ĐỐI THOẠI VỚI NHỮNG AI XÍNH DÙNG, LẠM
DỤNG CỤM TỪ ĐƯƠNG ĐẠI
Có điều không nên lạm dụng cụm từ đương đại lấy nó làm thương hiệu cho một
thế hệ: Mới đôi ba lần công bố tác phẩm trong một triển lãm, một cuộc chơi nghệ
thuật sắp đặt, trình diễn đã có những bài viết giới thiệu tung hô, khẳng định, nói
lấy được. Nào là những họa sĩ “tiên phong” những người mở đường cho nghệ thuật
đương đại. Một hế hệ không mặc cảm? Ai mặc cảm? Việc gì mà phải mặc cảm?
Một khi chúng ta đang sống và lao động nghệ thuật trong thời đổi mới, hội nhập
quốc tế được Đảng và Nhà nước luôn tôn trọng tự do sáng tác – công bố – tiếp thu
tác phẩm. Hay chẳng qua chỉ là một sự ngộ nhận lẫn nhau, tự ngộ nhận mà thôi.
Một cách lăng xê vô lối.
Ai mà chẳng biết, một ngữ nghĩa tiếng Việt cực chuẩn. Đương là đang diễn ra với
chúng ta.
Thời đại chúng ta đang sống và sáng tác cho dù là loại hình, thể loại hình thức xu
hướng nghệ thuật nào? Những tác phẩm của những người đương thời sáng tác của
bất kỳ thế hệ nào đều thuộc nghệ thuật đương đại. Đâu chỉ có thế hệ họa sĩ trẻ - thế
hệ 8X và nghệ thuật sắp đặt, nghệ thuật trình diễn Video Art mới là nghệ thuật
đương đại?
Xem tác phẩm của 3 thế hệ họa sĩ trẻ trưởng thành cùng đất nước đổi mới. Không
thể phủ nhận anh chị em đã có, những đổi mới và cách tân hình thức nghệ thuật, ít
hay nhiều đã biết khai thác các yếu tố tạo hình của chủ nghĩa hiện tại, các isme của
phương tây hiện đại và tinh hoa mỹ thuật truyền thống dân tộc đã thực sự làm
phong phú hình thức tạo hình. Đồng thời không ít họa sĩ trẻ đã tự khẳng định mình
bằng nghệ thuật hiện thực của thế hệ mình nghệ thuật hiện thực đâu có lỗi thời?

mới du nhập vào nước ta. Một số họa sĩ đã tiếp cận và tâm huyết với thể loại này. ít
hay nhiều đã được thừa nhận. Có hộ khẩu thường trú hẳn hoi. Không như ai đó nói
“Không có hộ khẩu thường trú”. Có điều công chúng của thể loại này còn hiếm,
một phần là mới, khó hiểu Ngay một số tác giả sáng tác theo thể loại này. Có hỏi
ngôn ngữ và đặc trưng ngôn ngữ của thể loại này là gì? Được trả lời thấy người ta
làm thì làm chơi?! Thế giới người ta gọi như thế?. Sáng tác mỹ thuật mà không
tường tận ngôn ngữ và tinh thông, chất liệu, kỹ thuật thì làm sao tới đích?!
Song xét từ ngôn ngữ và đặc trưng ngôn
ngữ nghệ thuật sắp đặt, nghệ thuật trình diễn theo tôi hiểu:
1- Ngôn ngữ tổng hợp
Trong một tác phẩm sắp đặt, trình diễn thường sử dụng nhiều ngôn ngữ loại hình,
thể loại như: hội họa - đồ họa - điêu khắc - trang trí - sân khấu điện ảnh Có điều
một khi sử dụng nhiều ngôn ngữ sáng tác một tác phẩm thường có nhiều độ vênh,
khó hài hòa. Bởi lẽ, các ngôn ngữ mỗi khi tham gia vào một loại hình nghệ thuật
mới phải mất đi tính chất tự nhiên nguyên hình của nó. Phải đủ nội lực, tài năng
“yểm” may ra chúng không nổi loạn.
2- Chất liệu tổng hợp
Trong một tác phẩm sắp đặt, trình diễn thường phải sử dụng nhiều chất liệu của
nhiều loại hình, thể loại, chất liệu: sơn dầu, sơn mài, lụa, giấy, vải, gỗ, đá, kim
loại Cả những vật hiện có sẵn trong cuộc sống: như chum, vại, cánh dại, tấm
phên, mảnh chiếu, rơm rạ, nói chung những đồ dùng sinh hoạt đã dùng hoặc chưa
dùng. Tất cả đều có thể trở thành chất liệu. Thậm chí đôi khi chính tác giả cũng trở
thành một chất liệu trong không gian nghệ thuật đó.
3 - Chiếm lĩnh không gian rộng lớn
Một không gian luôn gắn bó với hoạt động của con người: có thể là một eo biển,
một đường phố, một công viên, một tòa nhà mà tác giả muốn chiếm lĩnh để thể
hiện ý tưởng của mình.
Suy cho cùng chưa chắc đã là mới, là
đương đại.
Nhìn lại những lễ hội trong các hội làng vùng đồng bằng Bắc bộ tấp nập và đông