Văn hóa Việt trong tín
ngưỡng Đức Thánh Trần

Trong đạo Mẫu, Đức Thánh cha là Hưng Đạo Đại Vương
Trần Quốc Tuấn - vị tướng tài ba của Việt Nam và thế giới,
văn võ song toàn, tinh anh kiệt xuất. Là người có công lớn
nhất triều Trần trong ba lần đánh bại quân Mông Nguyên.

Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Ông là con
An Sinh Vương Trần Liễu, cháu gọi vua Trần Thái Tôn là
chú ruột, sinh ngày 10/12 âm lịch. Còn có truyền thuyết kể
lại rằng, nguyên xưa kia Đức Thánh Tản Viên thấy luồng
khói trắng bay từ núi Tây hóa thành tinh thuồng luồng, xuống
nhà người đàn bà kia tư thông, ngài nghĩ ắt hẳn đó sẽ đầu thai
thành kẻ gây hậu họa cho nhân gian (tên đó sau này chính là
Phạm Nhan_Nguyễn Bá Linh, cha là người Tàu Phúc Kiến,
mẹ là người Đông Triều, nằm mơ thấy tinh thuồng luồng mà
sinh ra hắn), vậy nên Đức Thánh Tản liền đem tâu chuyện đó
với Ngọc Hoàng, Ngọc Hoàng hỏi rằng ai có thể xuống hạ
phàm để trừ diệt mối hậu họa đó thì có Thanh Tiên Đồng Tử
tình nguyện xin xuống phàm để giúp dân. Ngọc Đế ưng
thuận sai ban thần kiếm, cờ ấn, tam tài của Lão Tử, ngũ bảo
của Thái Công rồi truyền Kim Đồng Ngọc Nữ hộ giá xe mây
xuống nước Nam hạ phàm. Liền đó Vương Mẫu nằm mơ
thấy có người áo xanh tự xưng là người của Thiên Đình
xuống đầu thai phù đời, từ ấy bà hoài thai, đủ ngày đủ tháng
thì hạ sinh được ông, trong nhà ngào ngạt hương thơm và ánh
sáng. Vậy nên, trong bản văn cũng có đoạn:
Vương Phụ là Đức An Sinh

viên bộ chính trị, bí thư quân ủy trung ương, Nguyên Súy, Bộ
trưởng Bộ quốc phòng. Sau này , khi mất đi tên tuổi ông vẫn
vang lừng không chỉ trong Việt Nam mà còn lan ra toàn thế
giới (ông là một trong số 10 vị tướng tài ba nhất trên thế giới,
cùng với các vị như Nã Phá Luân (Napoleon), Thành Cát Tư
Hãn là những người có ý nghĩa to lớn với lịch sử thế giới ),
người ta tôn làm Đức Thánh Trần. Còn trong tín ngưỡng dân
gian, người ta thường tôn danh ông là Đức Thánh Ông Trần
Triều hay ngắn gọn hơn là Đức Ông Trần Triều.

Nếu một người có căn số hầu các giá nhà Trần thì giá Đức
Ông có thể là giá mở khăn đầu tiên (vì Tam Tòa Thánh Mẫu
không tung khăn), tuy nhiên cũng khá hiếm khi có người hầu
về Đức Ông mà chỉ khi đại sự cần thỉnh ông về để trừ tà sát
quỷ thì mới hầu ông (vì theo quan niệm cổ: “bóng” Đức Ông
khá nặng nên không phải đồng cựu đã đội lệnh nhà Trần thì
không thể hầu được) hoặc khi đại tiệc mở phủ thường thỉnh
ông về chứng đàn Trần Triều (gồm voi, ngựa, thuyền rồng,
tráp áo ) hoặc đồng mới tạ phủ và làm lễ đội lệnh nhà Trần.
Khi ngự đồng, ông mặc áo đỏ, thêu rồng và hổ phù (có một
số nơi hầu ông, chân đi hia, đầu đội mũ trụ), có thể mặc áo
choàng bên ngoài, một số vùng hầu ông thường múa thanh
đao. Khi về đồng, Đức Thánh Ông thường làm phép để sát
quỷ trừ tinh (điều này chỉ có đúng đồng nhà Trần, có đội lệnh
mới có thể làm như thế khi hầu ông) đó là: “lên đai
thượng”nghĩa là cầm dải lụa đỏ thắt cổ (khi thắt vào cổ, mặt
người hầu thường bạnh ra, đỏ,thì thế mới là thật đồng), lúc
này người hầu dâng phải khéo léo móc một ngón tay vào dây
thắt cổ để cho dãn bớt (vì dù là thật đồng nhưng Đức Thánh
Ông chỉ giáng li giáng lai trên đầu đồng);“rạch lưỡi” nghĩa là

Đền thờ Đức Thánh Ông Trần Triều cùng với gia đình và
tướng lĩnh của ông được nhân dân lập lên ở khắp nơi nhưng
uy nghiêm và nổi tiếng nhất phải kể đến: Đền Kiếp Bạc ở Chí
Linh, Hải Dương, được lập lên trên nền dấu tích ở nơi mà
năm xưa ngài cho đóng quân doanh Vạn Kiếp, sau đó phải kể
đến hai ngôi đền ở đất Nam Định, nguyên quán của ngài, đó
là Đền Cố Trạch (Đền Trần) và Đền Bảo Lộc, đều thuộc
Thiên Trường, Nam Định. Ngoài ra còn có Đền Phú Xá ở
Hải Phòng (tương truyền là nơi đóng quân nghỉ chân năm
xưa)

Ngày tiệc Đức Thánh Trần thường được tôn là ngày “giỗ
Cha” của toàn thể dân tộc Việt Nam vào ngày 20/8 âm lịch
(là ngày Đức Ông hóa) và được tổ chức long trọng nhất tại
đến Kiếp Bạc. Ngoài ra vào giữa đêm ngày 14/1 âm lịch còn
có tổ chức ban ấn của Đức Thánh Trần tại Đền Bảo Lộc.