nghiên cứu - trao đổi
8

-
Tạp chí luật học
TS.Trần Ngọc Dũng*
hủ tịch Hồ Chí Minh là anh hùng giải
phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế
giới. Ngời đ để lại cho chúng ta những di
sản hết sức quý báu. Đó là những t tởng về
chính trị, kinh tế, văn hóa, x hội, quân sự,
ngoại giao Trong lĩnh vực nhà nớc và
pháp luật, Hồ Chí Minh không những đ có
những t tởng, chủ trơng quan điểm hết
sức phong phú, sâu sắc, đặt nền móng cho
việc xây dựng nhà nớc và pháp luật kiểu
mới ở Việt Nam mà còn là ngời đ trực tiếp
lnh đạo quá trình xây dựng Nhà nớc Cộng
hòa XHCN Việt Nam trong sạch, vững
mạnh, của dân, do dân, vì dân và hệ thống
pháp luật thực sự dân chủ, bảo vệ lợi ích của
hàng triệu ngời lao động.
Hồ Chí Minh cũng là ngời đ quan tâm

nông thôn và hầu nh không đợc học hành,
đào tạo. Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đ
trình bày những t tởng sâu sắc về hợp tác
hoá của mình một cách hết sức đơn giản và
rõ ràng, dễ hiểu làm cho ai cũng đọc đợc,
hiểu đợc và làm theo đợc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngời đ phân
tích hình thức tổ chức hợp tác x và những
điểm u việt của nó trong sản xuất nông
nghiệp cũng nh trong các ngành kinh tế
khác.
Từ năm 1923, khi mà cả dân tộc ta còn
đang rên xiết dới gót giày thực dân, phong
C

* Trờng đại học luật Hà Nội
nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 9

kiến, trong tham luận tại Đại hội lần thứ nhất
Quốc tế nông dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh
(lúc đó là đồng chí Nguyễn ái Quốc) đ chỉ
rõ tình cảnh khốn cùng của giai cấp nông
dân ở nớc ta và lần đầu tiên Ngời đ đề
cập vấn đề thành lập các hợp tác x nông
nghiệp ở Việt Nam.
(2)

1. Hợp tác x tiền bạc (tức là hợp tác x
vay mợn hay hợp tác x tín dụng - TND);
2. Hợp tác x mua;
3. Hợp tác x bán;
4. Hợp tác x sanh sản" (tức là hợp tác
x sản xuất - TND)
Ngày nay, ở Việt Nam, hình thức hợp tác
x đ đợc tổ chức trong nhiều ngành nghề
khác nhau. Đó là hợp tác x nông nghiệp,
hợp tác x công nghiệp và xây dựng, hợp tác
x thuỷ sản, hợp tác x giao thông vận tải,
hợp tác x thơng mại, hợp tác x tín dụng
(hoặc quỹ tín dụng nhân dân).
Ngời còn nêu ra những điểm phân biệt
hợp tác x với các tổ chức x hội: Hợp tác
x khác hội buôn, vì hội buôn lợi riêng, hợp
tác x lợi chung Hợp tác x tuy là để giúp
đỡ nhau nhng không giống các hội từ
thiện Hợp tác x có tiêu đi, có làm ra, chỉ
giúp cho ngời trong hội nhng giúp một
cách bình đẳng, một cách "cách mệnh", ai
cũng giúp, mà ai cũng bị giúp. Đó là sự
nhìn nhận hết sức chính xác về bản chất pháp
lí của hợp tác x. Nếu không bảo đảm cho
các hợp tác x có bản chất là tổ chức của
những ngời lao động bình đẳng, thân ái,
tơng trợ giúp đỡ lẫn nhau nh vậy thì hợp
tác x không thể hiện đợc những điểm mới
u việt khi so sánh với các loại "hội buôn"
khác và không có sức hấp dẫn, thuyết phục


Đây là những nguyên tắc pháp lí đúng
đắn mà cho tới nay, phong trào hợp tác hoá
vẫn kiên trì thực hiện vì chúng sát thực tế và
thể hiện đợc ý chí, nguyện vọng của ngời
lao động.
Sau khi hoà bình đợc lập lại trên nửa
nớc (1954), miền Bắc nớc ta bớc vào thời
kì quá độ tiến lên chủ nghĩa x hội. Một
trong những nhiệm vụ chính trị quan trong
nhất lúc đó là tiến hành công cuộc hợp tác
hoá trong nông nghiệp cũng nh trong nhiều
ngành kinh tế khác.
Nói chuyện với Hội nghị đổi công toàn
quốc ngày 4 tháng 5 năm 1955, Chủ tịch Hồ
Chí Minh nêu rõ phơng châm, nguyên tắc
và phơng pháp tổ chức tổ đổi công. Những
nguyên tắc của tổ đổi công là tự nguyện,
cùng có lợi và quản lí dân chủ cũng chính là
những nguyên tắc của việc tổ chức và hoạt
động của các tổ chức kinh tế tập thể khác,
nh tổ hợp tác, hợp tác x Ngời nói:
"- Một là không đợc cỡng ép ai hết.
Phải tuyên truyền, giải thích cho ngời dân
thấy lợi ích tổ đổi công; ai muốn vào thì vào,
tuyệt đối không đợc ép buộc ai.
- Hai là làm sao cho những gia đình
trong tổ đổi công đều có lợi. Có lợi thì ngời
ta mới vui lòng vào Nếu không khéo giải
quyết để cho ai cũng đều có lợi thì sẽ sinh ra

hợp tác x và thu nhập riêng của x viên,
nâng cao đời sống của x viên. Hợp tác x
phải nâng cao năng suất lao động và tăng
thêm số ngày lao động Hợp tác x phải
chấp hành thật tốt chính sách của Nhà nớc
và nghĩa vụ đối với Nhà nớc nh bán thóc,
nộp thuế "
(6)
nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 11

Ngày nay, Điều 9 Luật hợp tác x (năm
1996) đ quy định hợp tác x có 11 nghĩa vụ.
Đó là sự cụ thể hoá những nhiệm vụ của hợp
tác x mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đ nêu ở
trên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đề cập việc áp
dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất
và cải tiến nông cụ. Ngời nói: "Phải cải tiến
nông cụ. Cải tiến nông cụ thì công việc đỡ
nặng nhọc, lại nhanh, kịp thời vụ. Không cải
tiến nông cụ không thể tăng đợc năng suất
lao động, không thể tiến bộ đợc".
(7)

Chủ tịch Hồ Chí Minh còn có những t
tởng sâu sắc về quá trình phát triển của hợp

quản trị của hợp tác x có 7 nhiệm vụ và
quyền hạn. Những nhiệm vụ và quyền hạn
này thể hiện đợc sự cụ thể hoá các quyền
hạn, nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt động của
ban quản trị mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đ
nêu ở trên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng thờng
xuyên nhấn mạnh sự giúp đỡ của Nhà nớc
XHCN đối với các hợp tác x. Ngời nói:
"Từ Phủ Thủ tớng đến Ban công tác nông
thôn của Đảng, đến các bộ Nông nghiệp,
Thuỷ lợi, Lâm nghiệp, Công nghiệp, Thơng
nghiệp, Tài chính, Ngân hàng đều phải có
kế hoạch phục vụ nông nghiệp, giúp nông
dân, hợp tác x phát triển sản xuất. Các
nông trờng quốc doanh cũng có nhiệm vụ
tìm mọi cách giúp đỡ hợp tác x".
(12)

Điều 5 Luật hợp tác x đ quy định rõ về
chính sách của Nhà nớc đối với hợp tác x.
Quy định này khẳng định rõ thêm chính sách
của Nhà nớc ta đối với việc tạo điều kiện,
hỗ trợ các hợp tác x phát triển mà Chủ tịch
Hồ Chí Minh đ nêu ra từ hơn 40 năm nay.
Chủ tịch Hồ Chí Minh còn dành nhiều sự
quan tâm, chú ý đến việc xây dựng nông
thôn mới, nâng cao đời sống vật chất và văn
hoá, tinh thần cho ngời lao động ở nông
thôn. Ngời nói: "Về đời sống vật chất, phải

hợp tác x sản xuất nông nghiệp rất quan
trọng. Nó nhằm bảo đảm thật sự quyền làm
chủ tập thể của các x viên. Phải thực hiện
tốt Điều lệ để hợp tác x càng thêm vững
mạnh, nông thôn ngày càng đoàn kết, sản
xuất càng phát triển và nông dân ta càng
thêm no ấm và tiến bộ".
(14)

Với đôi dép cao su và bộ quần áo nâu
giản dị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đ hàng chục
lần tới thăm nhiều tổ chức kinh tế tập thể ở
miền Bắc nớc ta. Ngời đ tát nớc chống
hạn cùng với nông dân Hà Đông, cầm từng
khóm lúa để xem xét sự phát triển của các
giống mới ở x Xuân Phơng, huyện Từ
Liêm, Hà Nội, trồng cây trên đồi trọc ở Vật
Lại (Vĩnh Phú)
Những t tởng và lời di huấn của Chủ
tịch Hồ Chí Minh đ nêu ở trên chính là sự
áp dụng một cách sáng tạo những học thuyết
của chủ nghĩa Mác-Lênin về hợp tác hoá vào
hoàn cảnh Việt Nam. Sự áp dụng sáng tạo đó
đ đem lại nhiều thành công to lớn. Các hợp
tác x trong khu vực nông nghiệp và các tổ
chức kinh tế tập thể ở các ngành nghề khác
đ thực sự giữ vai trò quan trọng không thể
thiếu trong nền kinh tế quốc dân ở nớc ta.
Những t tởng của Chủ tịch Hồ Chí
Minh và đờng lối, chính sách của Đảng

(2), (3). Hồ Chí Minh tuyển tập, Tập I, Nxb. Sự thật,
H. 1980, tr.156, 295 - 300.
(4), (5). Hồ Chí Minh tuyển tập, Tập II, Nxb. Sự thật,
H. 1980, tr. 27.
(6), (7). Sđd, tr 239 - 240, 246.
(8). Sđd, tr. 28.
(9). Sđd, tr. 242.
(10). Sđd. tr. 28, 242.
(11). Sđd, tr. 243.
(12). Sđd, tr. 247.
(13). Sđd, tr. 244 - 245.
(14). Điều lệ Hợp tác x sản xuất nông nghiệp (tóm
tắt), Nxb. Nông Thôn, H. 1969, tr. 3 - 4.