ĐẤT NƯỚC
Nguyễn Đình Thi I . ĐẶT VẤN ĐỀ .
Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài, có nhiều thành tựu xuất sắc trên nhiều
lĩnh vực, đặc biệt là thi ca .
Đất nước là bài thơ ngắn được Nguyễn Đình Thi viết trong một khoảng thời
gian dài (1948 - 1955) . Có thể xem Đất nước là bức tượng đài bất tử về Tổ quốc từ
trong máu lửa đau thương “rũ bùn đứng dậy sáng loà”. Trong bản đại hợp xướng của
thơ ca Việt Nam viết ca ngợi nhân dân, ca ngợi đất nước, thì Đất nước của Nguyễn
Đình Thi là một khúc nhạc với giai điệu thiết tha, hào hùng, sâu lắng, gây được ấn
tượng sâu đậm cho người đọc . Bài thơ là cảm xúc về tổ hợp lịch sử, về đất nước, có
quá khứ, có hiện tai và tương lai .
II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
1 . Bảy câu thơ đầu .
Khởi nguồn cảm xúc và suy ngẫm về đất nước là những cảm giác nảy sinh
trong một buổi sáng mùa thu ở chiến khu Việt Bắc .
Cách mở đầu này có phần giống với thể hứng trong ca dao :
Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Cảm giác mát trong của thời tiết mùa thu được truyền qua chuỗi âm thanh
trong trẻo , nhẹ nhàng và êm dịu của câu thơ mở đầu, thấm vào hồn người đọc, gợi lên
nỗi nhớ về mùa thu năm xưa ở Hà Nội . Buổi sáng mùa thu trong lành, mát mẻ, gió
nhẹ thổi và thoang thoảng trong gió mùi hương cốm mới . Một mùi hương thanh tao,
lịch lãm, rất đỗi quen thuộc của Hà Nội . Chỉ bằng một vài nét mà Nguyễn Đình
Thi đã gợi lên cả không gian và thời gian, cả màu sắc và hương vị của Hà Nội mùa thu
.
Trong niềm hoài niệm của nhà thơ, mùa thu Hà Nội hiện lên với những cảnh
vật thiên nhiên và con người thật cụ thể, sinh động và gợi cảm :

Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha .
Giọng điệu, nhịp điệu của đoạn thơ biến đổi hẳn : khoẻ khoắn, phấn khởi, vui
tươi, đầy hào hứng . Những câu thơ như những tiếng reo vui, hình ảnh thơ cũng vận
động biến đổi, không còn bóng dáng ước lệ “sen tàn cúc lại nở hoa”, lá ngô đồng rụng
lá của thơ cổ hay “với áo mơ phai dệt lá vàng” đài các trong thơ mới mà đã thay áo
mới, hiện diện bằng những hình ảnh bình dị, dân dã, khoẻ khoắn và tươi sáng hơn .
Giữa không gian rộng lớn, bao la, tựa lòng mình vào cuộc kháng chiến của toàn dân
tộc, nhà thơ không còn thấy cảnh mùa thu vắng lặng, buồn hiu hắt nữa mà tươi sáng
trong trẻo, rộn ràng những tiếng nói câu cười trong biếc, thiết tha .
Từ cảm xúc mới về mùa thu, mạch thơ vận động một cách khá tự nhiên dẫn
đến niềm tự hào được làm chủ non sông đất nước . Cái tôi trữ tình đã nhường chỗ cho
cái ta đại chúng . Việc sử dụng những điệp ngữ (của chúng ta) cùng với từ chỉ
định (đây) trong những câu thơ mang tính chất khẳng định vang lên một cách đàng
hoàng, dõng dạc thể hiện niềm tự hào về quyền làm chủ non sông . Cách tính ở dạng
số nhiều :những cánh đồng, những ngả đường, những dòng sông gợi lên một đất
nước mênh mông, rộng lớn , ăm ắp niềm tự hào . Thể hiện tư thế, ý thức làm chủ,
niềm tự hào chân chính của con người Việt Nam trong kháng chiến .
Từ giọng thơ phơi phới bốc men say, những câu thơ cuối lại trầm xuống trong
những suy tưởng, sâu lắng khi nói tới truyền thống lịch sử bất khuất của đất nước .
Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về .
Đất nước không chỉ là những cái hữu hình (bầu trời, núi sông bờ cõi) mà còn là
những cái vô hình, là truyền thống quật cường, bất khuất hàng ngàn đời của dân tộc .
Những từ láy : đêm đêm, rì rầm như tiếng vọng thì thầm của hồn thiêng đất nước
từngàn xưa vọng về . Tạo không khí linh thiêng khi nhắc đến truyền thống tinh thần
hàng ngàn đời của dân tộc . Khẳng định sự bất biến của linh hồn dân tộc .
3 . Đoạn còn lại .

nhấn mạnh hình ảnh đất nước đau thương trong chiến tranh . Đặc biệt sự tương phản
trong nội bộ câu thơ càng làm nổi bật sự khốc liệt của chiến tranh : “dây thép gai” là
biểu tượng của chiến tranh tàn phá, của hành động tàn bạo “đâm nát” tương phản với
cảnh trời chiều gợi sự yên bình, êm ả .
Trên cái nền của đất nước đau thương, Nguyễn Đình Thi đã làm nổi bật tâm
trạng của người chiến sĩ :“Những đêm dài hành quân nung nấu. Bỗng bồn chồn nhớ
mắt người yêu” . Nhà thơ đã cảm nhận sâu sắc những rung động tinh tế trong tâm hồn
người ra trận . Những đêm dài hành quân nung nấu thể hiện ý thức sâu sắc của người
lính về nghĩa vụ của bản thân mình với đất nước . Đó là thứ tình cảm luôn thường
trực, hằn sâu trong suy nghĩ của người ra trận, nhưng trái tim yêu thương đưa anh trở
lại với những xúc cảm rất đời thường . Chữ dài đi với chữnung nấu song hành cùng
từ bồn chồn đã diễn tả rất đạt mối quan hệ giữa tình cảm thường trực và đột xuất , thể
hiện thật thoả đáng và sâu sắc sự hài hoà giữa cái chung và cái riêng, giữa tình yêu lứa
đôi và tình yêu đất nước . Đúng như Nguyễn Đình Thi đã từng viết :
Anh yêu em như yêu đất nước
Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần
Đó là nét đẹp trong tâm hồn người Việt Nam, luôn thống nhất tình yêu lứa đôi
với tình yêu đất nước, và có gì lớn lao hơn khi chiến đấu bảo vệ quê hương khỏi
những đau thương cũng là bảo vệ sự vẹn tròn của tình yêu và hạnh phúc lứa đôi .
Bài thơ khép lại bằng hình ảnh khái quát, tượng trưng cho đất nước từ trong
máu lửa chiến tranh , từ trong đau thương căm phẫn đứng dậy hào hùng :
Súng nổ rung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ
Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng loà
Đây là khổ thơ duy nhất trong bài tác giả sử dụng thể thơ sáu chữ . Cách ngắt
nhịp dồn dập, đều đặn tạo nên một âm hưởng hùng tráng . Nhà thơ đã tạo nên một bức
tượng đài của đất nước sừng sững hiện lên chói ngời trên cái nền của máu, lửa, bùn
lầy, trong không gian dồn dập ầm vang tiếng súng nổ rung trời .
III . KẾT THÚC VẤN ĐỀ .