LUẬN VĂN:

Học thuyết hình thái kinh tế xã hội
với sự nghiệp công nghiệp hoá hiện
- đại hoá ở Việt Nam

Lời mở đầu
Trải qua rất nhiều thăng trầm của lịch sử từ khi đất nước được hình thành nước ta
đã qua nhiều cuộc cải cách, nhưng cuộc cải cách năm 1986 đã đánh dấu một bước
ngoặt lớn trong lịch sử phát triển kinh tế xã hội của nước ta. Đại hội đảng toàn quốc
lần thứ VIII đã đề ra mục tiêu là:Xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp hoá-
hiện đại hoá, đời sống vật chất tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu
nước mạnh, xã hội công bằng văn minh. Mục tiêu đó là sự cụ thể hoá học thuyết hình
thái kinh tế-xã hội. Lý luận, hình thái kinh tế-xã hội là lý luận cơ bản của chủ nghĩa
duy vật lịch sử do C.Mác xây dựng lên. Nhờ có lý luận đó, lần đầu tiên trong lịch sử
loài người, Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản
chất của từng chế độ xã hội. Lý luận đó giúp chúng ta nghiên cứu một cách đúng đắn
và khoa học sự vận hành của xã hội trong giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến
trình vận động lịch sử nói chung của xã hội loài người.

tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy.
1. Sản xuất vật chất:
Sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội, quyết định sự tồn tại và phát triển
của xã hội, cho nên xuất phát từ con người hiện thực, trước hết phải xuất phát từ sản
xuất để đi tới các mặt khác của xã hội, tìm ra các quy luật vận động phát triển khách
quan của xã hội. Mác đã phát hiện ra trong sản xuất có hai mặt không thể tách rời
nhau. Một mặt, là quan hệ giữa người với tự nhiên, mặt khác là quan hệ giữa người với
người.
2. Lực lượng sản xuất (LLSX)và Quan hệ sản xuất(QHSX):
LLSX là mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là biểu hiện trình độ chinh
phục tự nhiên của con người trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. LLSX đóng vai trò
quyết định phương thức sản xuất.
Nhưng, trong sản xuất, con người không những tác động đến giới tự nhiên mà
còn tác động lẫn nhau nữa. “Nếu họ không hợp tác theo một phương thức nhất định và
trao đổi với nhau những hoạt động của mình, thì không thể sản xuất được. Để sản xuất, người ta cần có những liên hệ và quan hệ nhất định với nhau và chỉ trong giới hạn
những những liên hệ và quan hệ xã hội đó thì mới có tác động của người đến giới tự
nhiên, đến sản xuất”.
Những quan hệ nhất định giữa người với người trong quá trình sản xuất ra tư
liệu vật chất hợp thành QHSX. Thể hiện ở quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất,
quan hệ tổ chức quản lý trao đổi hoạt động với nhau và quan hệ phân phối sản phẩm.
Trong đó quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất giữ vị trí quyết định.
QHSX do con người tạo ra song nó được hình thành một cách khách quan không
phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của con người. QHSX mang tính ổn định tương đối với
bản chất xã hội và tính phương pháp đa dạng trong hình thức biểu hiện.
LLSX và QHSX gồm thành phương thức sản xuất. LLSX là yếu tố hoạt động
nhất, cách mạng nhất trong sản xuất. Sản xuất phát triển bắt đầu bằng những thay đổi
của LLSX, trước tiên là sự thay đổi và phát triển của công cụ sản xuất. Sau đó, trong

QHSX nào thống trị cũng sẽ tạo ra KTTT tương ứng. Mâu thuẫn giai cấp, mâu
thuẫn giữa các tập đoàn trong xã hội và đời sống tinh thần của họ đều xuất phát từ mâu
thuẫn kinh tế, từ những quan hệ đối kháng trong CSHT.
CSHT thay đổi thì nhất định sớm hay muộn sẽ dẫn đến sự thay đổi về KTTT.
Quá trình đó diễn ra ngay trong những hình thái kinh tế xã hội cũng như khi chuyển
tiếp từ hình thái này sang hình thái kinh tế xã hội khác.
Trong các xã hội có giai cấp mâu thuẫn giữa CSHT được biểu hiện là mâu thuẫn
giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị. Khi hạ tầng cũ bị xoá bỏ thì KTTT cũ cũng
mất đi và thay thế vào đó là KTTT mới được hình thành từng bước thích ứng với
CSHT mới.
Sự biến đổi của CSHT dẫn đến sự biến đổi về KTTT là một quá trình diễn ra hết
sức phức tạp, thường trong xã hội có đối kháng giai cấp, tính chất phức tạp ấy được
thể hiện qua các cuộc đấu tranh giai cấp. Tính chất này được bộc lộ rõ nét nhất là
phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa (giai đoạn thấp nhất là xã hội chủ nghĩa),
giai cấp cách mạng phải thực hiện cuộc đấu tranh lật đổ KTTT cũ thiết lập hệ thống
chuyên chính của mình, sử dụng nó như là một công cụ từng bước đấu tranh cải tạo
định hướng xây dựng và hoàn thiện CSHT mới. b. Tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của KTTT với CSHT:
Các bộ phận của KTTT không phải phụ thuộc một chiều vào CSHT mà trong qúa
trình phát triển, chúng có những tác động qua lại với nhau và ảnh hưởng lớn đến
CSHT cũng như các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Vai trò của KTTT đối với
CSHT được thể hiện như sau:
Chức năng xã hội cơ bản của KTTT là thực hiện nhiệm vụ đấu tranh thủ tiêu
CSHT và KTTT cũ, xây dựng bảo vệ củng cố phát triển CSHT mới. KTTT chính là
công cụ của giai cấp thống trị, các bộ phận khác của KTTT cũng có tác động mạnh mẽ
đối với CSHT nhưng thường những tác động ấy phải thông qua hệ thống chính trị,
pháp luật hay thể chế tương ứng khác.
Trong điều kiện ngày nay vai trò của KTTT không giảm đi mà ngược lại tăng lên

hội. Hoàn toàn không phải như vậy, chủ nghĩa xã hội chỉ là hiện thực khi LLSX hội đủ
các điều kiện cần thiết.
3. Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng điều này tưởng chừng như
không có gì đáng nói nhưng khi ứng dụng vào thực tiễn thì lại tồn tại khá nhiều sai
lầm. Trứơc đây do những hạn chế về mặt tư tưởng chúng ta lầm tưởng rằng xã hội tồn
tại TBCN và kinh tế cá thể thì xã hội ấy là xã hội tư bản, chúng ta quên mất rằng nứơc
ta mới chỉ trong thời kỳ "qúa độ" đi lên CNXH vì vậy trong thời kỳ này sở hữu tư
nhân vẫn còn tồn tại và là bộ phận không thể thiếu trong nền kinh tế trong đại hội VI
Đảng ta đã rút ra những bài học sai lầm, từ đó đưa ra những chính sách thích hợp đó
là.
- Công nhận cả hai hình thức sở hữu là sở hữu toàn dân và sở hữu kinh tế tư nhân.
- Tạo điều kiện cho sự phát triển của mọi thành phần kinh tế.
- Kinh tế quốc doanh đóng vai trò chủ đạo.
- Các thành phần kinh tế hoạt động trong nền kinh tế thị trường có định hướng
của nhà nứơc.
Với các chính sách phù hợp với quy luật khách quan trên Đảng và Nhà nước ta
đã tạo nên sự phù hợp giữa CSHT và KTTT thúc đẩy sự phát triển trong hầu hết các
lĩnh vực của xã hội đưa lịch sử của cách mạng Việt nam sang một trang mới. Xây dựng CNXH là khôi phục sở hữu của người lao động. Chính sở hữu tư nhân
tư bản đã làm cho sở hữu tư nhân chỉ còn là sở hữu của thiểu số còn đa mất sở hữu.
Nhưng để giải quyết điều đó không phải xoá bỏ sở hữu tư nhân để lập ra một sở hữu
chung. Mà phải trên cơ sở sở hữu Nhà nước xây dựng hợp lý các hình thức sở hữu
khác tạo điều kiện cho sự phát triển của mọi thành viên trong xã hội. thù nhằm bảo vệ
những thành quả cách mạng đã đạt được.
III. Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế xã hội vào sự nghiệp công nghiệp
hoá- hiện đại hóa đất nước.
1. Sự cần thiết và tính tất yếu phải công nghiệp hoá-hiện đại hoá đất nước.

nghiệp, con người đã được tiếp cận với sản xuất nông nghiệp với những thành tựu
khoa học, kỹ thuật nó đã tạo ra những khả năng phát triển mạnh mẽ LLSX, nó tạo ra
một khối lượng của cải vật chất cho nhân loại bằng tất cả các xã hội trước cộng lại.
Hình thái kinh tế xã hội là chế độ xã hội bước đầu vừa phát huy thừa kế những
thành quả của chủ nghĩa tư bản, đồng thời khắc phục những mâu thuẫn những hạn chế
của tư bản chủ nghĩa. QHSX được xây dựng trên cơ sở của LLSX và trình độ phát
triển cao, CSHT phù hợp với KTTT.
Song Việt Nam từ một nền kinh tế tiểu nông muốn thoát ra khỏi nghèo nàn lạc
hậu và nhanh chóng đạt đến trình độ một nước phát triển bằng con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội tất yếu phải tiến hành công nghiệp hoá-hiện đại hoá đất nước.
2. Mục đích của việc tiến hành công nghiệp hoá- hiện đại hoá:
Mục tiêu của công nghiệp hoá-hiện đại hoá ở nước ta hiện nay như Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã khẳng định là : xây dựng nước ta thành một nước
công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế lập hiến, quan hệ sản
xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất
và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc dân giàu nước mạnh xã hội công bằng
văn minh, và nước ta đã chuyển sang một thời kỳ phát triển mới thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Đây là những nhận định rất quan trọng đối với những
bước đi tiếp theo trong sự nghiệp đổi mới.
Công nghiệp hoá là một quá trình nhằm đưa nước ta từ một nền công nghiệp lạc
hậu thành một nền công nghiệp hiện đại. Hiện đại hoá là mục tiêu cơ bản của văn minh hiện đại thể hiện xu hướng lịch sử tiến bộ loài người.Đó là nhiệm vụ quan trọng có
tầm cỡ lớn đòi hỏi phải đi từ cái cụ thể đến cái tổng thể. Trước hết cần hiểu rõ thực
trạng và những định hướng chung của Việt Nam. Trình độ LLSX ở mức độ thấp, quá
độ lên chủ nghĩa xã hội, lại không phải từ chủ nghĩa tư bản mà từ bước quá độ lên chủ
nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản.
Vì vậy, cần phải nhận thức đầy đủ và sáng tạo các quy luật khách quan trong đó
quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX. Là quy luật cơ bản nhất

Nhưng tiếc rằng vì chúng ta muốn rút ngắn thời kỳ quá độ nên chúng ta đã tuyệt
đối hoá nhân tố chủ quan và chính trị cho rằng chỉ cần có sự lãnh đạo của Đảng cộng
sản thì chúng ta có thể làm cho QHSX phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX.
Hơn nữa do chưa hiểu thấu đáo về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta đã
hành động trái quy luật, đã không làm những việc phải làm, giáo điều mô hình kinh tế
của người khác. Trong khi những mô hình kinh tế đó chỉ là sản phẩm của tưởng tượng
chủ quan duy ý thức.
Trong một thời gian dài chúng ta đã quá đề cao vai trò của QHSX. Chúng ta đã
không thấy rõ bước đi có tính quy luật trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội. Vì thế
phải tiến hành ngay cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế quốc dân.
Nền kinh tế tuy đạt được tốc độ tăng trưởng nhất định nhưng sự tăng trưởng đó
không có phát triển vì dựa vào bao cấp, bởi chi ngân sách lạm phát vay nợ nước ngoài.
Kết quả cuối cùng đem lại là nền kinh tế quốc doanh kém hiệu quả còn kinh tế
ngoài quốc doanh lại bị kìm hãm không ngóc đầu lên được.
Kế hoạch kinh tế của nước ta hầu như dậm chân tại chỗ với những viện nghiên
cứu bao cấp chỉ đạo thì làm sao không thể phát huy được năng lực sáng tạo với đồng
vốn ít không đủ để cho nghiên cứu, không cung cấp đầy đủ kinh phí cho các việc ứng
dụng nó vào thực tiễn sản xuất. Trong khi đó nhìn ra bên ngoài khoa học kỹ thuật của
các nước phát triển như vũ bão và trở thành LLSX trực tiếp thấm vào tất cả các yếu tố
của con người. 4. Một số biện pháp để tiến hành công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước:
Công nghiệp hoá-hiện đại hoá là con đường tất yếu phải tiến hành với bất cứ
nước nào, nhất là nước có xuất phát điểm từ nền kinh tế nông nghiệp kém phát triển
như nước ta muốn xây dựng nền kinh tế phát triển hiện đại.
a. Xây dựng và phát triển cơ cấu kinh tế mới:
Công nghiệp hoá - hiện đại hoá ngày nay không thể hiểu như trước kia. Công
nghiệp hoá - hiện đại hoá ngày nay không phải đơn thuần là sự phát triển mạnh mẽ
ngành công nghiệp mà còn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với sự đổi

các thành phần kinh tế từ quốc doanh đến tư nhân phát huy hết tiềm năng của mình
nằm trong nền kinh tế thị trường. Chúng bổ sung cho nhau cạnh tranh nhau tạo nên
một sự phát triển có hiệu quả đẩy nước ta lên một nấc thang cao hơn của công nghiệp
hoá - hiện đại hoá đất nước.Kinh nghiệm của chính nước ta đã chứng tỏ công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đòi hỏi phải có sự tham gia của mọi thành phần kinh tế trong nền
kinh tế quốc dân.
Kết luận
Lý luận hình thành kinh tế xã hội là một trong những thành tựu khoa học mà
C.Mác đã để lại cho nhân loại. Nó có vị trí quan trọng trong triết học Mác. Lý luận đó
đã được thừa nhận lý luận khoa học và là phương pháp luận cơ bản trong việc nghiên
cưú lĩnh vực xã hội. Chính nhờ xuất phát từ con người hiện thực-con người đang sống
hiện thực của mình, C.Mác đã vạch ra sản xuất vật chất là cơ sở đời sống xã hội. Xã
hội là một hệ thống mà trong đó quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển
nhất định của lực lượng sản xuất. Sự vận động và phát triển của Xã hội là một quá
trình lịch sử tự nhiên. Các hình thái kinh tế xã hội thay thế nhau từ thấp đến cao thông
qua cách mạng xã hội. Sự vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội vừa bị
chi phối bởi các quy luật chung, vừa bị tác động bởi các điều kiện lịch sử cụ thể của
từng quốc gia, từng dân tộc.
Lý luận hình thái kinh tế xã hội cũng là phương pháp luận khoa học để phân tích
công cuộc xây đựng đất nước hiện nay, luận chứng được tất yếu của định hướng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam. Phân tích đúng nguyên nhân của tình hình khủng hoảng kinh tế
xã hội và chỉ ra được: Đổi mới theo định hướng của xã hội vừa phù hợp với xu hướng
phát triển thời đại vừa phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.
Tài liệu tham khảo

hoá và hiện đại hoá ở Việt Nam”, em thấy tâm đắc nhất đối với bản thân là phần
nghiên cứu về “Thực trạng quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá ở Việt Nam”.
Vì qua nghiên cứu về nó em mới hiểu sâu sắc về những khó khăn và quá trình để có
được những thành tựu như ngày nay, hiểu được rõ hơn về những cống hiến của nhà
triết học Mac vĩ đại đã góp phần rất lớn cho sự phát triển của thế giới cũng như trong
công cuộc đổi mới của Việt nam ngày nay.
Mục lục
Lời mở đầu 2
I. Hình thái kinh tế xã hội Mác-Lênin 2
1. Sản xuất vật chất: 3
2. Lực lượng sản xuất (LLSX)và Quan hệ sản xuất(QHSX): 3
3. Cơ sở hạ tầng (CSHT) và kiến trúc thượng tầng (KTTT): 4
II. Những bài học thực tiễn rút ra từ hình thái kinh tế
xã hội của Mác. 6
1. Sản xuất vật chất là nền tảng cơ bản của đời sống xã hội. 6
2. Quan hệ sản xuất chưa phù hợp với lực lượng sản xuất. 7
3. Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng. 7
III. Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế xã hội vào
sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hóa đất nước. 8
1. Sự cần thiết và tính tất yếu phải công nghiệp hoá-hiện đại hoá đất nước. 8
2. Mục đích của việc tiến hành công nghiệp hoá- hiện đại hoá: 9
3. Thực trạng quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá ở Việt Nam: 10
4. Một số biện pháp để tiến hành công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước: 12
Kết luận 14
Tài liệu tham khảo 15