Chủ đề nhân sinh trong ca dao dân gian Đừng đập phên xoi mọt
Đừng vạch lá tìm sâu
Ai cũng dân đen đầu,
Chớ làm điều bạc dạ
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đập
phên xoi mọt Kẻ hay bới móc, tìm kiếm từng khuyết điểm nhỏ nhặt của người
khác. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 16198 )
Đừng đi lang chạ
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Không quan hệ bất chính.
Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 16202 )
Đừng đi lang chạ mà hư,
Ở đây với dượng cũng như có chồng.
Chưa chồng dượng kiếm chồng cho,
Chưa con dượng kiếm con cho mà bồng.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * X. Đừng đi lang chạ Xuất xứ:
- Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 16203 )
Đừng chửi mèo mắng chó
Đừng xán rá đá đòn.
=> Tương Đương v
ớ
i Anh Ng
ữ hoặc :
Ghi Chú: * X. Xán (ném) rá đá ki
ềng.Giải

người đàn ông. Nhưng đối với đàn ông việc đi ẻ là một việc dễ chịu (buồn ỉa) còn
đối với đàn bà, sinh đẻ là cả một sự đau đớn (đau như đau đ
ẻ) thậm chí có thể nguy
hiểm đến tính mệnh (người chửa cửa mả) ấy vậy mà dân gian đưa hai nỗi lo đó ra
so sánh với nhau để châm biếm cái sự tào lao vớ vẫn của người đàn ông. Mày rõ
vớ vẫn, nỏ trách người ta nói đàn bà lo khi sinh đẻ, đàn ông lo khi đi ẻ trời mưa
Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 14522 )
Đàn bà lòng dạ hiểm sâu
Ngôi đâu cũng nói những câu ân tình
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung,
Khánh Hòa (Câu số 14523 )
Đàn ông bán nhà, đàn bà bán lợn
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Đàn ông giỏi tính toán những
việc lớn như bán nhà, đàn bà giỏi tính toán những việc nhỏ như bán lợn Trong gia
đình, mỗi người có một sở trường và vai trò khác nhau. Muốn đạt hiệu quả tối đa,
phải tùy việc để có sự phân công phù hợp. Xuất xứ: - Mi
ền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu
số 14095 )
Đàn ông trục cúi mắt giang
Đàn bà lang nhang cẳng nhện
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đàn
ông trục cúi (đầu gối) mắt giang, Đàn bà lang nhang cẳng (chân) nhện; (Đầu gối
mắt giang; cẳng chân quá gầy nên đầu gối lộ như mắt cây giang; lang nhang cẳng
nhện; gầy, khẳng khiu) . Hai kiểu người này có hoạt động sinh lý khoẻ. Trông lão
xì ke rứa (thế) chứ khoẻ lắm đó đàn ông trục cúi mắt giang, đàn bà lang nhang
cẳng nhện mà. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 14125 )
Đàng rẹ phân đôi
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ:
Đàng (đường) rẹ (rẽ) phân đôi; Sự chia phôi mỗi người một ngả Xuất xứ: - Miền
Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 14165 )

Người thì lặt cứt, kẻ thì đi buôn .
Từ mai cho đến chiều hôm,
Tháng ngày vất vả nuôi con trưởng thành.
Phải khi mưa gió bất bình,
Bỏ quê bỏ quán lên rừng xanh đào mài.
Còng lưng tối mắt suốt ngày,
Xa gần đều muôn lấy người làng tôi
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 14541 )
Đau đớn thay cho cơn quế giữa rừng,
Để ác đen nó độ đau lòng quế thay.
Ước gì con ác nó bay
Phượng hoàng nó độ, quế nay bằng lòng.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đau
đớn thay cho cơn (cây) quế giữa rừng; Để ác đen nó độ (đậu) đau lòng quế thay;
Quế là cây có vỏ chứa tinh dầu cay và thơm làm dược liệu quý có nhiều công
dụng. ác đen là loài chim ăn thịt có bộ lông đen, sải cánh dài hay bắt gia cầm trông
bẩn thỉu, xấu xí, gớm ghiếc. Người xưa rất có ác cảm với loại chim này. Hàm chỉ
sự không tương xứng, thường là trong quan hệ lứa đôi. Xuất xứ: - Miền Trung,
Nghệ Tĩnh (Câu số 14779 )
Đau như lấy gây mà lể
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đau
như lấy gây (gai) mà lể; Đau nhói vì bị vật nhọn đâm vào thịt đột ngột. Xuất xứ: -
Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 14824 )
Đêm nằm nghị lại mà coi;
Lấy chồng đánh bạc như voi phá nhà
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đ
êm
nằm nghị (nghĩ) lại mà coi; Nổi buồn khổ của người vợ có chồng nghiện cờ bạc,
gia tài tan hoang, hạnh phúc gia đình tan nát. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh

bắt cá, hình trụ, kết bằng tre, miệng túm, hom trổ ở hông, đặt chắn ngang ở dòng
nước chảy để đón cá; trộ dòng nước chảy bị chắn lại để đặt đó) Không có năng lực
gì hoặc đã hết khả năng, hết thời mà vẫn chiếm giữ vị trí, cản trở người. đáng được
trọng dụng hơn. Chủ tịch chủ tiếc gì cái loại nớ (ấy), đó rách ngáng trộ thì có. Xuất
xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15518 )
Đò sao đò có không đưa
Tại người đi sớm về trưa không chừng.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Đại Chúng (Câu số
15519 )
Đó thương đây đừng cho ai biết,
Rủi mai xa rồi, danh tiết còn thơm.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Nam, Bạc
Liêu (Câu số 2640 )
Đém trọ lọ đuôi
Không ai nuôi cụng nạy
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ng
ữ: Đém
(bớt) trọ (sọ) lọ đuôi, Không ai nuôi cụng nạy (lớn); Kinh nghiệm chọn giống lợn,
con nào trán và chót đuôi có vệt trắng thì dễ nuôi, chóng lớn. Mua lợn giống thì tốt
nhất là chọn được con mô (nào) đém trọ lọ đuôi loại nớ (ấy) thì không nuôi cụng
(cũng) nậy. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15060 )
Đen như côộc muồng cháy
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đen
như côộc (gốc) muồng cháy; (Côộc muồng; gốc cây muồng, một loại cây thuộc họ
Dừa, mọc hoang ở các đồi thấp) Đen nhẻm, đen nham nhở, lem luốc như gốc
muồng bị cháy. Thằng bé suốt ngay (ngày) thảy (dãi) nắng nên da đen như côộc
muồng cháy. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15110 )
Đi cưởi về sương,
Vất vả trăm đường,
Cũng nhọc lòng ta lắm.

=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đi
quanh đi quắt không bằng nác (nước) giắt chợ Hạ; (Nước giắt chợ Hạ; Chợ Hạ ở
Đức Thọ Hà Tĩnh, là nơi bán nhiều giắt - một loại hến nhỏ - nấu canh rất ngon). Đi
đâu cũng nhớ về hương vị quê hương. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số
15265 )
Đôi ta như cúc với khuy
Như kim với chỉ may đi cho rồi.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15762 )
Đôi ta như gậy chống rèm
Vừa đôi thì lấy, ai dèm mặc ai.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15768 )
Đôi ta như lả với hương
Như bèo với nước, như giường với chân.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15770 )
Đôi ta như phấn với hồ
Sống chung với bạn, chết hai mồ táng chung.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15777 )
Đôi ta rày được gặp nhau
Như bếp gặp lả như cau gặp trù .
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15790 )
Đôi ta thương chắc
Chú bác trục trặc
Cha mẹ không
Giống như trâu không chạc mụi biết tắc rì đàng mô.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ

Đói thì phải chăm chỉ làm để mà sống, no thì dễ sinh lười biếng.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đói
trục cúi (đầu gối) hay bò, Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15818 )
Ở ngái mỏi chin,
Ở ghin mỏi míệng
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * X. ngái (xa) mỏi chin (chân);
Giải Thích Phương Ngữ: Ở ngái (xa) mỏi chin (chân), Ở ghin (gần) mỏi míệng
Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 26504 )
Đói ăn cháo ga tra nhai gân bò
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Chỉ hạng người sống vờ vịt,
lắt léo Nhà nó mà kêu đói à? Đói đến nỗi chỉ ăn cháo ga phải không? Xuất xứ: -
Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15576 )
Đói ăn cháo kê, no chê cơm hẩm
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * 1 - Đói ăn cháo kê thì no lâu
no thấy cơm hẩm thì chán, không muốn ăn. 2 - Thói đời khi cần thì cái gì cũng
quý, khi không cần thì coi thường. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số
15577 )
Đói ăn chùng, cùng ăn trộm
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đói
ăn chùng (vụng), cùng ăn trộm; Ở vào tình thế khó khăn thường dễ làm liều. Cái
thằng hiền lành rứa mà lại rơi vào cảnh đói ăn chùng, cùng ăn trộm. Xuất xứ: -
Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15578 )
Đói ăn phúng, túng mần càn
=> Tương Đương v
ới Anh Ngữ hoặc :
Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đói
ăn phúng (vụng), túng mần (làm) càn Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số
15580 )
Đói đốt lói mà nhởi
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đói

Yên Huy, nhì Khố Nội. Khố Nội là tên cũ của xã Trung Lộc và Yên Huy là tên cũ
của xã Yên Lộc (Can Lộc, Hà Tĩnh). Xưa kia, Yên Huy là xã giàu nhất trong tổng
Bạt Trạc, Khố Nội là xã giàu nhất trong tổng Nga Khê. Cho nên năm nào mất mùa
đói kém, nếu daân Khố Nội đói thì người thiên hạ cũng chẳng còn gì để mà sống.
Lấy chồng về Khố Nội thì khỏi lo rồi, không nghe người ta nói đói Khố Nội tội cả
xứ à ? Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15676 )
Đói khó đất ni hơn giàu đất khác
=> Tương Đương v
ới Anh Ngữ hoặc :
Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ: Đói
khó đất ni (này) hơn giàu đất khác; Quan niệm ngày xưa, làm ăn sinh sống, xây
dựng tổ ấm gia đình không đâu bằng ở quê hương bản quán, nơi mà mọi người
trong thân tộc quây quần để có thể tương trợ lẫn nhau. Xuất xứ: - Miền Trung,
Nghệ Tĩnh (Câu số 15675 )
Đói không ai tha, giàu ra có phận
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * 1 - Chế độ phu dịch bất công,
tàn bạo ngày xưa; người nghèo đói thì bị bắt phu, bắt lính; kẻ giàu có thì được
miễn giảm. 2 - Việc đời nhiễu nhương; người nghèo số phận lênh đếnh, chịu dủ
mọi thiệt thòi; kẻ giàu thì được yên hưởng mọi bề. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15679 )
Đói lòng ăn đọi cháo kê,
Khi no cơm hẩm lại chê không dùng.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15684 )
Đói lòng ăn trái cùm cang,
Đừng ăn khu gióng mà làng phải khiêng
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Vùng Hương Sơn, Hương
Khê Hà Tĩnh có hai loại trái này. Trái cùm cang có vị ngọt, ăn được, c
òn khu gióng
có chất độc, ăn vào chết người. Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15690 )

dụng trong các tình huơng cụ thể. Đói rau đau thuốc có cách chi hơn nựa (nữa) mô
(đâu). Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15726 )
Đói sinh cùng, túng sinh hoảng
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15728 )
Đôi ta đã quyết thì hành,
Đã đan thì lận tròn vành thì thôi
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15736 )
Đôi ta như đụa trửa mâm
Không ăn cũng cầm cho thỏa lòng nhau.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15767 )
Đôi ta như đá với dao
Năng liếc thì sắc năng chào thì quen.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15763 )
Đôi ta như bấc với dầu
Khơi ra cho rạng kẻo sầu tương tư
Đôi ta như thủy với ngư
Chàng như Dương Lễ thiếp như Lưu Bình
Đang còn kết bạn huống chi mình với ta.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15750 )
Đôi ta như bộ con bài
Đã bắt thì bén chớ nài thấp cao.
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Xuất xứ: - Miền Trung, Nghệ
Tĩnh (Câu số 15751 )
Đôi ta như cặp chim non
Khi vui ríu rít khi buồn vẩn vơ.

Đông chị em gái thì đánh ghen
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Giải Thích Phương Ngữ:
Đông anh em trai thì đánh khái (hổ),; Quan niệm cũ, trọng nam khinh nữ, cho rằng
phụ nữ không có sức lực, ý chí như đàn ông, cho nên trong cuộc mưu sinh chẳng
có tích sự gì, ngược lại chỉ hay gây rối trong gia đình. Đẻ con gấy (gái) mần chi
cho nhiều, đông anh trai thì đánh khái, đông chị em gấy thì đánh ghen. Xuất xứ: -
Miền Trung, Nghệ Tĩnh (Câu số 15895 )
Đông con hơn đông của
=> Tương Đương với Anh Ngữ hoặc : Ghi Chú: * Con đông thì sum vầy đầm
ấm, vui cửa vui nhà, cha già mẹ yếu có điều kiện phụng dưỡng chu đáo; ngược lại,
của nhiều mà con hiếm thì cửa nhà cũng buồn tẻ, ốm đau chẳng biết cậy dựa vào