Điêu khắc Việt Nam: Vật
vã tìm chỗ đứng

“Sáng tác, trưng bày rồi lại cất tác phẩm vào kho!”, đó là
điệp khúc quá quen thuộc đằng sau các cuộc triển lãm mỹ
thuật. Tuy vậy, thị trường hội họa ít nhiều vẫn có cơ hội hoạt
động, phát triển; còn thị trường điêu khắc thì…

Sáng tác chỉ để chơi?

Nói về điêu khắc Việt Nam, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn
Quân tạm phân loại: nhóm điêu khắc tượng đài và nhóm điêu
khắc độc lập. Nhóm làm tượng đài đã có kinh phí từ những
dự án đặt hàng của Nhà nước; riêng nhóm điêu khắc độc lập,
ngoài cơ hội được tham dự các trại sáng tác có tài trợ, còn lại
việc tìm đầu ra không phải là chuyện suôn sẻ. Từ giai đoạn
được đào tạo, thực hành trong trường mỹ thuật đến lúc hành
nghề, không phải nhà điêu khắc nào cũng có khả năng mở
được xưởng sáng tác. Các nhà điêu khắc trẻ, sau khi ra
trường, may mắn lắm mới tìm được công việc tương đối phù
hợp với nghề nghiệp qua cộng tác với các nhóm làm công
trình tượng đài hoặc kết hợp với các nhóm kiến trúc trang trí
nội ngoại thất, thiết kế các mẫu sản phẩm mỹ nghệ…

Thỉnh thoảng cũng có người tìm công việc mang tính thời vụ
trong tổ thiết kế bối cảnh của một đoàn phim… Năng động
tìm việc qua một số nghề tay trái, các nghệ sĩ điêu khắc cho
rằng đó là cách “lấy ngắn nuôi dài”, “có thực mới vực được
đạo”.

trưng bày tác phẩm, như trường hợp của Phan Phương Đông
(TPHCM) hoặc Khổng Đỗ Tuyền (Hà Nội). Giải thích điều
này, nhà điêu khắc Khổng Đỗ Tuyền cho biết: “Một tác phẩm
của tôi có tên “Cánh cổng” được làm bằng chất liệu sắt thép,
có chiều cao 3m, khá nặng, dềnh dàng, rất khó di chuyển. Vì
vậy, tôi chọn cách trình làng tác phẩm ngay tại xưởng sáng
tác”. Các nghệ sĩ cho biết, thực ra những cuộc triển lãm tại
gia khá bất tiện, làm hạn chế sự thưởng ngoạn của công
chúng; còn chuyện bán được tác phẩm vẫn là điều xa vời!

Loay hoay tìm thị trường

Khảo sát hoạt động điêu khắc của các tác giả ở Hà Nội và
TPHCM từ thập niên cuối thế kỷ 20 đến nay, nhà phê bình
mỹ thuật Nguyễn Quân một mặt phân tích sự hình thành một
phong trào điêu khắc mới; một mặt lý giải sự bấp bênh của
thị trường điêu khắc. Ông nêu: “Chúng ta thiếu thị trường
điêu khắc, một phần do việc quảng bá mỹ thuật còn mang
tính nghiệp dư, du lịch hóa! Chưa có thị trường nội địa thì
làm sao chúng ta tạo dựng được thị trường nước ngoài. Thị
trường điêu khắc chưa có người nghiên cứu sâu về tác giả, về
trào lưu một cách bài bản”. Ông cũng cho rằng chúng ta cần
làm quen cách giới thiệu tác giả, tác phẩm khá chu đáo ở một
số bảo tàng nghệ thuật các nước Anh, Đức…

Gần đây, kinh nghiệm tổ chức thị trường nghệ thuật của
Trung Quốc tỏ ra nổi bật ở châu Á. Qua nghiên cứu một cách
hệ thống, giới thiệu đầy ấn tượng về tác giả, tác phẩm từ
truyền thống đến đương đại và luôn cập nhật thông tin kịp
thời, Trung tâm nghệ thuật Bắc Kinh đã tạo nên sức thu hút