MÔN HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÃ HỘI
NHÓM II: LỚP QLNN VỀ ĐÔ THI-KH11
HỌC THUYẾT PHÁP TRỊ
1
KẾT CẤU BÀI LÀM CHÍNH
I. Hoàn cảnh ra đời.
II. Nội dung chính
1. Thương Ưởng( khoảng 390 TCN-338 TCN)
2. Hàn Phi Tử (280- 233TCN)
3. Machiavelli (1469-1527)
4.Một số học giả khác:
- Quản Trọng(Thế kỷ VI TCN)
- Thận Đáo(370- 290 TCN)
- Thân Bất Bại( 401- 337TCN)
III. Đánh giá ưu điểm và nhược điểm của học thuyết Pháp trị
VI. Ứng dụng các học thuyết vào thực tiễn việc xây dựng nhà nước pháp
quyền và quản lý xã hội trong giai đoạn hiện nay.
V. So sánh tư tưởng giữa các học giả.
VI. Tổng kết.
2
I. HOÀN CẢNH RA ĐỜI.
Quản lý ra đời là một tất yếu khách quan khi có một sự hợp tác của
nhiều người cùng thực hiện một nhiệm vụ và để đạt được một mục tiêu
chung. Từ thuở sơ khai của loài người để các hoạt động của mình có hiệu quả
như mong ước các nhà quản lý đã biết vận dụng những học thuyết quản lý để
đưa tổ chức đạt được mục tiêu.
Bên cạnh đó với ý muốn chinh phục và cải tạo thế giới vật chất để
phục vụ cho nhu cầu con người nên con người đã biết tìm cách sắp sếp các
yếu tố vật chất theo một trật tự nhất định để điều khiển chúng có mục đích
hơn, đó chính là nền tảng ban đầu cho sự ra đời của các học thuyết quản lý.
Cũng cần phải nhấn mạnh nền tảng trên lý luận trên đây không chỉ

+ Ban bố lệnh khẩn hoang, khích lệ sự phát triển của nông nghiệp.
+ Đả phá sự áp chế hoạt động buôn bán.
+ 350 TCN: ban bố lệnh đổi mới triệt để, thay đổi kinh tế nô lệ, hiến lập
toàn diện chế độ địa chủ, tư hữu và quốc hữu hóa toàn bộ đất đai.
+ 348 TCN: ban hành chính sách “ Sơ địa phú” ( ngoài thuế ruộng đất thì
phải nộp thêm một thuế nhân khẩu).
* Cải cách thể chế chính trị.
- Bãi bỏ chế độ lãnh chúa với nông nô, thiết lập chế độ địa chủ
- Thành lập quận, huyện để quản lí thay cho các lãnh chúa.
* Khống chế tư tưởng có ảnh hưởng quan trọng trong văn hóa.
 “ Đốt thi thư để làm rõ pháp lệnh” : cho thiêu hủy những Thi, Thư không
còn phù hợp với lợi ích vương triều Tần.
 Thực hành chủ nghĩa chuyên văn hóa và chủ nghĩa ngu dân.
=> Biến pháp của Thương Ưởng thành công khiến pháp gia bước lên địa
vị chủ yếu trên vũ đài chính trị. Tư tưởng của ông trở thành một bộ phận tư
tưởng chủ yếu trong tư tưởng chính trị của Trung Quốc. Ảnh hưởng tới mọi
chính sách của mọi triều đại phong kiến.
4
2. HÀN PHI TỬ (280-233 TCN)
2.1. Tiểu sử
- Hàn Phi hay còn gọi là Hàn Phi Tử
(280-233 TCN) sống dưới thời cuối đời
Chiến Quốc trong giai đoạn Tần Thủy
Hoàng đang thống nhất Trung Hoa. Ông
thuộc dòng dõi quý tộc nước Hán (còn gọi
là “công tử”).
Hàn Phi có tật nói ngọng, biện luận không
giỏi nhưng giỏi về mặt viết sách, Hàn Phi và
thừa tướng nước Tần là Lý Tư là học trò của
Tuân Tử.

* QUAN NIỆM VỀ QUAN HỆ GIỮA NGƯỜI CAI TRỊ VÀ KẺ BỊ TRỊ
 Người cai trị có thể thực hiện ý muốn của mình đối với kẻ bị trị bất
chấp sự chống đối
 Hàn Phi coi trọng quyền lực của nhà lãnh đạo;
 Đánh giá năng lực người quản lý, Hàn Phi nêu 3 mức:
- Bậc vua thấp kém dùng hết khả năng mình;
- Bậc vua trung bình dùng hết sức của người, của nhân dân;
- Bậc vua cao hơn dùng hết trí của người, lúc đó vua như là thần;
 Hạn chế trong tư tưởng của Hàn Phi chính là mô hình quản lý pháp
trị cứng nhắc theo một trật tự quyền lực từ cao nhất đến thấp nhất trong
bậc thang quyền lực
6
* QUAN NIỆM VỀ NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH TRONG QUẢN LÝ XÃ
HỘI
1.Pháp
- Pháp là phép tắc, pháp luật có ba điểm chính yếu: 1) pháp luật do
người cầm quyền cao nhất (Vua) đặt ra; 2) nội dung chính yếu của pháp lệnh
là thưởng và phạt; 3) nguyên tắc của pháp là kịp thời, dễ hiểu, dễ thi hành;
công bằng và bênh vực kẻ yếu; được thực thi như nhau đối với tất cả mọi
người, mọi tầng lớp dưới vua.
- Trong quan điểm của Hàn Phi Tử pháp còn có nghĩa là lệnh “ cấm”, là
những gì kẻ thống trị đòi hỏi một chiều ở nhân dân, kẻ bị trị không có quyền
ngược lại. Ai làm đúng thì được thưởng, trái lệnh đó sẽ bị phạt bị trừng trị.
Thưởng và phạt là hai cái cán giúp cho thống trị kiểm soát, nô dịch nhân dân.
Để thực thi pháp có hiệu quả, trở thành một công cụ hữu hiệu thì kẻ thi
hành phải công bằng vô tư. Hàn Phi khẳng định “Phàm người rơi lệ, không
đành lòng gia hình cho kẻ khác là nhân: nhưng buộc không thể không gia
hình cho kẻ khác là Pháp”.
-Theo Hàn Phi, nội dung chính yếu của Pháp là thưởng và phạt:
1) Con người có tâm lý ham thưởng sợ phạt nên áp dụng thưởng phạt là

sung cho nhau, trong đó pháp là trung tâm, thuật và thế là điều kiện để thực hành
pháp luật. Ở con người Hàn Phi Tử không những coi trọng quyền lực mà còn say
mê quyền lực. Đó là ý nghĩ chung của kẻ chủ trương độc tài, chuyên chế từ cổ
chí kim, từ đông sang tây, coi quyền lực như là chân lý có quyền lực là có tất cả.
Hàn Phi Tử hết sức coi trọng tác dụng của pháp luật, chủ trương xây
dựng một lý luận pháp trị hoàn chỉnh, trong đó lấy “pháp” làm hạt nhân và có sự
kết hợp chặt chẽ và bổ trợ của 2 yếu tố, “thuật”, “thế”. Ba yếu tố trên luôn bổ trợ
cho nhau, nếu thiếu đi một thì không thể nào có được nền pháp trị hoàn chỉnh mà
chỉ gây thêm loạn trong dân chúng.”.
8
3.MACHIAVELLI(1469-1527)
3.1.Tiểu sử
- Sinh ngày 3/5/1460- mất ngày
21/6/1527.
- Niccolòdi Bernardo dei
Machiavelli sinh ra trong một gia đình
quý tộc đã phá sản, trưởng thành là
một nhà ngoại giao, nhà triết học chính
trị, nhạc gia, nhà thơ, nhà soạn kịch.
- Là đại biểu cho tư tưởng quản
lý cổ điển của phương Tây- pháp trị;
- Là một nhân vật của thời phục
hưng Italia và là nhân vật trung tâm của bộ máy chính trị nước Ý thời
Phục Hưng.
- Là triết gia đầu tiên tách rời ảnh hưởng tôn giáo ra khỏi lĩnh vực quốc
trị và là người đặt những viên gạch đầu tiên cho quan niệm trị quốc hiện đại.
*Tác phẩm :
+ « Luận bàn về mười cuốn sách đầu của Tito Livio ».
+ « Quân Vương ».
+ « Nghệ thuật chiến tranh ».

quân vương.
- Hào phóng và keo kiệt: sự hào phóng có thể dẫn quân vương đến chỗ bị
khinh miệt và thù ghét. Bởi vậy, người khôn ngoan nên sống với cái tiếng là
người keo kiệt, bị chỉ trích nhưng không bị căm ghét, còn hơn là chuốc lấy cái
tiếng tham tàn chỉ vì muốn được coi là người hào phóng.
Nhưng trong thực tế hoàn cảnh của con người không cho phép một
quân vương phải có đầy đủ đức tính tốt trên cho nên tốt xấu tùy lúc.Xét cho
cùng một người đứng đầu đất nước chỉ cần biết trách tật xấu có thể không làm
10
mất nước .Vị quân vương không cần giữ lời hứa nếu không có điều gì chạm
vào quyền lợi của ông ta .
Hai nguyên tắc khi một nhà lãnh đạo lên nắm quyền:
- Một là cần noi theo kinh nghiệm lịch sử của các nước khác, kết hợp
với điều kiện cụ thể của nước mình để xây dựng thể chế nhà nước thích hợp.
- Hai là nhà lãnh đạo khi dựng nước phải dựa vào năng lực của chính
mình, đặt trọng tâm xây dựng lực lượng của mình.
Những người nắm quyền một cách dễ dàng dụa vào tiền bạc hoặc do
ân sủng của người khác nếu không biết giữ gìn thì cũng rất dễ đẻ rơi quyền
lực vào tay người khác.
* QUAN ĐIỂM VỀ VẤN ĐỀ ĐỐI NGOẠI VÀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN
Bàn về lãnh vực đối ngoại, nhà lãnh đạo không thể giữ thế trung lập.
Khi hai quốc gia ngoại bang xung đột ,vua phải giúp nước yếu đẻ giữ thế
quân bình khiến không nước nào trở thành quá mạnh để đe dọa vị trí của
nhau. Nếu giữ thế trung lập ,ông ta sẽ bị cả hai quốc gia lân bang oán ghen và
nước thắng cuộc với đội quân hùng mạnh đang xay men chiến thắng có thể
gây hiểm họa.Trong đối ngoại cần có sự độc đoán .Khi đã quyết định làm gì
phải cấp tốc thực hiện .Trong chiến tranh chỉ một cuộc ra quân quả quyết
cũng có thể phân định thắng bại.
Ðối với vấn đề xây dựng chính quyền, tôn trọng và nghe theo lời
khuyên của cố vấn và cộng sự, nhưng nhà lãnh đạo không được để họ lèo lái

quý tộc ăn bám, khát vọng muốn xây dựng nước Italia thành một quốc gia
thống nhất, tự do, bình đẳng với một chính quyền mạnh, sử dụng bạo lực để
xây dựng trật tự mới.

12
4. MỘT SỐ HỌC GIA TIÊU BIỂU KHÁC
4.1 Quản Trọng (Thế kỷ VI TCN)
 Được coi là người đầu tiên bàn về vai trò của pháp luật như là
phương cách trị nước.
 Tư tương pháp trị của Quản Trọng được ghi trong bộ “QUẢN TỬ”
bao gồm 4 điểm chủ yếu sau:
Một là, mục đích trị quốc là làm cho phú quốc binh cường "Kho lẫm
đầy rồi mới biết lễ tiết, y thực đủ mới biết vinh nhục" .
Hai là, muốncó phú quốc binh cường một mặt phải phát triển nông,
công thương nghiệp, mặtkhác phải đặt ra và thực hiện lệ chuộc tội: "Tội nặng thì
chuộc bằng mộtcái tê giáp (áo giáp bằng da con tê); tội nhẹ thì chuộc bằng một
cái qui thuẫn(cái thuẫn bằng mai rùa); tội nhỏ thì nộp kinh phí; tội còn nghi thì
tha hẳn;còn hai bên thưa kiện nhau mà bên nào cũng có lỗi một phần thì bắt nộp
mỗi bênmột bó tên rồi xử hòa".
Ba là, chủ trương phép trị nước phải đề cao"Luật, hình, lệnh, chính".
Luật là để định danh phận cho mỗi người,Lệnh là để cho dân biết việc mà làm,
Hình là để trừng trị những kẻ làm tráiluật và lệnh, Chính là để sửa cho dân theo
đường ngay lẽ phải.
Bốn là, trongkhi đề cao luật pháp, cần chú trọng đến đạo đức, lễ, nghĩa,
liêm trong phéptrị nước. Như vậy có thể thấy rằng Quản Trọng chính là thủy tổ
của Pháp gia,đồng thời ông cũng là cầu nối Nho gia với Pháp gia.
4.2-Thân Bất Hại(401-337 TCN)
Là người nướcTrịnh chuyên học về hình danh, làm quan đến bậc tướng
quốc. Thân Bất Hại đưa rachủ trương ly khai "Đạo đức" chống "Lễ" và đề cao
"Thuật"trong phép trị nước. Thân Bất Hại cho rằng "thuật" là cái "bí hiểm" của

14
 Chứng minh được hiệu lực tối ưu của pháp luật, tạo tiền đề hoàn thiện
hệ thống pháp luật, tạo chuẩn mực mới điều chỉnh hành vi con người, các mối
quan hệ trong xã hội.
 Coi trọng năng lực nhà lãnh đạo, khuyến khích và trọng dụng được
nhân tài => phát huy được hiệu quả trong quản lý.
2. Nhược điểm
 Bỏ qua giá trị nhân văn của con người và độc tôn pháp luật.
 Trị nước xuất pháp từ một phía duy ý chí, độc quyền,áp đặt và lạm dụng
quyền lực không đảm bảo quyền lợi của người dân dấn đến dân không ủng hộ
=> chuyên chế.
 Quá đề cao pháp luật, pháp luật mà học thuyết pháp trị đề cao là thứ
pháp luật hà khắc, tàn bạo khác xa với pháp luật ngày nay; con người phải vì
pháp luật, chứ pháp luật không vì con người; mặt khác pháp luật dù ở vị trí
thượng tôn, trên muôn dân, nhưng lại dưới một người (nhà vua), gây nên sự
sợ hãi trong lòng người dân. Chiến tranh là nhân tố quan trọng trong cai trị.
 Pháp gia chỉ chú trọng đến hành chính, pháp luật và làm thế nào để
quốc gia phú cường chứ không trú trọng giáo dục dân, bất chấp nguyện vọng
của dân, bảo vệ giai cấp giàu và quý tộc “quan hệ giữa người quản lý và kẻ bị
quản lý là quan hệ một chiều trong đó có sự mâu thuẫn với nhau”
 Quan niệm về bản chất con người trong xã hội là quan điểm thực dụng,
bản tính con người là ác, chỉ nhìn thấy con người ở góc độ vụ lợi, cho đến nhà
nước , chỉ quy về chủ nghĩa thực dụng, không thấy được lý tưởng cao đẹp và
sắn sang quên mình cho lý tưởng ấy của những con người có tâm có đức.
 Tuyệt đối hóa pháp luật ở những khía cạnh biểu hiện cụ thể của nó, mà
không thấy được còn có những công cụ khác kết hợp để trị nước, ví dụ như
kết hợp cả đức trị.
 Lý thuyết của học thuyết không thể thực hiện được nguyên nghĩa của
nó, khi mà xã hội còn tổ chức theo kiểu quân chủ chuyên chế, hình phạt
15

- Hệ thống pháp luật đồng bộ và mục tiêu : “Lấy cong người làm trung
tâm” .Phải có hệ thống pháp luật nghiêm minh đồng thời phải áp dụng được vào
thực tiễn cuộc sống.Trong đối ngoại phải có chiến lược mền dẻo, đảm bảo quyền
và lợi ích của đất nước.
- Môi trường chính trị -xã hội và môi trường pháp lý- mối quan hệ biện
chứng không thể tách rời.
- Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện
nay, chúng ta nên tham khảo, tiếp thu những hạt nhân tiến bộ của học thuyết này,
như: đề cao pháp luật; pháp luật phải phù hợp với đời sống xã hội; Pháp luật phải
được thi hành triệt để, nghiêm minh. Những ai vi phạm pháp luật mà Nhà nước
đưa ra đều bị trừng phạt và chịu trách nhiệm trước pháp luật.
- Quan niệm pháp quyền được giải thích theo nhiều cách khác nhau. Tựu
trung, có ba quan điểm chính:
+ Một, hình thức luận: Không cần biết đến nội dung, chỉ cần mọi
luật lệ đều phải rõ ràng, bình đẳng, cố định và phổ quát.
+ Hai, bản chất luận: Mọi luật lệ đều nhằm bảo vệ một số hoặc toàn
bộ quyền của con người.
+ Ba, chức năng luận: một xã hội được xem là có tính pháp quyền cao
nếu nhân viên chính phủ có ít khả năng tự tung tự tác; ngược lại, sự tự
tung tự tác càng cao thì tính pháp quyền càng yếu và ít.
=> Học thuyết pháp trị do phản ánh đúng quy luật khách quan nên đã đáp ứng
được yêu cầu của lịch sử. Ngày nay, chúng ta đang xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân thì một yêu
cầu quan trọng là phải xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, tạo môi
trường pháp lý ổn định cho phát triển kinh tế- xã hội. Trên thực tế cũng xuất hiện
tình trạng chồng chéo, khủng hoảng thiếu hay thừa về luật trong một số lĩnh vực.
Pháp luật của chúng ta lại thiếu tính ổn định và sự cụ thể chặt chẽ; ý thức pháp
luật của một bộ phận cán bộ và nhân dân còn thấp dẫn đến việc coi thường trong
chấp hành hoặc áp dụng pháp luật tuỳ tiện là những nguyên nhân của kỷ cương
17

- Cùng bàn về “đạo làm vua”. bày cách cho nhà vua dựng nước và giữ nước
bằng thứ uy quyền của pháp luật, thay thế “đức trị” bằng nhân trị với nhiều
bài học đắt giá, luôn đề cao và coi trọng pháp luật cho rằng để quản lý nhà
nước và xã hội phải dùng pháp luật.
2.Sự khác nhau
Tiêu chí HÀN PHI TỬ MACHIAVELLI
1.Quan
niệm về
nhà lãnh
đạo
- Lãnh đạo là phải nắm vững nghệ
thuật sử dụng và duy trì
quyền lực
- Phải biết cách dùng người, dụng
nhân như dụng mộc, tập hợp
quanh mình bầy tôi giỏi để
có thể trị quốc an dân.
- Một trong những bài học quan
trọng nhất đối với nhà lãnh
đạo là phải hiểu được lòng
dân.
-Nhà lãnh đạo cần noi theo kinh
nghiệm lịch sử của các nước
khác, kết hợp với điều kiện
cụ thể của nước mình để xây
dựng thể chế nhà nước thích
hợp.
-Nhà lãnh đạo khi dựng nước phải
dựa vào năng lực của chính
mình, đặt trọng tâm xây

hiện nay, chúng ta nên tham khảo, tiếp thụ những hạt nhân tiến bộ của học
thuyết này, như: đề cao pháp luật; pháp luật phải phù hợp với đời sống xã hội;
và, pháp luật phải được thi hành triệt để, nghiêm minh.
20
…………………………………………………………………………………
BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC NHÓM II- QLNN VỀ ĐÔ THỊ
KH11:
STT Họ và tên thành viên Phân công công việc
Tổ 1:
1.Mạc Thu Duyên
2.Nguyễn Thị Thúy Hằng
3.Trần Văn Tân
4.Ngô Thị Hải Yến
- Tìm hiểu về THƯƠNG ƯỞNG
- Phản biện và nhận xét nhóm 1, 3,
4.
- làm slide phần 1,2.
Tổ 2
5.Phạm Xuân Triều
6.Cao Thị Luân Lý
7.Ly Seo Mùa
8.Trần Thu Sương
- Tìm hiểu về HÀN PHI TỬ
- Thuyết trình
- Phản biện 5,6.
- làm slide phần 3,4
21
Tổ 3
9.Lương Thị Hồng
10.Vũ Thị Duyên