NHỮNG HIỂU BIẾT CƠ BẢN VỀ PHÂN BÓN
ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁCH SỬ DỤNG MỘT SỐ LỌAI PHÂN BÓN
I/ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN:
1- Khái niệm phân bón là gì?
Phân bón là những chất hoặc hợp chất có chứa một hay nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu
đối với cây trồng, giúp cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất và chất lượng
cao hoặc làm tăng độ phì nhiêu của đất. Hoặc có thể hiểu một cách đơn giản, phân bón là
“ thức ăn” do con người bổ sung cho cây trồng. `
2- Chất dinh dưỡng thiết yếu của cây trồng là gì?
Là những nguyên tố hóa học tự nhiên mà thiếu nó cây trồng sẽ bị ảnh hưởng không thể
sinh trưởng, phát triển và cho năng suất, phẩm chất như bình thường được.
+ Những chất dinh dưỡng thiết yếu của cây trồng gồm có:
Trong thành phần của cây trồng có tất cả 92 nguyên tố hóa học, trong đó cho đến hiện tại
chỉ có 16 nguyên tố được coi là thiết yếu đối với cây trồng .
3- Một số lọai phân bón thường dùng trong nông lâm nghiệp:
Căn cứ vào nguồn gốc, phân bón sử dụng trong nông lâm nghiệp được chia làm 3 loại:
a/ Phân hóa học:- Là loại phân bón được sản xuất theo qui trình công nghiệp. Trong qúa
trình sản xuất có sử dụng một số nguyên liệu tự nhiên hoặc tổng hợp. Tùy thuộc vào
nguyên tố dinh dưỡng có chứa trong phân bón, phân hóa học có thể là phân đạm, lân,
kali, canxi, lưu hùynh… Phân hóa học có thể là phân đơn (chứa 1 nguyên tố dinh dưỡng),
phân đa nguyên tố (chứa 2 hoặc nhiều nguyên tố dinh dưỡng).
b/ Phân hữu cơ: - Bao gồm các loại phân có nguồn gốc từ động thực vật như phân chuồng
, phân xanh và các loại phân chế biến. Dùng bón cho đất để làm tăng độ phì nhiêu cuả
đất.
c/ Phân vi sinh vật:- Là phân bón có chứa các loài vi sinh vật có định đạm, chuyển hóa
lân hoặc vi sinh vật phân giải chất hữu cơ.
4/ Cách bón phân:
Căn cứ vào thời kỳ bón, người ta chia ra: bón lót và bón thúc.
- Bón lót: là bón phân vào đất trước khi gieo trồng. Bón lót nhằm cung cấp dinh dưỡng
cho cây con ngay khi nó mới mọc, mới bén rễ.
- Bón thúc: là bón phân trong thời gian sinh trưởng của cây. Bón thúc nhằm đáp ứng kịp

hợp lý nâng cao hiệu quả phân và bảo đảm duy trì độ phì nhiêu của đất.
6/ Bón phân cân đối là như thế nào?
Là chúng ta cung cấp cho cây và đất trống ột lượng dinh dưỡng vừa đủ bù đấp luợng dinh
dưỡng cây lấy đi và các chất dinh dưỡng bị mất do phân hủy hay rửa trôi.
b/ Phân phức hợp và phân trộn:
Phân phức hợp và phân trộn để đơn giản ta có thể gọi chung là phân NP(hai màu) có tỷ lệ
20-20 hay 18-46(DAP) hoặc NPK (ba màu) có tỷ lệ 20-20-15, 16-16-8, Theo qui định
trên các bao phân tỉ lệ NPK được qui định bằng 3 con số theo thứ tự là đạm lân và kali,
nếu các nhà sản xuất muốn phối chế thêm một hoặc vài loại dinh dưỡng nữa thì phải ghi
tên của loại dinh dưỡng đó đằng sau con số ví dụ 16-16-8-13S
Những con số trên bao phân thể hiện hàm lượng chất dinh dưỡng tính bằng kg có trong
100 kg phân hỗn hợp đó .Ví dụ phân NPK 20-20-15 có nghĩa là trong 100 kg phân 20-20-
15 có 20 kg N, 20 kg P2O5 và 15 kg K2O . Như vậy những con số này thể hiện được giá
trị của loại phân, con số càng lớn phân càng tốt và giá tiền càng cao.
c/ Phân hữu cơ và phân vi sinh vật:
- Trên các loại phân hữu cơ thường thấy những con số kèm % đó là tỉ lệ % hàm lượng
nguyên chất hữu cơ có trong bao phân. Ví dụ: phân Covac có 20% hữu cơ có nghĩa là
trong 100 kg phân Covac có 20kg hữu cơ nguyên chất. Số càng lớn phân càng có chất
lượng cao.
- Trên các loại phân vi sinh vật thường thấy những con số kèm con/gr đó là tỉ lệ tế bào vi
sinh vật sống có trong bao phân.
2. Công thức phân bón là gì?
Công thức phân bón là lượng dinh dưỡng (kgN, KgP2O5, kg K2O ) cần thiết để bón cho
1 ha cây trồng trong 1 vụ.
Ví dụ: Trong tài liệu hướng dẫn bón phân cho lúa khuyến cáo bà con bón theo công thức
phân 115-48-42 có nghĩa là trong 1 ha phải bón 115 kg N, 48kg P2O5 và 42 kg K2O .
Giả sử chúng ta sử dụng các loại phân đơn sau để bón Urê 46% N , super lân 16 % P2O5
và KCl 60 % K2O thì cách tính toán như sau :
- Lượng Urê cần thiết để bón cho 1 ha lúa trong 1 vụ :
(115 x 100 ): 46 = 250 kg Urê 46% N

- Phân có chứa lưu huỳnh nên bón tốt cho các loại cây cần nhiều lưu huỳnh như : mía,
bông vải, thuốc lá, cà chua, bắp lai, hành tây, khoai lang, khoai mì, bắp cải, đậu, lạc …
- Phân dễ tan trong nước nên chia làm nhiều lần bón để tránh hiện tượng rữa trôi.
- Không nên bón một lúc nhiều có khi gây cháy lá.
* Phân Nitrat canxi: Công thức hoá học Ca(NO3)2
- Hàm lượng 15,5%N và 26,5 CaO.
- Là loại phân sinh lý kiềm .
- Phân ở dạng hạt màu trắng (Nauy) và dạng mịn(Nam phi)
- Phân dễ hoà tan nên chia làm nhiều lần bón tránh mấtđạm.
- Thích hợp cho cây trồng cạn.
* Những điều cần chú ý khi sử dụng phân đạm :
- Phân đạm dễ bay hơi làm giảm phẩm chất nên trong quá trình bảo quản cần để nơi
thoáng mát bao bì kín.
- Phân đạm dễ tan nên khi bón chia làm nhiều lần tránh hiện tượng rữa trôi làm mất đạm.
- Khi bón cần phải lấp đất đối với cây trồng cạn và giữ nước đối với ruộng lúa tránh để
khô nước.
- Khi bón phải cân đối với các loại phân lân và kali. - Đất chua không nên bón các loại
phân sinh lý chua.
- Không bón đạm lúc còn sương, lúc trời sắp mưa, lúc trời lạnh
- Trên các ruộng trũng nên hạn chế bón đạm
b/ Các loại phân lân
- Phân lân có tác dụng gì?
Là thành phần tạo nên Protêin, do đó cũng là thành phần không thể thiếu được của cơ thể
sống, lân tham gia vào quá trình hinh thành các bộ phận của cây như: rễ, mầm, chồi và
quá trình ra hoa, đậu quả của cây. Lân còn thúc đẩy sự tích lũy đường, bột trong quả, hạt,
lân giúp cho cây cứng cáp khỏe mạnh nhờ đó tăng khả năng kháng chịu thời tiết, sâu
bệnh. Lân còn tham gia quá trình chống chịu phèn cho vùng đất chua.
Thiếu lân: bề ngoài cây còi cọc toàn bộ, các lá trưởng thành một màu sẫm đặc trung đến
màu lam lục, rễ bị hạn chế. Khi thiếu tràm trọng lá và thân có màu tía, thân thon mảnh,
chín chậm hoặc phát triển kém.

- Tính chất của đất rất ảnh hưởng đến hiệu lực các dạng phân lân.
- Đối với cây trồng cạn như cải trắng, cà chua, cà rốt … cần bót lót theo hốc, hàng trước
khi trồng.
c/ Các loại phân kali:
- Phân kali có tác dụng gì?
Giúp quang hợp xảy ra mảnh liệt, tạo thành và thúc đẩy sự tích lũy đường, bột trong quả
và hạt. Kali cũng thúc đẩy sự tạo thành Protêin và cầu nối tạo thành tế bào mới, vì vậy
giúp cho cây đâm chồi nẩy lộc. Kali còn tăng cường khả năng hút nướic, tăng cường tạo
các mô chóng đỡ, nhờ vậy cây chịu được khí hậu khắc nghiệt và gia tăng khả năng chóng
chịu sâu bệnh.
- Thiếu Kali cây ưa vàng dọc mép lá, tiếp đó là đỉnh các lá già bị xám và nâu. Sau đó các
triệu chứng này phát triển vào phía trong.
Cây phát triển chậm còi cọc. Thân yếu cây dễ bị đỗ. Hạt và quả bị teo thắt lại.
* Kaliclorua (KCl)
- Hàm lượng 60 % K2O .
- Dạng bột màu hồng như muối ớt, thường gọi là phân muối ớt, dễ tan trong nước, dễ bị
hút ẩm và đóng cục.
- Là loại phân sinh lý chua nên không bón cho đất chua.
- Bón cho nhiều loại cây trên nhiều loại đất. Hiệu quả cao trên các loại đất xám, đất cát
bạc màu, đất nhẹ ở khu vực miền trung.
- Không thích hợp cho một số cây trồng như chè, cà phê, thuốc lá, các loại cây làm hương
liệu, thích hợp cho cây dừa ( cây ưa Clo).
* Kali sunfat (K2SO4)
-Hàm lượng 48 - 52% K2O .
- Bột mịn, màu trắng good luckc, hơi vàng, mùi vị hơi đắng dễ tan trong nước, ít hút ẩm.
- Là loại phân sinh lý chua nên không bón cho đất chua .
- Đặc tính sử dụng tương tự như Clorua kali.
- Thích hợp cho các loại cây cây có dầu thuốc lá, chè, càphê, nho.
b/ Phân phức hợp và phân trộn
- Phân phức hợp là loại phân được điều chế qua tác động của các phản ứng hoá học để

- Không nên sử dụng phân bón lá khi thời tiết thích hợp cho sâu bệnh phát triển.
- Nên sử dụng phân bón lá vào sáng sớm hoặc chiều mát để làm tăng khả năng hấp thu
của lá tăng hiệu quả của phân.
- Nên sử dụng phân bón lá khi bộ rễ cây bị hư vì một lý do nào đó hoặc qua một đợt sâu
bệnh.
2. Đặc điểm của phân hữu cơ:
Phân hữu cơ có chứa nhiều nguyên tố dinh dưỡng cho cây từ đa lượng, trung lượng và vi
lượng.
- Phân hữu cơ có thành phần và tỉ lệ chất dinh dưỡng không ổn định. Những chất dinh
dưỡng trong phân hữu cơ cây không sử dụng được ngay mà phải qua quá trình khóang
hóa cây mới sử dụng được. Vì vậy phân hữu cơ là lọai phân có hiệu quả chậm.
- Phân hữu cơ có tác dụng cải tạo lý hoá tính của đất làm cho đất tơi xốp hơn dễ thấm và
thoát nước và giúp hệ thống vi sinh vật đất phát triển làm đất ngày càng tốt hơn
* Các loại phân hữu cơ:
Ngoài các loại phân hữu cơ truyền thống như: Phân bò, phân heo, phân rác, phân xanh….
mà bà con chúng ta đã từng sử dụng. Hiện nay trên thị trường có xuất hiện nhiều loại
phân hữu cơ qua chế biến, được chế biến từ nguồn nguyên liệu và qui trình chế biến khác
nhau. Khi chế biến các nhà sản xuất thường chủng vào phân các loại vi sinh vật có lợi
cho cây và đất như: Các loại vi sinh vật cố định đạm, vi sinh vật có khả năng hoà tan lân,
vi sinh vật phân giải xenlulô……để nâng cao hiệu quả của phân như:
- Phân hữu cơ khóang: phân Humix, phân Komix BT1, BT2, Hữu cơ COVAC, DEMAX
số 1,2,3,4…
- Phân hữu cơ vi sinh: HUDAVIL (gồm có HC, đa+trung+vi lượng), VSV(NPX), axít
Humic, Phân quả địa cầu xanh, Lân hữu cơ vi sinh.
* Những điều cần chú ý khi sử dụng phân hữu cơ:
- Phân phải được chôn vùi và phân bố đều trong đất, bón phân xong theo nước không
phơi phân dưới ánh sáng mặt trời.
- Phân phải được ủ hoai mục trước khi dùng.
- Các loại phân hữu có Vi sinh, thời hạn sử dụng ngắn, khi sử dụng phải xem ngày sản
xuất, thời hạn sử dụng trên bao bì. Không mua phân trữ lâu ngày.

Ví dụ: Giai đoạn đầu của hầu hết các loại cây trồng đều cần loại phân có hàm lượng Đạm
cao hơn. Nếu dùng phân hỗn hợp NPK để bón cho cây thì chọn loại có hàm lượng đạm
cao như: NPK 20-10-10, NPK16-16-8,….
- Bón đúng không những đáp ứng được yêu cầu của cây mà còn giữ ổn định của môi
trường đất. Đất chua tuyệt đối không bón những loại phân có tính axít cao quá ngưỡng ;
đất kiềm không bón các loại phân có tính kiềm cao quá ngưỡng.
Ví dụ: Ở vùng đất quá chua, phèn thì nên sử dụng phân lân nung chảy hoặc lân có trong
NPK để bón cho cây. Không nên sử dụng phân có gốc axít (phân lân supe) sẽ làm tăng độ
chua của đất, cây không hấp thu được dinh dưỡng, bộ rễ không phát triển được.
2. Đúng liều
- Liều dùng là bao nhiêu? Hầu hết trên nhãn bao bì đều có hướng dẫn. Để sử dụng đúng
liều lượng phân bón nhằm tiết kiệm được kinh tế, phù hợp với yêu cầu của cây trồng,
tránh lãng phí phân bón, thì người sử dụng phải đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và kết hợp với
quan sát hình thái và tình trạng của cây, đất đai nơi trồng cây, thời tiết, mùa vụ để quyết
định bón lượng phân thích hợp.
Ví dụ: Vụ đông xuân ở miền bắc, thời tiết lạnh làm cho cây trồng hút ít dinh dưỡng hơn
các vụ khác thì nên bón với số lượng ít hơn vừa tiết kiệm được chi phí lại không gây lãng
phí.
- Trong canh tác, nông dân cũng có thể tùy theo sức sinh trưởng, sức đậu và nuôi trái của
cây trồng mà gia giảm lượng phân cho tương đối, bên cạnh đó cũng cần lưu ý điều kiện
thổ nhưỡng và pH của môi trường đất.
Ví dụ: Trên bao bì sản phẩm phân bón lá Better 001 HG – Grow có ghi pha 10 g cho một
bình 8 – 10 lít, lắc đều cho tan. Thì phải pha đúng theo hướng dẫn nếu pha với lượng
nước ít hơn thì sẽ làm cháy lá, nhiều hơn thì hiệu quả không cao…
3. Đúng lúc
- Đúng lúc là bón đúng lượng phân và đúng loại phân khi cây trồng cần. Trong suốt thời
kỳ sống, cây trồng luôn luôn có nhu cầu các chất dinh dưỡng cho sinh trưởng và phát
triển, vì vậy nên chia ra bón nhiều lần theo quy trình và bón vào lúc cây phát triển mạnh,
không bón một lúc quá nhiều, sai nguyên tắc. Việc bón quá nhiều phân một lúc sẽ gây ra
thừa lãng phí, ô nhiễm môi trường, cây sử dụng không hết sẽ làm biến dạng dễ nhiễm