Khóa học LTĐH môn Hóa –Thầy Ngọc
Đại cương hóa hữu cơ

Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt
Tổng đài tư vấn: 1900 58-58-12
- Trang | 1 - ĐẠI CƯƠNG HÓA HỮU CƠ
TÀI LIỆU BÀI GIẢNG

I. CÁC CÔNG THỨC BIỂU DIỄN PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ
1. Các khái niệm
- Công thức tổng quát: C
x
H
y
O
z
, C
x
H
y
O
z
N
t
,
- Công thức thực nghiệm và công thức đơn giản nhất: CH
2
O hay (CH

2
H
6
O, C
4
H
10
O
2
, C
3
H
6
O
2
, C
3
H
7
O
2
N, CH
2
O, C
2
H
8
N
2
, C

.
Điều khẳng định nào sau đây là đúng nhất:
A. Ba chất X, Y, Z là các ankan.
B. Ba chất X, Y, Z là các đồng đẳng của nhau.
C. Ba chất X, Y, Z là các đồng phân của nhau.
D. Ba chất X, Y, Z có cùng công thức thực nghiệm.
2. Đặt công thức phù hợp để giải các bài tập Hóa hữu cơ
- Đối với phản ứng đốt cháy.
- Đối với các phản ứng liên quan đến nhóm chức.
VD: Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp 2 rượu thuộc dãy đồng đẳng của etilenglicol bằng V lít (đktc) khí O
2
vừa
đủ rồi dẫn sản phẩm cháy qua bình chứa dung dịch Ca(OH)
2
dư, thấy trong bình có có 35 gam kết tủa. Mặt
khác, cũng hỗn hợp trên khi tác dụng với Na dư thu được 2,24 lít khí (đktc). Giá trị của V là:
A. 12,88 lít. B. 10,64 lít. C. 25,76 lít. D. 21,28 lít.

Gọi công thức trung bình của 2 rượu là
2
R(OH)
(trong phản ứng với Na) và
2
n 2n +2
C H O
(trong phản ứng
đốt cháy).
II. CÁC PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH CÔNG THỨC PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ
1. Sơ lược về phân tích nguyên tố
a. Phân tích định tính

X
m m m
mm
n
x y z t M

Các giá trị m
H
, m
C
, m
N
, m
O
trong công thức trên cũng có thể thay bằng %m
H
, %m
C
, tương ứng, khi đó ta
có:
Khóa học LTĐH môn Hóa –Thầy Ngọc
Đại cương hóa hữu cơ

Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt
Tổng đài tư vấn: 1900 58-58-12
- Trang | 2 - % % %
%

là 29,5. Xác định CTPT của A.
Đáp số: C
2
H
5
ON.
VD
2
: Chất hữu cơ A có thành phần khối lượng các nguyên tố là 57,49% cacbon, 4,19% hiđro và 38,32%
oxi. Công thức thực nghiệm của A là:
A. (C
2
H
2
O)
n
B. (C
4
H
3
O
2
)
n
C. (C
6
H
5
O
3

22
CO H O
XX
n 2n
sè C = x = ; sè H = y = ;
nn

VD
3
: Giải lại VD
1
ở trên bằng cách dựa vào sản phẩm cháy.
3. Xử lý số liệu từ phản ứng đốt cháy
- Thông thường, các sản phẩm này được dẫn qua dung dịch kiềm dư và do đó chỉ tạo ra muối trung hòa.
Tuy nhiên, trong một số bài tập, dung dịch kiềm không dư và khi đó phải xem xét đến khả năng tạo thành
2 loại muối: muối trung hòa và muối axít. Khi đó, bảo toàn nguyên tố C, ta có:
2
2
33
C (hchc) C (CO )
C (CO ) C (HCO )
n = n = n + n
.
- Ngoài ra, trong nhiều bài toán cũng thường có số liệu về sự tăng – giảm khối lượng của bình đựng dung
dịch kiềm. Khi làm các bài tập này, cần chú ý các công thức dưới đây:
m
bình tăng
= m
kết tủa
+ m

2
ban đầu đã thay đổi như thế nào?
A. Giảm 7,74 gam. B. Tăng 7,92 gam. C. Tăng 2,70 gam. D. Giảm 7,38 gam.
(Trích đề tuyển sinh ĐH – CĐ khối A, 2003)
III. CẤU TẠO HÓA HỌC CỦA CÁC HỢP CHẤT HỮU CƠ
1. Thành phần cấu tạo chung của chất hữu cơ
- Gốc hiđrocacbon.
- Nhóm chức.
2. Độ bất bão hòa
(đã làm quen trong bài Phương pháp tính nhanh số đồng phân và sẽ nghiên cứu kỹ hơn trong bài Độ bất
bão hòa và ứng dụng).
3. Đồng đẳng
a. Định nghĩa
Khóa học LTĐH môn Hóa –Thầy Ngọc
Đại cương hóa hữu cơ

Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt
Tổng đài tư vấn: 1900 58-58-12
- Trang | 3 - b. Công thức tổng quát của dãy đồng đẳng
2 cách xây dựng công thức tổng quát của dãy đồng đẳng:
- Dựa vào định nghĩa dãy đồng đẳng và chất mở đầu dãy.
- Dựa vào đặc điểm cấu tạo và cách tính k.
VD: Dãy đồng đẳng của axit cacboxylic 2 chức, không no, 1 nối đôi (Trích đề tuyển sinh ĐH – CĐ khối A,
2003).
Tương tự với các dãy đồng đẳng khác theo đặc điểm mà đề bài yêu cầu.
4. Đồng phân
a. Định nghĩa

3
Cl: clometan.
(CH
3
)
2
CH-COOH: axit 2-metyl propanoic.
V. PHÂN LOẠI CÁC PHẢN ỨNG HỮU CƠ
Đối với phản ứng hữu cơ, người ta dựa vào sự biến đổi phân tử hợp chất hữu cơ để chia thành các loại sau:
1. Phản ứng thế
Một hoặc một nhóm nguyên tử ở phân tử hữu cơ bị thế bởi một hoặc một nhóm nguyên tử khác
VD:
43
33
CH + HCl CH Cl + HCl
CH OH + HBr CH Br + HOH

2. Phản ứng cộng
Phân tử hữu cơ kết hợp thêm với các nguyên tử hoặc phân tử khác
VD:
2 2 2 2 2
33
CH =CH + Br CH Br-CH Br
CH CH=O + HCN CH CH(OH)CN

3. Phản ứng tách
Một vài nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử bị tách ra khỏi nguyên tử
VD:
o
2 4 ®


Giáo viên: Vũ Khắc Ngọc
Nguồn: Hocmai.vn