Phát Huy « Tư Duy không lời »
nơi trẻ em có nguy cơ Tự Kỷ…

Từ lứa tưổi 2-3 tháng cho đến giai đoạn chung quanh 2-3 năm, trước khi
ngôn ngữ xuất hiện, một trẻ em bình thường đã biết vận dụng, một cách tự
phát, 3 giác quan Thị Thính và Xúc, để khám phá môi trường chung quanh.
Môi trường sinh hoạt nầy bao gồm những đồ vật cụ thể trong tầm tay của trẻ
em, cũng như những người thân có mặt trong gia đình.
Một cách đặc biệt, xuyên qua vai trò trung gian và sự hiện diện liên tục của
người mẹ, trẻ em sẽ ngày ngày lặp đi lặp lại những kinh nghiệm giác quan
như : nhìn với đôi mắt, nghe với hai tai, cũng như vui đùa, tiếp cận với tay chân
hay là làn da của mình. Nhờ vào đó, trẻ em đã bắt đầu phát huy tư duy và khả
năng hiểu biết của mình, bằng cách thu hóa và hội nhập một số tin tức – tuy
còn rất hạn chế - về cuộc sống đang diễn ra hai bên cạnh.
Chung quanh 2-3 năm, sau khi ngôn ngữ xuất hiện, trẻ em có thêm một
phương tiện hữu hiệu khác, trong chiều hướng mở rộng vòng sinh hoạt và
những quan hệ của mình. Nói khác đi, từ đây, trẻ em có thể diễn tả và thông đạt
ra bên ngoài những nhận thức và hiểu biết có mặt bên trong nội tâm, cũng như
chia sẻ, trao đổi và đồng cảm với những tâm tình và ý định của kẻ khác. Sáu
lãnh vực như cảm giác, vận động, xúc động, quan hệ, tư duy và ngôn ngữ, lúc
bấy giờ, sẽ giao thoa chằng chịt, cũng như tác động qua lại hai chiều trên nhau
và phát huy lẫn nhau.
Trong tinh thần và ý hướng vừa được trình bày, khi một trẻ em vừa bộc lộ
một vài dấu hiệu báo động về « nguy cơ Chậm Phát Triển hay là Tự Kỷ » – còn
đang mập mờ và không chính xác – chúng ta cần xúc tiến tức khắc công việc
« Can Thiệp Sớm », bằng cách tổ chức một cách đều đặn, những sinh hoạt
« Kích Thích » với những chiều hướng và hình thức như sau :
- Chiều hướng thứ nhất bao gồm những sinh hoạt như : Bắt chước,
Vận động thô, Vận động tinh, Phối hợp mắt và tay…
- Chiều hướng thứ hai là những trò chơi nhằm kích thích những sinh

Chúng ta chứng minh một lần.
Với trẻ em đang gặp khó khăn, hướng dẫn bằng tay. Sau đó, chúng ta tạo
khoảng cách, chỉ dùng cử điệu, kèm theo lời nói.
Khi trẻ em đã thành tựu với 2 đơn vị, chúng ta tăng dần lên tới 5.
5 Xếp lại với nhau vật nào theo vật nấy.
Đặt để trước mặt trẻ em một ly nhựa chứa đựng nhiều hạt cườm, và một ly
khác có nhiều khối vuông hay là một thứ khác tương tự.
Đưa cho trẻ em một hạt cườm và bảo : « Em hãy xếp hạt cườm nầy với
những hạt cườm khác ». Sau đó, đưa thêm một khối vuông và bảo trẻ em bỏ
khối vuông vào ly có những khối vuông.
Sau khi trẻ em đã hiểu cách làm, chúng ta đưa cho trẻ em :
- lần thứ nhất : 2 hạt cườm và 1 khối vuông,
- lần thứ hai : 2 hạt cườm và 2 khối vuông,
- lần thứ ba : 3 hạt cườm và 3 khối vuông trộn lẫn vào nhau,
- lần thứ tư : nhiều hạt cườm và khối vuông, với số lượng không đồng
đều nhau.
6 Lần nầy, chúng ta sử dụng 2 loại vật dụng khác nhau, để sắp xếp vào
trong 2 hộp hoặc 2 ly giống nhau và hoàn toàn trống rỗng.
Đặt để trước mặt trẻ em 3 chiếc xe ô-tô nho nhỏ và 3 hạt cườm (hoặc viên
bi), cùng với 2 ly hay là 2 hộp nhựa. Bảo trẻ em xếp xe ô-tô vào một hộp, và
xếp hạt cườm vào một hộp khác.
Chúng ta chứng minh một lần và sau đó lặp lại lời chỉ dẫn.
Sau khi trẻ em đã thành tựu, chúng ta tăng dần độ khó :
- lần thứ nhất : đưa cho trẻ em 4 xe ô-tô và 4 hạt cườm,
- tăng dần lên tới 6 đơn vị, trong mỗi loại,
- Sau cùng, dùng 3 loại vật dụng khác nhau, với 3 chiếc hộp hoàn toàn
giống nhau.
7 Sắp xếp bằng cách so sánh 3 hình khối có 3 loại hình thể khác nhau
với 3 độ lớn khác nhau.
Đặt để trước mặt trẻ em 3 tấm giấy cứng có vẽ sẵn 3 loại hình khác nhau :

Ban đầu, để cho trẻ em làm một cách tự phát. Dần dần thử đề nghị làm từ
trái qua mặt. Xong hàng trên, đi xuống hàng dưới. Tuy nhiên với trẻ em chưa
xác định trái và mặt, trên và dưới, chúng ta không quá nhấn mạnh.
Lần thứ hai, sau khi trẻ em thành tựu công việc với hộp trứng có 6 ô, chúng
ta trao cho trẻ em hộp trứng có 12 ô với 12 hạt cườm.
Thể thức tiến hành hoàn toàn giống như trước đây.
10 Phân phối và xếp loại, bằng cách so sánh và phân biệt 2 màu sắc
khác nhau (Xếp loại theo một tiêu chuẩn)
Trong bài học nầy, chúng ta dùng những vật dụng hoàn toàn giống nhau về
hình thức và độ lớn, chỉ khác nhau về màu sắc. Ban đầu dùng 2 màu sắc rất
khác biệt với nhau, như màu đỏ và màu xanh dương.
Cách tiến hành : Trao cho trẻ em chỉ 2 đơn vị, một màu đỏ và một màu
xanh dương, cùng với 2 hộp màu đỏ và xanh dương. Bảo trẻ em : « Em hãy bỏ
trái banh đỏ vào hộp đỏ, trái banh xanh vào hộp xanh ».
Sau khi trẻ em thành tựu công việc xếp loại với 2 đơn vị, chúng ta tăng dần
các đơn vị lên cho tới 7 với 7 màu khác nhau.
Từ lần thứ 2 hay thứ 3 trở lên, chúng ta không dùng loại hộp có màu sắc
thích hợp với vật dụng được phân phối. Chỉ dùng một loại hộp giống nhau cho
bất cứ màu nào.
Vật dùng để xếp loại, theo tiêu chuẩn màu sắc, có thể là những đồ chơi nho
nhỏ như: xe ôtô, máy bay, hạt bi…
11 Trò chơi lô-tô
Sau khi trẻ em đã có khả năng so sánh và xếp lại với nhau 2 đồ vật cụ thể
hoàn toàn giống nhau, chúng ta sử dụng hai hình ảnh hoàn toàn giống nhau, để
tổ chức trò chơi lô-tô. Một tấm giấy cứng và lớn có nhiều hình ảnh được sắp
xếp theo hàng và theo cột. Bên cạnh có những tấm hình ảnh tách rời khỏi nhau.
Bảo trẻ em chọn 1 hình ảnh rời và tìm 1 ô vuông trên khung mẫu có hình ảnh
hoàn toàn giống như vậy, và đặt để chồng lên nhau.
Thay vì mua sắm những trò chơi lô-tô có sẵn trong các siêu thị, cha mẹ
hoặc giáo viên có thể sáng chế những tấm lô-tô với các hình ảnh quen thuộc và

một chiếc nắp riêng”.
- Lần thứ nhất, chọn 2 cỡ rất khác nhau và dễ phân biệt,
- Lần thứ hai, chọn 2 cỡ còn khác nhau,
- Lần thứ ba, chọn 2 cỡ rất gần với nhau.
15 Xếp loại theo cỡ (cấp bốn)
Dùng 2 ly nhựa có 2 cỡ khác nhau và bảo trẻ em: “Em hãy lồng ly nhỏ vào
trong ly lớn.
Ban đầu, dùng hai ly có 2 cỡ rất khác nhau.
Lần thứ hai, thêm 1 chiếc ly có cỡ trung bình.
Lần thứ ba, tăng số lượng lên 4 và nhiều hơn.
Vật liệu được dùng để xếp loại:
- những vòng tròn,
- những loại trứng,
- những con búp-bê của người Nga.
16 Nhận ra những tiếng kêu của loài vật
Có 3 cách làm khác nhau:
- Cách thứ nhất, thầy hay cô làm một tiếng kêu như: “vâu vâu, meo
meo, cốc cô cồ”…Tiếp theo, hỏi trẻ em: “Con vật nào kêu như vậy?”. Trẻ em
tìm một trong 3 con vật bằng gỗ hay cao-su có để sẵn trước mặt và đưa lên cao.
- Cách thứ hai, cô cầm con vật bằng gỗ và hỏi trẻ em: “Con vật nầy
kêu thế nào?”. Trẻ em cần bắt chước tiếng kêu của con vật.
- Cách thứ ba, thầy giáo đưa lên hình ảnh của con vật và yêu cầu trẻ
em làm tiếng kêu.
Chúng ta bắt đầu với những con vật quen thuộc và gần gũi như gà, vịt, chó,
mèo, lợn…
17 Nhận ra những âm thanh
Chúng ta bắt đầu với những dụng cụ thông thường như chuông, còi, lúc-lắc,
trống, sáo
- Cách làm thứ nhất: trước mặt trẻ em, có để sẵn 2 hoặc 3 dụng cụ
quen thuộc. Đằng sau một tấm màn, thầy hoặc cô có một bộ dụng cụ giống hệt.

- đưa tay trái đụng tai trái,
- ngồi xuống,
- đứng lên,
- đưa hai tay đụng mặt đất,
- đưa tay mặt đụng vai bên trái,
- đưa tay trái đụng tai bên mặt,
- đưa 2 tay đụng đầu gối…
Sau khi trẻ em đã biết bắt chước và nhận biết các phần của thân thể, thầy
giáo cho phép trẻ em làm và ra lệnh. Thầy giáo bắt chước.
Cuối cùng, thầy giáo chỉ ra lệnh, trẻ em làm. Hay là cho phép trẻ em ra
lệnh, thầy giáo làm.
20 Xếp thành đôi
Trước mắt trẻ em, chúng ta trình bày một cách lộn xộn những chiếc giày,
chiếc dép và chiếc vớ. Bảo trẻ em sắp xếp lại thành đôi, một cách đứng đắn và
thích hợp, theo cỡ, theo màu, theo hình thức…
21 Kết ráp những thành phần lại với nhau của một tấm hình.
Chọn trong các tờ báo những tấm hình lớn, dán vào các tấm bìa dày và
chắc. Sau đó, chúng ta cắt ra thành 4-5 mảnh. Bảo trẻ em kết ráp các mảnh lại
với nhau cho đúng vị trí.
Nếu trẻ em gặp khó khăn, dùng một tấm hình hoàn toàn y hệt làm mẫu.
Dần dần, chúng ta cất đi những bản mẫu, để trẻ em có thể phỏng đoán, tìm
kiếm, hình dung.
Khi trẻ em đã làm quen với cách làm, chúng ta chọn nhiều nội dung khác
nhau, với số lượng các mảnh càng ngày càng tăng lên.
23 Đo lường dung lượng
Dùng các ly nhựa trong suốt và ghi ở ngoài một lằn mức rõ ràng. Bảo trẻ
em rót nước vào ly cho đến lằn mức được ấn định, trên mỗi ly.
Thay vào nước, chúng ta có thể dùng các loại hạt khác nhau, hay là cát
biển…
24 Sắp xếp các hình theo thứ tự thời gian trước sau.