TCNCYH 28 (2) - 2004
Một số thuốc mới chống rối loạn lipid máu
(New drugs for the control of dyslipidemia)

GS. TSKH. Hoàng Tích Huyền*

Nhóm statin ức chế HMG - COA - reductase
Lịch sử "statin" bắt đầu từ 1987 với thế hệ đầu tiên là lovastatin chiết xuất từ nấm lên men.
Statub ức chế enzym 3 - hydroxy - 3 - methylglutazyl coenzym A (HMG - COA) reductase
nên kìm hãm sự tổng hợp cholesterol nội sinh, làm tăng tổng hợp các thụ thể của LDL - C, làm
tăng giáng hoá CDL, nồng độ CDL lu hành sẽ giảm đáng kể.

Acet
y
l

CoAHMG - CoA ruductase

HMG - CoA
123

Mevalonat

q
ualens
q
ualen e
p
oxidase
Ubi
q
uinon dolichol cholesterol
Các statin chia làm 3 thế hệ:
Thế hệ 1: do lên men hoặc bán tổng hợp
gồm lovastatin, simvastatin (zocor)
pravastatin.
Thế hệ 2: do tổng hợp racemic gồm
fluvastatin.
Thế hệ 3: do tổng hợp đối quang gồm
cerivastatin (lypobay, đã ngừng lu hành) và
atorvastatin (lipitor).
Hiện nay, mới đa ra thị trờng 2 loại
statin mới (từ 2003):

* GS. TSKH. Hoàng Tích Huyền nguyên Trởng bộ môn Dợc lý Trờng Đại học Y Hà Nội.
TCNCYH 28 (2) - 2004


chứa triglycerid giảm "cholesterol không HDL"
và làm tăng mạnh HDL - C.
Dùng riêng, rosuvastatin rất dễ dung nạp,
kể cả khi phối hợp với fenofibrat, niacin,
cholesteramin, dáng dấp an toàn tơng tự các
statin đang lu hành.
* Pitavastatin
Uống 2mg mỗi ngày so sánh với
pravastatin 10mg/ngày, thấy pitavastatin làm
hạ cholesterol toàn phần và CDL - C tốt hơn
pravastatin. Pitavastatin còn làm giảm rõ
triglycerid, giảm các apoB, CII, CIII và làm
tăng HDL - C, tăng apoA
I
, A
II
dung nạp tốt.
Ezetimibe (Ezetrol)
Là chất ức chế có chọn lọc sự hấp thu
cholesterol ở biểu mô ruột phong bế đợc sự
vận chuyển xuyên qua thành ruột của
cholesterol do thức ăn mang vào và cả
cholesterol nội sinh từ acid mật, cắt đứt "chu
kỳ ruột - gan" của acid mật.
Ezetimibe hấp thụ nhanh sau khi uống,
qua phản ứng liên hợp ở gan (chủ yếu là
glucuro - hợp để cho ezetimibe glucuromid
còn hoạt tính), có "chu kỳ ruột gan" thải
mạnh qua phân, một phần qua nớc tiểu.
Ezetimibe sẽ nằm lại niêm mạc ruột sau khi

rất rõ rệt khi phối hợp với các statin
(simvastatin, atorvastatin, fluvastatin,
pravastatin, lovastatin), nhờ sức mạnh tổng
hợp của 2 cơ chế: ức chế hấp thụ cholesterol
ở ruột (ezetimibe) cản trở tổng hợp cholesterol
qua phong bế HMBG - CoA reductase tại
gan (nhóm statin). Đã có lu hành trên thị
trờng viên hỗn hợp ezetimibe + simvastatin.
Phối hợp nh vậy sẽ cải thiện rõ ràng và
mạnh mẽ những thông số lipd, nh
cholesterol toàn phần, triglyceril, CDL - C,
HDL - C, tỷ số cholesterol toàn phần/ HDL -
C, còn làm giảm mức CRP - máu. Ezitimibe
không có ảnh hởng tới động học của các
statin. Chỉ cần uống liều thấp ezetimibe
(10mg) + liều thấp nhất của statin cũng cho
hiệu lực ngang liều tối đa statin khi uống một
TCNCYH 28 (2) - 2004

125
mình, tránh đợc phiền hà về tác dụng ngoại
ý của statin liều cao. Tiện lợi biết bao!.
Hiện nay, cha có đầy đủ kinh nghiệm về
phối hợp ezetimibe với các fibrat.
Khi phối hợp với statin, cần tuân thủ các
chống chỉ định và thận trọng cũng nh khi
dùng riêng statin.
Acid béo không no một nối đôi
Không phải là thuốc mới nhng còn ít
ngời Việt Nam biết dùng. Còn gọi là acid

zaragozic A).
ức chế squalen epoxidase cản trở chuyển
squalen sang cholesterol (mắt xích cuối
cùng).

2. Tiêm chủng cholesterol
Kháng thể cholesterol lấy từ huyết tơng
ngời, tiêm chủng làm tăng sinh kháng thể, sẽ
gắn vào cholesterol ở VLDL, LDL và IDL lu
thông, opsoni hoá các lipoprotein này (tức là
bao quanh với những phân tử protein) giúp
thu dọn cholesterol xấu nhờ tế bào kupfer và
tăng thanh lọc qua hệ lới nội mạc.
3. Phòng oxy hoá LDL - C
Vitamin E nồng độ cao trong huyết tơng
có thể trì hoãn sự ôxy hoá LDL còn làm giảm
nồng độ CRP/huyết tơng. Hiện nay đang
thay thế dần vitamin E (alpha - tôcpherol)
bằng dạng tocotrienol có hiệu lực tốt hơn.
Vitamin C chỉ tan trong nớc nên chỉ ức
chế sự peroxy hoá lipid thành mạch. Nhng
một khi gốc tự do thâm nhập đợc vào pha
lipid của thành mạch thì vitamin E (hoặc
tocotrienol) ở đó sẽ đóng vai trò số một thanh
toán gốc tự do, để bảo vệ không cho LDL bị
oxy hoá! Trong máu vitamin C còn đồng hành
với vitamin E giúp hồi phục vitamin E từ gốc
- tocopheryl và chính vitamin C cũng trở thành
gốc ascorlyl rất bền.
Dạng ester của vitamin C nh salmitat

cách đặc biệt trong một mạng PVC có tính a
nớc cao. Thêm vào đó, quá trình vi bao giúp
những vi hạt trực tiếp đợc bao bởi các nhân
tá dợc, thay vì phải phân bổ ngẫu nhiên với
tá dợc (nh vẫn thấy trớc đây với dạng
lipanthyl standard thông thờng).
Với quy trình vi bao, uống dạng viên nén
SR 160mg "siêu sinh khả dụng" mới này có
độ hấp thu đáng tin cậy, tạo nồng độ
fenofibrat trong huyết tơng ngang với 2 loại
trên, mà liều dùng lại thấp hơn, giúp dung nạp
thuốc tốt hơn, mà hiệu lực vấn tơng đơng.
Đã chứng minh dạng lipanthyl supra (SR
160mg) cải thiện đợc độ hoà tan, giảm dao
động C
max
, giảm dao động về hấp thụ thuốc
do ảnh hởng của thức ăn và tăng 25% sinh
khả dụng.
Mong rằng những thông tin cập trên đây
sẽ mang lại niềm vui cho bệnh nhân bị rối
loạn lipid máu.
Tài liệu tham khảo chính
1. Tài liệu khoa học của các công ty dợc
phẩm pfizer, MSD, Fourmier (1998 - 2004)
2. Opie H.L: Drugs for the Heart; 5. Edition
(2001); W.B. Samders Company, trang 323 -
350.
3. Medline (2000 - 2004).