LỄ HỘI CHÉM LỢN Ở BẮC NINH

Cứ vào mồng 6 tết âm lịch, hàng ngàn người từ các vùng lân cận
lại đến thôn Ném Thượng, xã Khắc Niệm, huyện Tiên Du, tỉnh
Bắc Ninh tham dự một lễ hội liên quan đến tín ngưỡng phồn
thực: lễ hội chém lợn tế thánh. “Đi qua Kinh Bắc bến hồ,
Về hội đình Thượng lễ chùa Đại Bi.
Đi hội Ném Thượng cùng đi,
Hội thi xôi nếp chém thi lợn thờ”.

Tục truyền rằng: có một vị tướng cuối đời Lý tên Lý Đoàn
Thượng, khi đánh trận chạy đến vùng núi này đồn trú đã chém
lợn rừng nuôi quân. Từ đó, người dân đã mở hội chém lợn hằng
năm để tưởng nhớ đến người có công khai khẩn vùng đất hoang
vu này. Theo tín ngưỡng dân gian của vùng quê Kinh Bắc, máu lợn trong
lễ tế thánh tượng trưng cho sự sung túc, khả năng sinh sản, sức
sống tràn trề, mùa màng bội thu...Hai cụ ỉ (lợn, còn gọi là ỉn) được rước đi vòng quanh làng với các
phường trống, kèn, cờ, táng lọng cùng các đội múa sênh tiền, đội
tế lễ, đội dâng hương bồi bái viên...
hiểu từ một góc khuất nào bỗng nổi lên ồn ào. Thì ra việc CHEN
bắt đầu. Đó là lúc đàn ông, con trai, thanh niên, cả ông già đổ xô
đến chỗ phụ nữ, con gái, cả các bà già, thiếu nữ đứng, mà chen
vai thích cánh. Họ xô đẩy nhau, giằng co nhau, lẫn lộn vào nhau,
bật nhau ra một góc giếng hay bờ tường, gốc cây hay lối rẽ...
Nhưng tất cả chỉ có tiếng cười như một thứ nhạc nền hiện đại mà
không hề có tiếng la ó tục tằn. Cứ như là đã có sự sắp đặt, hẹn
hò từ trước, dưới bàn tay một đạo diễn vô hình, và nếu có thì
người đạo diễn ấy chính là con tim, là tình yêu, là sự kết đoàn, là
hoà hợp, vui vẻ, là tâm linh để cầu cho mưa thuận gió hoà, âm
dương kết hợp, làng xóm tươi vui... Cuộc chen xảy ra như một
cơn giông vội vã, biết đâu, chỗ nào, ai kia, bàn tay chẳng chạm
sát, hương má hồng ửng đỏ chẳng kề bên tấm vai vạm vỡ người
con trai mơ ước... Giây lát, cuộc chen bỗng im phắc, người người
chắp tay cầu khấn thần linh: "Lạy thánh mớ bái, xin phù hộ cho
xóm làng già mạnh khoẻ, trẻ bình yên..." Cuộc rước lại tiến hành trong trống rong cờ mở, đi quanh làng
trong ánh xuân tươi rói, bất chấp năm nắng hay năm mưa.
Nhưng rồi đột nhiên cuộc chen lại tái diễn, lúc này ngược lại, gái
chen trai chứ không phải trai chen gái, bà già chen ông già, nữ tú
chen nam thanh, chị trung niên chen anh lực điền... trong tiếng
cười hả hê, vui thích. Lúc sau, đám rước tiếp tục như không hề xảy ra chuyện gì cho
đến khi đám rước dừng chân kết thúc. Nhưng không đâu, lúc này
cuộc chen lần thứ ba lại nổ ra như sấm sét. Đó là lúc phái nữ của
cả làng đi tìm khách đàn ông đến dự hội mà chen... Khách trốn

xưa nhiều lắm. Phục hồi một phong tục không dễ chút nào. Nhắc
lại một nét xưa để ta thấy thêm một điều dân tộc ta cũng trữ
tình, dí dỏm, yêu đời, lãng mạn lắm đấy chứ. Và có lẽ nó cũng là
tàn dư của những tục lệ thờ phồn thực, thờ Linga, múa tùng
hoặc, tế nõn nường... cầu mong sinh sôi để duy trì và phát huy
nòi giống.