Lời nói đầu
Tốc độ xây dựng nhà nuôi chim yến ở Việt Nam bùng phát nhanh, từ khoảng 30 nhà yến có
trước năm 2006 đến cuối năm 2011 có hơn 2.500 nhà. Sự bùng phát này chắc chắn sẽ không có
điểm dừng, điểm bão hòa vì trước lợi nhuận quá cao của nghề nuôi chim yến lấy tổ, đến năm
2025 con số nhà yến có thể không thấp hơn 25.000 nhà.
Thành phố Hồ Chí Minh đã có hơn 500 nhà. Tiền Giang khoảng 250 nhà. Bạc Liêu, Cà Mau
Và Rạch Giá gần 500 nhà. Đồng nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Phước, Bình Dương Và Tây Ninh
xấp xỉ 300 nhà. Các tỉnh miền Trung ven biển Đông gần 900 nhà, riêng Đà Nẵng đã có hơn 400
nhà.
Với đặc tính của loài chim yến cho tổ trắng C.fuciphaga, nơi nào có tiếng chim của đồng loại
thì gần như sẽ có chúng về và ở đó môi trường phù hợp thì chim ở lâu dài và làm tổ sinh sản duy
trì nòi giống. Kết quả có hơn 45% nhà yến thành công thu 30-40kg tổ yến/năm, cá biệt có nhà
hơn 250 kg/năm, khoảng 25% nhà yến có tổ nhưng ít 15 kg/năm và gần 30% là các nhà yến kém
hiệu quả cả năm chỉ có vài kg tổ, có nhà chim yến về nhưng bỏ đi không làm tổ.
Bên cạnh nhiều nhà yến chấp nhận thua cuộc “ Lộc trời dễ cho mà khó lấy” tháo dỡ cải cải
tạo lại để làm nhà ở, hoạt động xây nhà yến mới lúc nào cũng sôi động, mỗi ngày có vài chục
nhà yến đang xây, lạc quan “xây nhà đẻ ra tiền” lộc trời cho mỗi năm mỗi nhiều.
Đi sau Indonesia hơn 40 năm nhưng không rút ra được bài học từ nước này là tỷ lệ nhà yến
thất bại gần 50% do lượng nhà yến bùng phát quá nhanh hơn số chim tăng đàn mỗi năm, ở Việt
Nam chỉ vài năm mà tỷ lệ nhà yến kém hiệu quả gần 35%.
Nghề yến Việt Nam nên tìm hiểu cách tổ chức ở Philippines có nghề nuôi chim yến phát triển
bền vững với gần 200.000 nhà yến.
Con số 3.000 nhà yến, có gần 30% kém hiệu quả gây thiệt hại gần 600-700 tỷ đồng cho nhà
đâu tư chỉ mới xây dựng trong năm 2009-2011, thật là lớn.
Quy lỗi thất bại do số chim yến tăng đàn không đáp ứng kịp tốc độ nhà yến xây mới, nhưng
đi sâu vào là có rất nhiều lý do để đi đến thất bai: thiết kế sai, vật tư thiết bị kém chất lương, vận
hành sai, tính kỹ thuật không còn đang bị thương mại hóa cung cấp vật tư-lắp đặt.
Ỏ Đồng Xoài Bình Phước, huyện Đất Đỏ Bà Rịa-Vũng Tàu và thị xã Bạc Liêu có nhiều nhà
yến bị mạc gỗ, bị nấm mốc phá hoại, ở thị xã Bà Rịa, Cửa Cạn Phú Quốc có nhà yến chim bay
về nhưng không vô nhà…đã minh chứng điều này.
Biện pháp nào để phòng tránh thất bại, tiếp theo tập sách “Chim yến – Đầu tư & Kỹ thuật xây

29
0
C.
Chim yến sinh sản 2-3 lứa/năm. Tổ yến nặng 8-12g
Chim yến tự điều hòa thân nhiệt thích nghi với môi trường, Sáng sớm trước khi rời
khỏi nhà ở, chim khởi động để cho thân nhiệt tăng rồi mới bay kiếm mồi.Chiều về trước khi bay
vào nhà, chim lượn nhiều vòng ở sân tự giảm thân nhiệt.
2. CÁCH PHÂN BIỆT VỚI CHIM ÉN VÀ CHIM YẾN CỎ
Chim én nhạn sống phổ biến ở các đồng ruộng Việt Nam, lông màu đen, kích thước lớn
hơn nhưng đuôi chẻ rất sâu. Chúng bay theo kiểu chớp chớp cánh ngắt quãng bay không liên tục
và thường đậu trên cành cây, đọt tre và đặc biệt bay trên dây điện.

Chim yến cỏ có thân hình giống chim yến, cách bay lượn cũng giống chim yến. Đặc
điểm dễ nhận dạng là toàn thân màu đen tuyền nhưng trên phần đuôi có mảng trắng tiếng kêu đặc
biệt, làm tổ bằng rơm rác nên có tên gọi là yến rác, thường làm tổ trên hiên nhà, hoặc các lam gió
bên hông nhà, không có giá trị.
Hinh trang 9
Rất dễ phân biệt chim yến với chim én và chim yến cỏ là khi dùng âm thanh gọi chim
yến về, chỉ có chim yến bay lượn vòng quanh trên khu vực phát ra âm thanh, còn chim én nhạn
và yến cỏ không bay đến.
3. KHẢ NĂNG ĐỊNH VỊ TRONG BÓNG TỐI CỦA CHIM YẾN
Chim yến phát ra âm thanh gọi là âm dội để dò đường. Âm dội có hai xung liên tiếp, mỗi
xung là 1-2 ms.
Mỗi con chim yến có đỉnh tần số âm thanh khác nhau nên khi nhận được âm dội chim
có thể xác đinh âm dội của chính mình. Âm dội gặp vật cản sẽ dội lại để chim “nghe và thấy”
được vật cản trước mắt và tránh đi. Trong nhà yến tối thẳm có cả hàng ngàn con, ngàn tổ yến
cách nhau vài mm, khi chim bay về chỉ trong vài phút là đã tìm đến tổ chui vào, không va chạm
tường, cầu thang, ván ngăn. Mỗi tổ có một cấu trúc riêng biệt do đôi chim tạo ra nên sẽ cho âm
dội phản hồi đặc trưng, chỉ có chim làm ra tổ đó mới nhận biết tổ của mình.


5.TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI CHIM YẾN LÀM TỔ
Môi trường chung quanh có tác động rất lớn đến đời sống của chim yến.
- Nhiệt độ ảnh hưởng vùng sinh sống
Viêt Nam có 2 vùng khí hậu. Miền Bắc (từ vĩ tuyến 17 N trở ra) có mùa Đông lạnh và ẩm
không thuận lợi cho chim yến sinh sống, vào cuối mùa Xuân và trong mùa Hè có một số chim
yến bay về trú ở nhưng không đủ thời gian để làm tổ vì khí hậu trở lạnh chim phải bay đi, vùng
vịnh Hạ Long có một số chim yến trú ở. Miền Nam (Từ vĩ tuyến 17 N trở vào) chỉ có mùa mưa
và mùa khô thuận lợi cho chim yến sinh sống nên số lượng có nhiều.
Năm nào nhiệt độ từ tháng 12 đến tháng 1 xuống thấp dưới 18
0
C thì chim chậm làm tổ.
- Lượng mưa ảnh hưởng đến sản lượng tổ
Mưa làm các loại thực vật sinh trưởng tốt, cô trùng sinh sống phát triển tăng lượng mồi ăn
cho chim. Mồi ăn dồi dào, chim sớm tích lũy năng lượng đầy đủ thành thục sinh sản. Thức ăn
đóng vai trò quyết định đến thời điểm sinh sản sớm hay muộn và sản lượng tổ.

- Gió ảnh hưởng đến tốc độ làm tổ của chim

Tốc độ gió ảnh hưởng đến việc làm tổ
Gió lớn chim phải bay nhiều và mạnh hơn để bắt mồi vì côn trùng bị gió phân tán, chim dễ
bị đói vì năng lượng không bù đắp nên không còn đủ năng lượng để làm tổ.
Gió cấp 6 trở ên chim yến ngưng làm tổ.

Trong khu vực chim ở bị gió bão mưa lớn, chim tự điều chỉnh thời điểm đi kiếm mồi ăn như
đi sớm hơn hay chờ lúc gió bão hay mưa suy yếu và về nơi ở sớm hơn khi thời tiết thuận lợi.
- Vi khí hậu ảnh hưởng đến chim sinh sống và chất lượng tổ
Trong nơi ở nếu hàm lượng oxy chỉ có 14-15%, đổ ẩm thấp dưới 60% số chim ở sẽ ít đi và
tổ dễ bị rộp chân bị rơi, nếu hàm lượng oxy 19-20% số chim ở và làm tổ nhiều, độ ẩm cao trên
65% giúp tổ yến dính chắc.


Vào năm 1996, các nhà khoa học đã kết luận tỷ lệ tăng đàn của chim yến Việt Nam là
10,3%-13,2%/ năm, tỷ lệ này thay đổi tùy từng vùng và quản lý bảo dưỡng trứng và chim non.
Việc quản lý khai thác tổ yến thiên nhiên của các công ty ở Đà Nẵng, Bình Đinh và
Khánh Hòa hiện nay tốt và hoàn thiện hơn. Chim yến nuôi trong nhà thì được sự chăm sóc và
bảo vệ nên tốc độ tăng đàn có chiều hướng tốt nên cao hơn 10,3%, và vì còn tùy thuộc cân bằng
sinh thái-môi trường và các yếu tố khác nên không thể cao hơn 13,2%/ năm.
Chọn mức tăng đàn là 11,75% và tỷ lệ này không tăng giảm trong suốt thời gian từ năm
1997-2010, số lượng chim yến có thể có ở Việt Nam vào năm cuối năm 2010 là 3.349.411 con.
Căn cứ sản lượng tổ yến khai thác thiên nhiên năm 2010, Khánh Hòa thu 3.120 kg tổ yến
và các tỉnh khác khoảng 2.500 kg tăng gần gấp đôi so với năm 1996 nên có thể ước phỏng là có
khoảng 1.250.000-1.450.000 con chim yến sống hoang dã trong các hang động, khoảng
1.800.000-2.000.000 con trú ở các nhà yến trong đất liền. Lý do, vào năm 1996 khi các nhà Điểu
học xác định số chim yến sống ở Việt Nam là 750.000 con, thời điểm này chim sống trong các
nhà bỏ hoang trong đất liền còn rất ít.
Số chim yến sống ở các nhà yến trong 14 năm (1997-2010) sinh sản và phát triển thành
đàn, để đạt được số tối đa là 2.000.000 con phải do nhiều yếu tố tác động lớn của bão lụt, gió
lớn, sóng thần, động đất, hạn hán… làm môi trường thiên nhiên bị biến đổi, chim phải rời bỏ các
hang động vào đất liền. Các trận cháy rừng lớn ở Indonesia, Malaysia gây khói bụi ô nhiễm
nhiều vùng rộng lớn làm chim yến hoang dã ở 2 nước này bay dạt về trú ở Phetchaburi,
Chonburi, Hua Hin, Prachuap Khiri Khan, Chumpom, Chanthaburi, Rayong của Thái Lan, vùng
cảng Shihanoukville, Koh Kong của Campuchia và các tỉnh phía Nam của Việt Nam.
Giả định vào cuối năm 2010 số chim yến là 2.000.000 con trú ở 2.000 nhà yến, chia đều
bình quân là 1.000 chim yến trú trong một nhà, có thể cho 755 tổ yến/năm gần 6,5 kg/năm.
Các nhà chuyên môn đã ước định chỉ có 40-45% số nhà yến thành công, khoảng 20-
25% nhà yến có thu nhưng ít và có khoảng 30-35% không hiệu quả cả năm chỉ cho vài kg tổ hay
chim không về hoặc về nhưng không làm tổ bỏ đi là đúng. Số liệu này tương đối chính xác có thể
chấp nhận được.

5.TẠI SAO CÓ CÁC NHÀ YẾN KHAI THÁC KÉM HIỆU QUẢ
Số phận của khoảng 30% gần 600 nhà yến khai thác không hiệu quả qui lỗi do tốc độ tăng