Lễ hội Nữ thần lúa ở
Suphanbury (Thái Lan)

Hàng năm, h
ầu hết nông dân Thailan đều tổ chức l
àm l
ễ hội cúng mừng Nữ thần
Lúa vào tuần trăng đầu tiên của tháng 3 âm lịch, khi vụ mùa thu hoạch đã xong
xuôi. Lễ hội biểu hiện rõ nét nền văn minh lúa nước đặc trưng châu Á, nhất là các
vùng đồng bằng thuộc lưu vực sông Mêkông.
Các nghi thức cúng tế Nữ thần thường được tiến hành 3 lần trong suốt vụ mùa. L
ần
thứ nhất khi lúa ngậm đòng, lần thứ hai khi lúa đã thu hoạch mang về sân phơi, lần
thứ 3 là khi lúa đã được phơi khô, đã được cho vào bao, vào bồ, cất trong kho. Lần
thứ nhất là để gọi hồn Mẹ Lúa về phù trợ cho việc sinh sôi của lúa, (tiếng Thái gọi
là Tham Khuan, có nghĩa là mời gọi linh hồn của Mẹ Lúa). Lần thứ 2 là khi lúa
vừa được cắt hái, còn sót một ít lúa rơi vãi ngoài đồng, người phụ nữ sẽ làm như
hái lượm những hạt lúa rơi vãi, cho vào một chiếc giỏ, vác trên lưng rồi mang về
sân đập, tiến hành nghi lễ Tham Khuan, như mời Mẹ Lúa cùng về để tạ ơn Mẹ đã
ban cho thóc lúa nuôi sống con người. Lần thứ ba là lúc thóc lúa đã được phơi
phóng khô khén, được cho vào bao, vào bồ…người ta tổ chức lễ cúng mừng Mẹ

àng gái
góa” này tuy nhỏ nhưng rất nổi tiếng bởi sự linh thiêng và xu
ất hiện lâu đời của nó,
cùng thời với triều đại Ayuthaya.

Từ sáng sớm, dân làng – chủ yếu là những người cao tuổi- đã tụ tập tại sân chùa
làng và nhà việc bên cạnh chùa để lo chuẩn bị cho lễ hội. Sân chùa là nơi bày biện
các lễ vật cúng mừng Mẹ Lúa, cũng là khu vực sẽ diễn ra những nghi thức chính
của lễ cúng tế.

Đầu tiên là một đống lúa được vun cao lên ở giữa sân, chính giữa là một cột tre có
treo các chùm lúa được kết thành vòng tròn, xung quanh là bốn cột tre khác cũng
treo các túm lúa, trên đỉnh mỗi cột là một lá cờ bằng giấy hoặc vải màu vàng.
Ở cột
trung tâm còn được treo một thứ gọi là “chà lếu”, được coi như là bùa thiêng dùng
để xua đuổi tà ma, (đồng thời cũng là dấu hiệu của vùng đất hoặc cánh đồng đã
được bảo vệ bởi thần linh). “Chà lếu” được làm bằng các thanh tre mảnh đan lại
thành hình ngôi sao sáu cánh kép, trên có gắn một lá cờ nhỏ bằng giấy hoặc vải
màu, gắn thêm vào một nhánh lá xanh. Ở giữa có gắn một giỏ tre trong đó bỏ các
loại lễ vật là thực phẩm, trái cây, tùy theo lần cúng. Lần này lễ vật dâng mẹ lúa là
bánh được làm từ cốm gạo ngào với đường.

M
ột t
ư
ợng nữ thần lúa (Mae Po Sop) đ
ư
ợc l
àm m
ột cách t
Đúng 4 giờ chiều, các nhà sư trong trang phục vàng cam rực rỡ xuất hiện tại chùa
làng, lần lượt lễ Phật và ngồi xếp hàng trên bục ở nhà việc làm lễ cầu kinh, bắt đầu
cho lễ cúng. Việc tụng kinh kéo dài kho
ảng gần một tiếng đồng hồ. Các cụ cao tuổi
và dân làng kính cẩn quỳ bên dưới làm lễ.

Xong phần tụng kinh, lễ rước Mẹ Lúa bắt đầu. Đoàn rước được sắp đặt cách chùa
làng một quãng không xa lắm, dẫn đầu đoàn rước là các mẹ, các bà, các chị vừa đi
vừa múa theo điệu nhạc do một đoàn nhạc công của làng v
ới đủ loại nhạc cụ vừa đi
vừa chơi rộn rã. Một người đàn ông khỏe mạnh mang tượng Mẹ lúa dược kết bằng
các nhánh lúa trên tay, theo sát là một mẹ có lẽ là cao tuổi nhất, tay nâng niu một
cánh tay của Mẹ lúa. Rất nhiều người dân và nhất là trẻ em chạy theo đoàn, nhảy
múa, hò hét theo nhịp điệu của một phụ nữ cầm loa lĩnh xướng, đám rước huyên
náo một cách vui vẻ tiến dần vào sân chùa, sau đó tiến vào ngôi chùa nhỏ và đi
vòng quanh ba vòng, các bà, các mẹ, các chị nhảy múa, hò hát một cách say sưa
như không biết mệt, bất chấp nắng nóng đổ lửa dưới nhiệt độ chừng 38-39
0
C.

Sau khi kết thúc 3 vòng diễu quanh ngôi chùa nhỏ, tượng Mẹ Lúa (được gọi l
à Mae
Po Sop, nghĩa là mẹ Lúa) được mang ra đặt dưới chân cột chính, ngay giữa tâm
đống lúa ở sân chùa. Một bàn lễ vật được bày biện ngay trư
ớc đống lúa giữa sân, lễ
vật gồm có: một đĩa bánh bột nếp bọc nhân gồm dừa nạo ngào đường, một mâm
hoa quả, một bát lớn gạo trắng, hai lẵng hoa được kết một cách tỷ mỹ, nến…


ời đồng
thanh hưởng ứng bằng những tiếng hú đầy phấn khích. Đống lúa lễ vật ở sân sẽ
được sử dụng cho các việc lễ bái ở chùa trong năm tới, cũng như trong vụ tới
ngư
ời dân có thể xin một ít thóc ở đó rồi trộn với thóc giống nhằm cầu mong may
mắn cho mùa màng…

Song song với việc lễ là việc chuẩn bị cho phần hội của người dân. Ở bãi đất trống
phía trước chùa, vốn là sân vận động của làng đang được người ta bày biện các
quầy hàng ăn uống, vui chơi, buôn bán…phục vụ cho lễ hội. Ở bên trái chùa là m
ột
sân khấu nhỏ dành cho các vở diễn tuồng dân gian, phía xa nhất của sân vận động
là một sân khấu khác dành cho các hoạt động văn nghệ hiện đại với các loa công
suất lớn, mọi hoạt động đều mang màu sắc tưng bừng của lễ hội.

Theo các nhà nghiên cứu, đây là một trong không nhiều làng quê còn giữ đư
ợc nếp
sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mang đậm màu sắc của nền văn minh lúa nước này.
Đặc biệt là một làng quê ngay sát trung tâm Thủ đô, chứ không chỉ còn được lưu
giữ ở các vùng cao hoặc dân tộc ít người như mọi người vẫn nghĩ. Tuy nhi
ên, cùng
với sự đô thị hóa và sự phát triển của công nghệ hiện đại, tính chất nông dân thuần
túy cũng đang dần mai một. Điển hình như một số trang phục đặc trưng của lễ tế
chưa được lưu tâm đúng mực. Đặc biệt là hầu như vắng bóng những ngư
ời trẻ tuổi,
hầu hết họ chỉ mang lúa gạo đến góp lễ vật trên những phương tiện hiện đại như ô
tô, xe gắn máy…rồi ra về mà không ở lại tham dự lễ cúng tế. Điều này ảnh hưởng
không nhỏ đến sự bảo tồn, lưu giữ…những nét văn hóa rất đặc trưng của nền văn
minh lúa nước – đặc biệt là tín ngưỡng Mẫu- của Thai Lan cũng như các nước
trong khu vực sông Mê Kông, trong đó có Việt Nam.