu ở một nơi địch thường đánh phá ác liệt, có nhiều khó khăn
gian khổ, nhưng đã dũng cảm chiến đấu, tích cực lao động, có nhiều sáng kiến cải tiến kỹ
thuật, bảo đảm cầu đường được thông suốt luôn…
Nhân dịp sinh nhật lần thứ 79 (19-5-1969) của Người, Bác tặng Đảng bộ tỉnh Nghệ
An một bức ảnh chân dung với lời đề tặng "Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu trong mọi
công tác, phải hết lòng hết sức phục vụ nhân dân".
Ngày 27 tháng 7 năm 1969, Bác gửi thư cho Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Lao
động Việt Nam tỉnh Nghệ An. Đây là bức thư cuối cùng của Bác trước lúc đi xa. Trong thư
Bác vui mừng về kết quả 4 năm chiến đấu chống Mỹ, cứu nước của tỉnh nhà, đã bắn rơi
8
- Sdd, t. 103
9
- Sdd, tr. 102
4
439 máy bay, bắn chìm 14 tàu chiến Mỹ, làm tốt nhiệm vụ giao thông vận tải… Về sản
xuất, mặc dù chiến tranh nhưng năm 1968 đã có 60 hợp tác xã đạt năng suất lúa từ 5 tấn trở
lên trên một héc-ta, đã xây dựng được một số cơ sở công nghiệp, làm được một số mặt
hàng tiêu dùng trước đây chưa làm được. Đời sống nhân dân nói chung ổn định, cán bộ các
cấp, các ngành bước đầu đã sửa chữa tệ quan liêu, mệnh lệnh, cố gắng đi sát nhân dân để