Cảm nhận tác phậm Độc Tiểu Thanh Ký của
Nguyễn Du - Bài làm 2

Bài thơ mở ra với cảnh hoang phế :
Hồ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang
Cảm xúc trước những đổi thay xã hội, cuộc đời như chớp mắt thường trở đi trở
lại trong thơ văn hậu kì phong kiến. Những “bãi bể nương dâu, bức tranh vân cầu”
(Cung oán ngâm khúc), những “cuộc hí trường”, “vũng tang thương”, “lớp sóng phế
hưng” (Thăng Long thành hoài cổ, Chơi đài khán xuân Trấn Võ, Chùa Trấn Bắc), rồi
“một phen thay đổi sơn hà” (Văn chiêu hồn) đều là dấu tích của những biến động xã
hội. Câu thơ là lời Nguyễn Du than thở cho sự tàn lụi của cái đẹp trong tâm thế chung
của thời đại bấy giờ. Hình ảnh “Vườn hoa bên Tây Hồ biến thành bãi hoang hết” (Tây
Hồ hoa uyển tận thành khư) cố nhiên chỉ có ý nghĩa tượng trưng, nhưng sao nhức
nhối, xót xa Đó là duyên cớ để sang câu sau bật lên tiếng thổn thức của trái tim nhân
hậu Nguyễn Du.
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.

Đây là dịch thoát nghĩa, nguyên tắc “Độc điếu song tiền nhất chỉ thư”. Câu thơ
nguyên tắc nổi lên một Nguyễn Du với tấm lòng đau xót, một mình trước song cửa,
viếng hồn nàng Tiểu Thanh qua một tập sách nhỏ.
Hai câu sau là hình ảnh nàng Tiểu Thanh. Nhắc đến một tài nữ có số phận oan
nghiệt, sống trước đó ba thế kỉ, Nguyễn Du chỉ gợi những nết tiêu biểu nhất :
Son phấn có thần chôn vẫn hận
Văn chương không mệnh đốt còn vương
Nàng Tiểu Thanh tiêu biểu cho những người con gái “hồng nhan bạc mệnh”.
Cái chết oan khiên của nàng để thương để tiếc cho bao người. Hơn thế nữa, ở nàng có
sự thống nhất giữa vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tâm hồn. Nàng có nhan sắc, có tài văn
chương. Những vần thơ còn sót lại làm rung động trái tim người đọc các thế hệ sau.

Chính vì thế hai câu kết bài thơ là một bầu tâm sự, một cái nhìn đau đáu, một
câu hỏi cháy lòng :
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa
Người đời ai khóc Tố Như chăng ?
Nguyễn Du đau đớn khi nghĩ tới mối hận văn chương, nỗi oan phong vận của
mình sẽ bị chôn vùi trong lớp bụi của thời gian. Ông khắc khoải mong chờ một sự
cảm thông của hậu thế. Vậy là từ số phận của nàng Tiểu Thanh, Nguyễn Du liên
tưởng tới số phận mình xem như người “cùng hội cùng thuyền”. Chiếc gạch nối xuyên
thời gian, không gian ấy có ý nghĩa như một yêu cầu phổ quát đặt ra cho mọi dân tộc,
mọi thời đại về thái độ nhân hậu, trước hết là sự cảm thông đối với cái đẹp, sự hoàn
thiện hoàn mĩ thể chất và tâm hồn con người. Nỗi đồng cảm của các thời đại với nhau.
Bài thơ với phương thức trữ tình, giọng thơ chân thành, thông cảm, xót xa có thể xem
như một biểu dương, tranh đấu cho một giá trị, một quan niệm nhân văn về người phụ
nữ nói riêng và những người tài hoa trong xã hội nói chung.
Bài thơ là lời kí thác tâm sự của Nguyễn Du, con người đầy tài năng, hoài bão
lớn mà luôn gặp hoạn nạn, trắc trở trên con đường đời gập ghềnh giữa đêm đen xã hội
phong kiến. Con người ấy giàu lòng yêu thương nhân hậu, luôn khao khát sự cảm
thông của người đời.