Bệnh Cột Sống
BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ

Xương sống trẻ sơ sinh có có 33 đốt : 7 đốt cổ, 12 đốt ngực, 5 đốt thắt lưng,
5 đốt hông và 4 đốt cụt. Tới khi trưởng thành, các đốt hông và cụt dính lại
với nhau, chỉ còn lại hai xương cùng và xương cụt. Vì thế người trưởng
thành chỉ có 26 đốt xương sống.
Xương sống nâng đỡ sức nặng các phần ở bên trên của cơ thể là đầu, mình,
hai tay. Cột sống chạy từ đáy hộp sọ xuống tới cuối lưng, bao bọc và bảo vệ
dây cột sống (spinal cord). Dây cột sống gồm có các tế bào thần kinh, các
bó sợi thần kinh kết nối tất cả các bộ phận của cơ thể với não bộ. Từ cột
sống, phát xuất 32 đôi dây thần kinh tủy sống.
Xương sống khớp với hộp xương sọ, xương sườn, đai hông và là nơi bám
của các cơ lưng. Cột sống không đứng ngay thẳng mà có nhiều đoạn hơi
cong để chịu sức nặng cơ thể hữu hiệu hơn trong các thế đứng khác nhau.
Các đốt xương sống được dây chằng và hơn 400 cơ bắp nho nhỏ neo giằng
hỗ trợ. Dây chằng (ligament) là một băng mô liên kết xơ cứng, mầu trắng,
nối hai xương với nhau ở vùng khớp. Các dây này không đàn hồi nhưng có
thể uốn cong, giữ cho khớp mạnh hơn và giới hạn sự chuyển động của khớp
về một phía nào đó.
Nằm giữa các đốt xương là một cấu trúc dẹp (đĩa liên sống) cấu tạo bằng
chất collagen rất bền chắc dùng làm chất đệm cho đốt xương, chống đỡ với
sức mạnh va chạm. Khi mới sanh, nước chiếm 80% thành phần cấu tạo đĩa
và đĩa mềm sốp.Tới tuổi gia tăng, nước trong đĩa khô dần. Vì đĩa không có
mạch máu nuôi dưỡng, cho nên khi bị tổn thương thì không tự lành được.
Khi đĩa bị chấn thương, dây thần kinh bị đè kẹp và gây ra đau đớn vô cùng
cho chân. Đốt ở phía cuối cột sống là nơi gây ra nhiều đau hơn cả. Khi các
thành phần cấu tạo xương sống bị tổn thương, siêu vẹo, co kéo thì đau lưng
xảy ra.
Mấy bệnh thông thường của cột sống :
Thoái hóa đĩa đệm ( Degenerative Disc Disease )

tạo cột sống.Tập luyện mang lại một số lợi ích như sau :
- Giúp các thành phần cấu tạo xương sống duy trì sự bền bỉ và sức mạnh,
giảm áp lực xuống đĩa đệm. Nhờ đó, cơn đau giảm bớt.
- Vận động mang chất dinh dưỡng tới cho đĩa đang bị thoái hóa, tổn
thương. Tập vươn giãn theo thể điệu để tăng cường sức mạnh của bắp thịt
dọc theo xương sống, nhờ đó cơn đau cũng giảm.
c- Thay đổi lối sống, thói quen
Bệnh nhân cũng nên tránh các động tác gây ảnh hưởng cho đĩa đệm, như là
nâng vật quá nặng, vặn lưng quá cong và nên sử dụng ghế đệm đỡ lưng.
Nếu hút thuốc là thì nên ngưng, vì thuốc lá làm giảm máu tới nuôi dưỡng
đĩa. Nếu quá mập phì cũng cần giảm cân. d-Sau sáu tháng phối hợp điều trị
như trên mà cơn đau không những không giảm, mà còn gia tăng, gây trở
ngại cho cuộc sống, cho công việc hàng ngày thì có thể nghĩ tới giải phẫu.
Có hai phương thức giải phẫu thường được dùng :
- Nối tiếp đốt sống ( Fusion lumbar spine ) :
Ðĩa thoái hóa được lấy ra và thay thế bằng xương của người bệnh hoặc
xương tổng hợp. Xương sẽ mọc ra trên xương ghép và hai đốt xương sẽ
dính với nhau. Bệnh nhân sẽ không còn cảm thấy đau vì đĩa thoái hóa
không còn nữa. Phương thức này có vài khuyết điểm: vết mổ đau, mất thời
gian lâu để đốt sống dính với nhau, sự dính đưa tới thay đổi chuyển động
của các đốt sống lân cận.
- Thay thế bằng đĩa nhân tạo. Ðĩa nhân tạo được thay thế vào vị trí của đĩa
thoái hóa. Thay thế này mới được cho phép dùng ở Hoa Kỳ vào năm 2004,
cho nên còn cần nhiều nghiên cứu bổ túc để hoàn thiện.
- Thay thế bằng đĩa nhân tạo. Ðĩa nhân tạo được thay thế vào vị trí của đĩa
thoái hóa. Thay thế này mới được cho phép dùng ở Hoa Kỳ vào năm 2004,
cho nên còn cần nhiều nghiên cứu bổ túc để hoàn thiện.
Giải phẫu chữa thoái hóa đĩa đệm là một phẫu thuật phức tạp, cần một thời
gian lâu sau giải phẫu để phục hồi và có thể gây ra một số khó khăn. Do đó,
bệnh nhân cần cân nhắc suy nghĩ kỹ càng và cần thảo luận lợi hại với bác sĩ

ngắn.Vẹo cột sống thường thấy ở nhiều người trong một gia đình. Vẹo cột
sống không phải là hậu quả của dáng điệu không ngay ngắn, vận động cơ
thể quá mạnh hoặc đeo vật nặng trên lưng. Cứ 1000 trẻ em thì có từ 3 - 5
em bị vẹo cột sống và trẻ gái vẹo nhiều hơn trai. Vẹo trầm trọng hơn khi
xảy ra ở tuổi trẻ, khi cột nghiêng nhiều nhất là nghiêng ở phần trên cột
sống.
Bất thường này ít khi xảy ra ở tuổi trưởng thành, đôi khi vì cột đã bị vẹo từ
nhỏ mà không chữa hoạc vẹo do thoái hóa cột sống. Bình thường, vẹo cột
sống không gây ảnh hưởng xấu cho sức khỏe. Tuy nhiên, khi cột vẹo nhiều
sẽ gây tổn thương cho tim, phổi, đau lưng. Lồng ngực sẽ đè vào tim phổi
gây khó khăn cho sự hô hấp và sự bơm máu từ tim.
Vẹo cột sống gây ra đau lưng kinh niên, đôi khi viêm xương khớp cột sống.
Thường thường, bác sĩ gia đình cũng như trường học đều khám để coi trẻ
em có bị vẹo cột sống không. Trẻ bị vẹo cột sống được điều chỉnh bằng :
- Ðeo nẹp lưng ( brace ) để vẹo không trầm trọng hơn. Khi cởi bỏ nẹp, cột
sống vẹo trở lại.
- Giải phẫu nối đốt sống ở chỗ vẹo với nhau, nhờ đó cột sống thẳng trở
lại.Phẫu thuật này rất phức tạp, cần được bác sĩ và bệnh nhân cân nhắc lợi
hại trước khi thực hiện.
Thoái hóa đốt sống ( spondylosis, osteoarthritis of the spine ).
Trong thoái hóa đốt sống, lớp sụn lót giữa hai mặt đốt xương và đĩa liên
hợp bị tổn thương gây ra thay đổi cấu trúc và suy giảm chức năng của cột
sống. Tuổi cao là rủi ro chính của sự thoái hóa nhưng mức độ thoái hóa
nhanh chậm tùy theo từng người. Thoái hóa có thể xảy ra ở cột sống cổ,
ngực, lưng.
1- Thoái hóa đĩa đệm : Với tuổi cao, vành bao bọc đĩa đệm bị rách mòn,
phần keo trong đĩa khô nước, giảm khả năng chống sốc và giảm chiều cao
của cơ thể. Chất keo có thề lòi ra khỏi vành, đè lên rễ dây thần kinh não
tủy.
2- Viêm khớp đốt sống : Mỗi đốt sống có 4 mặt khớp có nhiệm vụ như cái

một đĩa đệm ở phần dưới lưng lòi ra, đè lên rễ của dây thần kinh. Triệu
chứng chính của rối loạn này là cảm giác đau ở một phía cơ thể, chạy dài từ
dưới lưng xuống mặt sau của bắp đùi và bắp chân, đôi khi tới bàn chân,
ngón chân. Cảm giác đau có thể là :
- Ðau ở phía sau chân nhất là khi ngồi.
- Cảm giác nóng và nhoi nhói dưới da.
- Yếu, tê tê và không cử động được chân và bàn chân.
- Ðau liên tục khiến cho đứng lên khó khăn.
- Thường thường đau ở dưới chân nhiều hơn là ở lưng.
Cảm giác đau thường hết sau thời gian từ hai tuần lễ tới vài tháng. It khi
dây thần kinh tọa bị tổn thương vĩnh viễn. Nếu thấy chân mỗi ngày mỗi yếu
hoặc có rối loạn đại tiểu tiện, thì cần gặp bác sĩ ngay để khám nghiệm, điều
trị vì có thể là dây thần kinh tọa bị tổn thương trầm trọng.
Ðiều trị tập trung ở giải quyết nguyên nhân (kẹp dây thần kinh tọa) giảm
đau với thuốc chống viêm đau, vật lý trị liệu, tập luyện tăng sức mạnh bắp
thịt. Giải phẫu cũng được áp dụng khi bệnh không thuyên giảm với các trị
liệu kể trên. Mục đích của giải phẫu là để giải tỏa đè kẹp rễ dây thần kinh
tọa.
Viêm cứng khớp cột sống ( ankylosing spondylitis )
Như tên gọi, viêm cứng cột sống là trường hợp viêm của đốt xương sống.
Trong trường hợp trầm trọng, các đốt xương có thể dính lại với nhau và gây
ra giới hạn cử động của bộ phận này. Viêm dây chằng, gân kết nối các đốt
sống với nhau cũng có thể xảy ra. Các đốt sống cùng-chậu là nơi thường
hay bị viêm. Bệnh này xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường thấy ờ tuồi từ
15 tới 30 và ở đàn ông nhiều hơn đàn bà.
Triệu chứng gồm có :
- Ðau lưng kinh niên, kéo dài từ nhiều tháng tới nhiều năm.
- Cơn đau thường xẩy ra vào ban đêm.
- Cảm giác cứng nhắc ở lưng sau khi ngủ dậy và kéo dài suốt ngày.
- Ðau ở vùng xương sườn, bả vai, hông, đùi, gót chân.