MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG KẾ HOẠCH HÓA
Ở CẤP VÙNG LÃNH THỔ HÀNH CHÍNH - KINH TẾ LOẠI
VỪA TỈNH, THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG
trên những điều kiện đó, ở nước ta đã phân chia đơn vị lãnh thổ hành chính như sau : 4. Lãnh thổ kinh tế được hình thành dựa trên các điều kiện :
- Tận dụng những điều kiện hình thành ra đơn vị lãnh thổ hành chính
- Đặc biệt là các điều kiện :
- Điều kiện tài nguyên khí hậu, vị trí địa lý
- Quy mô dân cư, cơ cấu dân cư
- Quy mô lao động, cơ cấu và chất lượng lao động
5. Vùng kinh tế : Đơn vị lãnh thổ kinh tế có tên chung là vùng kinh tế. Vùng kinh tế có nhiều
loại, song các nhà kinh tế quan tâm đến 2 loại vùng chủ yếu là :
- Vùng kinh tế chuyên môn hóa ( vùng kinh tế mỏ, vùng công nghiệp )
- Vùng kinh tế tổng hợp. Vùng kinh tế tổng hợp lại được chia ra thành các cấp vùng khác nhau
tùy thuộc vào quy mô của nó :
+ Vùng kinh tế cơ bản ( vùng kinh tế lớn )
+ Vùng kinh tế loại vừa. Ở Việt Nam vùng kinh tế loại vừa là vùng lãnh thổ hành
chính kinh tế cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
+ Vùng kinh tế loại nhỏ : đó là các tiểu vùng, kinh tế thường trùng hợp với cấp
huyện
Từ những phân tích trên đây, ở nước ta, tỉnh và huyện, quận và thành phố không chỉ có ý
nghĩa, chức năng về hành chính mà còn có ý nghĩa về kinh tế của một cấp vùng lãnh thổ kinh tế
Việt Nam
Tỉnh, thành phố trực thuộc trung

ương

Quận, huyện, thị xã trực thuộc tỉnh, thành phố
Xã, phường, thị trấn
II. Ý nghĩa và nhiệm vụ về mặt quản lý kinh tế, kế hoạch hóa của cấp tỉnh, thành phố trực
thuộc Trung ương ở Việt Nam.

chi phí lao động xã hội trong sản xuất.
4. Về phương diện nghiệp vụ, cơ quan kế hoạch cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có
những nhiệm vụ :
- Chuyển hóa chiến lược kinh tế - xã hội, các phương án phân vùng, phân bố lực lượng sản xuất
của cả nước thành các chiến lược, các phương án của địa phương phù hợp với điều kiện của địa
phương, đồng thời tham gia nghiên cứu các chuyên đề về kinh tế - xã hội chung của cả nước (
xây dựng chiến lược, quy hoạch )
- Tổ chức xây dựng kế hoạch 5 năm, hàng năm phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh, thành
phố, xây dựng các cân đối hiện vật và giá trị trên địa bàn địa phương, làm tham mưu giúp ủy ban
nhân dân tỉnh điều hành quản lý nhà nước về kinh tế trên địa bàn
- Nghiên cứu nhằm cụ thể hóa các chính sách kinh tế - xã hội của nhà nước cho phù hợp với điều
kiện địa phương
- Cơ quan kế hoạch đầu tư cấp tỉnh, thành phố còn chủ trì trong việc tổ chức xét duyệt dự án đầu
tư các công trình kinh tế của địa phương, tham gia xét duyệt các công trình của trung ương và của
các địa phương khác trên lãnh thổ, xây dựng hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật để chính quyền
địa phương ban hành trên lãnh thổ
Như vậy : Cơ quan kế hoạch đầu tư cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phải giải
quyết những công việc nhằm xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của một cấp vùng lãnh thổ
hành chính kinh tế loại vừa
5. Ý nghĩa chiến lược của quá trình xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương
* Nếu xét về phương diện lý luận và thực tiễn thì Việt Nam chưa trải qua giai đoạn phát triển tư
bản chủ nghĩa nên :
Cùng một lúc phải giải quyết hai loại vấn đề : Một loại vấn đề của cách mạng xã hội chủ nghĩa
đặt ra khi xây dựng quan hệ sản xuất mới, cải tạo xã hội theo định hướng chủ nghĩa xã hội, xây
dựng nền văn hóa mới, con người mới. Loại vấn đề thứ hai mà lẻ ra chủ nghĩa tư bản đã làm như
: phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa hiện đại hóa, tích lũy vốn
Cùng một lúc phải kết hợp hai quá trình : Quá trình phát triển phân tán ở bên dưới (kinh tế
địa phương) và phát triển tập trung quy mô lớn (kinh tế trung ương)
Từ đó đặt ra cho nước ta phải :

3. Tổ chức chỉ đạo thực hiện quá trình kết hợp công nghiệp với nông nghiệp trên vùng lãnh
thổ.
Vì sao phải kết hợp công nghiệp với nông nghiệp ? Vì thông qua quá trình kết hợp đó sẽ
tạo ra những tác động to lớn như :
- Công nghiệp sẽ tạo điều kiện vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp đi vào thâm canh tăng vụ, tăng
nhanh năng suất cây trồng vật nuôi.
Ví dụ Công nghiệp cung cấp máy móc thiết bị nông cụ bảo đảm các điều kiện cải tạo đất
- Thúc đẩy quá trình phân công lao động ngay trong nông nghiệp : vì khi ngành nghề được phát
triển sẽ thu hút thêm lao động nông thôn, lao động sẽ di chuyển từ trồng cây lương thực sang
trồng cây công nghiệp, lao động dịch vụ tăng lên rõ rệt.
Qua kết hợp không chỉ làm cho nông thôn không chỉ đơn thuần là nông nghiệp mà kinh tế nông
thôn phát triển đa dạng, tổng hợp, gắn nông thôn với thành thị, tạo điều kiện để xây dựng nông
thôn mới
- Những hình thức để kết hợp nông nghiệp với công nghiệp :
+ Sử dụng hợp đồng kinh tế giữa công nghiệp với nông nghiệp để kết hợp
+ Kết hợp giữa sản xuất công nghiệp chế biến nông sản với sản xuất nông nghiệp
+ Hình thành các tổ hợp công nghiệp, nông nghiệp hay liên hiệp công nông nghiệp
4. Cải thiện điều kiện lao động, điều kiện đời sống của dân cư trên địa bàn tỉnh, thành phố.
Điều kiện lao động đó là toàn bộ những điều kiện khách quan tác động hàng ngày đến lao
động sản xuất và đời sống dân cư
Điều kiện lao động, điều kiện sống của mỗi vùng lãnh thổ cao hay thấp lệ thuộc vào các yếu tố :
- Mức độ phát triển của lực lượng sản xuất của mỗi vùng lãnh thổ
- Quan hệ sản xuất, đặc biệt là cơ chế quản lý kinh tế, chế độ phân phối thu nhập
- Trình độ phân bố lực lượng sản xuất trên lãnh thổ
- Khả năng về tài nguyên thiên nhiên trên lãnh thổ
- Cơ cấu sản xuất, cơ cấu kinh tế của địa phương
Song để cho các yếu tố trên phát huy tác dụng trong việc tạo ra điều kiện lao động, điều
kiện sống thì phải tổ chức, quản lý tốt quá trình tái sản xuất mở rộng trên lãnh thổ
Điều kiện lao động bao gồm những yếu tố gì ?
- Trình độ tổ chức lao động sản xuất tren hai phạm vi :

- Sự phát triển chuyên môn hóa sản xuất luôn luôn gắn liền với sự phát triển tổng hợp của vùng.
Đây là một vấn đề có tính chất quy luật. Trong thực tế để cho tính quy luật đó trở thành hiện thực
cần có tác động của lãnh thổ tức là phải tổ chức cho được tổng hợp thể kinh tế trên lãnh thổ
Để tổ chức tổng hợp thể kinh tế trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cần
giải quyết một số vấn đề sau :
- Vạch cho được chương trình phát triển của vùng. Chương trình này phải dựa trên cơ sở kết quả
phân vùng quy hoạch của cả nước. Khi vùng đã có chương trình phát triển thì tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ương chủ động bố trí sản xuất, chủ động phát triển vùng, tạo ra được sự ăn khớp giữa
cái sau với cái trước, tránh được lãng phí. Muốn vậy phải
- Điều tra cơ bản về vùng.
- Nắm được mặt mạnh mặt yếu của vùng.
- Nắm được nội dung phân công của trung ương cho vùng
- Cấp tỉnh phải trực tiếp điều hòa các hoạt động của vùng lãnh thổ
Muốn điều hòa các hoạt động kinh tế trên lãnh thổ thì vùng phải :
- Nắm được đặc điểm của từng loại xí nghiệp
- Nắm yêu cầu về các mặt của xí nghiệp
Từ đó vùng lãnh thổ mới có điều kiện tham gia vào việc dự báo quy mô, tốc độ phát triển
của xí nghiệp, của mỗi ngành trên địa phương, tham gia vòa việc chọn địa điểm, vào việc thực
hiện kế hoạch phân bố vốn, thực hiện vốn đầu tư
Từ đó tỉnh thành phố trực thuộc trung ương có thêm điều kiện, tư liệu để xây dựng tổng
hợp thể kinh tế
- Xúc tiến quá trình tổ chức các khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc các trung tâm kinh tế và các
điểm dân cư
IV. Cơ cấu lãnh thổ trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội , trong kế hoạch dài hạn cấp
tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương
1. Cơ cấu lãnh thổ : đó là sự bố trí không gian của các yếu tố sản xuất, bố trí các lĩnh vực, các
ngành trên toàn bộ lãnh thổ hay trong từng đơn vị lãnh thổ, bảo đảm mối liên hệ về chất lượng và
tỷ lệ về mặt số lượng, tạo ra mối liên hệ hợp lý nhằm phục vụ cho sản xuất và đời sống
* Mối liên hệ về chất lượng đó là sự tác động qua lại giữa các doanh nghiệp. Ơ đây vừa xét về
mặt bố trí hợp lý vị trí, phát triển hợp lý số lượng doanh nghiệp mỗi loại, vừa xét đến yêu cầu các

-Tổng hợp thể sản xuất đó chính là một khối liên kết trên phạm vi lãnh thổ nhờ vào việc lựa chọn
đúng vị trí địa lý, vị trí kinh tế của các xí nghiệp, các ngành
Ở nhiều địa phương hiện nay đang hình thành các cụm kinh tế kinh tế - xã hội để đưa
công nghiệp, thương mại, vận tải, xây dựng, đưa hệ thống các trường học phổ thông về nông
thôn.Khi hình thành đươc các cụm kinh tế kỹ thuật đó cũng có thể xem là các tổng hợp thể sản
xuất
Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ cấu sản xuất của lãnh thổ :
- Sự phân công, phân bố lực lượng sản xuất của trung ương vào lãnh thổ. Chẳng hạn như Bộ
Công nghiệp dự kiến đưa một nhà máy sản xuất xi măng vào một địa phương sẽ tác động đến cơ
cấu lãnh thổ
- Tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, tập quán, truyền thống sản xuất của vùng trên lãnh thổ
- Điều kiện vật chất kỹ thuật, vốn, lao động của vùng
Xu hướng biến động cơ cấu sản xuất của lãnh thổ : cơ cấu sản xuất luôn luôn biến động do tác
động của các yếu tố bên trong, bên ngoài nhất là yêu cầu của thị trường. Chẳng hạn như cơ cấu
sản xuất trong nông nghiệp biến động theo hướng tỷ trọng cây công nghiệp tăng, tỷ trọng chăn
nuôi tăng, tỷ trọng ngành nghề dịch vụ tăng.
Những cân đối cần chú ý khi xây dựng cơ cấu sản xuất lãnh thổ
- Cân đối giữa công nghiệp và nông nghiệp
- Cân đối giữa khoa học kỹ thuật với các ngành sản xuất
- Cân đối giữa công nghiệp, nông nghiệp và thương nghiệp
- Cân đối giữa sản xuất và vận tải
- Cân đối giữa công nghiệp chế biến với công nghiệp khai thác của lãnh thổ cần nhằm thu hút
thêm lao động vào sản xuất dịch vụ, tạo được những ngành mới có điều kiện ứng dụng kỹ thuật
hiện đại, xây dựng cơ cấu sản xuất theo kiểu hướng ngoại, tăng nhanh tỷ suất hàng hóa
2. Cơ cấu dân cư, lao động trong cơ cấu lãnh thổ :
Ý nghĩa : nếu tạo ra được một cơ cấu dân cư, cơ cấu lao động hợp lý mang tính chất sản xuất sẽ
là một điều kiện để cân đối được sản xuất với tiêu dùng. Tận dụng được
tiềm năng của địa phương do kết hợp tốt giữa lao động và tài nguyên
Từ đó đặt ra yêu cầu cần phải kế hoạch hóa phát triển điểm dan cư và lao động trên vùng
lãnh thổ phù hợp với điều kiện của vùng.

các tỉnh biên giới phía Bắc, tăng dân cư lao động ở đồng bằng sông Cửu Long
Quá trình điều chỉnh này phải gắn với việc xây dựng các khu vực kinh tế mới, gắn với dự án định
canh, định cư của đồng bào các dân tộc
Riêng đối với các tỉnh Duyên hải miền Trung hướng điều chỉnh trong các vùng lãnh thổ
như sau : tiếp tục di chuyển dân cư lao động lên phía Tây, Tăng mật độ dân cư ở phía Đông vùng
ven biển. Quá trình điều chỉnh này phải gắn với chủ trương phát triển toàn diện kinh tế nông
thôn, kinh tế vùng núi, kinh tế vùng ven biển
- Tạo ra sự phát triển dân cư phù hợp với chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với mục
tiêu xây dựng cơ cấu kinh tế của mỗi vùng. Chẳng hạn như trong chiến lược phát triển kinh tế -
xã hội của Việt Nam, nhà nước chủ trương xây dựng vùng kinh tế Đông Nam bộ thành một trung
tâm kinh tế, khoa học kỹ thuật mạnh ở miền Nam. Từ đó cơ cấu dân cư ở đây phải bảo đảm yêu
cầu phát triển công nghiệp, dịch vụ. Tức là phải có một cơ cấu tuổi, trình độ văn hóa, chuyên
môn nghiệp vụ thích hợp.
- Khi xem xét một cơ cấu dân cư hợp lý hay không thì dựa trên những tiêu thức :
Tỷ lệ các loại nhân khẩu
Mức độ bảo đảm yêu cầu ( số lượng, cơ cấu, chất lượng ) nhân lực cho phát triển kinh tế -
xã hội trong vùng
Mức độ ăn khớp giữa yêu cầu đời sống của dân cư và khả năng bảo đảm của vùng lãnh
thổ.
- Quá trình kế hoạch hóa cơ cấu dân cư trên lãnh thổ được thông qua những giải pháp sau :
Thông qua quá trình phân bố lực lượng sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội. Nhờ phân
bố lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội mà tăng khả năng thu hút lao động của vùng, tạo
ra cơ cấu dân cư phù hợp với sản xuất của vùng lãnh thổ.
Thông qua hệ thống chính sách và biện pháp nhằm di chuyển lao động, dân cư vào vùng
có mật độ thấp. Chẳng hạn như ở Việt Nam trong thời kỳ 1976-1980 di chuyển được 2 triệu
người đi xây dựng vùng kinh tế mới, thời kỳ 1981-1990 di chuyển trên 2 triệu và thời kỳ 1990-
1995 di chuyển 1,5 triệu người góp phần quan trọng điều chỉnh lao động và dân cư các vùng
trong cả nước.
Chính quyền các cấp ( nhất là cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ) phải quan tâm
đến quá trình hình thành và phát triển cơ cấu dân cư của vùng lãnh thổ. Theo sát tương quan giữa

được phát triển rất đa dạng : dịch vụ đời sống, dịch vụ pháp lý, dịch vụ hành chính, dịch vụ giải
quyết việc làm, dịch vụ môi giới nhà cửa Theo quy luật thì sản xuất tăng sẽ làm tăng thu nhập
và từ đó làm tăng nhu cầu về dịch vụ.
- Nhu cầu về văn hóa xã hội : liên quan đến mạng lưới trường học, bệnh viện, câu lạc bộ,
rạp chiếu bóng, nhà ở Ngày nay nhu cầu này tăng nhanh nên tác động mạnh đến cơ cấu kinh
tế của lãnh thổ.
- Kế hoạch hóa nhu cầu tiêu dùng trên lãnh thổ hiện nay nhằm vào :
Bảo đảm nhu cầu tiêu dùng theo quan điểm của vùng : mỗi vùng có nhu cầu trọng điểm
khác nhau.
Nhu cầu trọng điểm được hiểu là trọng điểm về đối tượng phục vụ. Chẳng hạn như vùng
miền núi thì quan tâm đến đồng bào các dân tộc, ở nông thôn cần quan tâm đến nông dân, ở đô
thị cần quan tâm đến người nghèo, công nhân, công chức, trí thức. Trọng điểm về chủng loại sản
phẩm : loại sản phẩm thứ yếu, sản phẩm cao cấp
Tạo khả năng để giảm bớt sự chênh lệch về mức độ cung cấp hàng hóa, về thu nhập giữa
các vùng.
Bảo đảm khả năng cân đối thu và chi của dân cư trong vùng.
5. Điểm dân cư :
Thực trạng và quá trình hình thành các điểm dân cư hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho
việc xây dựng cơ cấu kinh tế vùng có hiệu quả. Chẳng hạn như khi xây dựng các điểm dân cư
mới trong điều kiện Việt Nam thì nên xây dựng tiếp cận với các trục đường giao thông, tiếp cận
với nơi có nhiều đối tượng lao động, không nên xây dựng trên đất nông nghiệp.
Nhu cầu trọng điểm được hiểu là trọng điểm về đối tượng phục vụ. Chẳng hạn như vùng miền núi
thì quan tâm đến đồng bào các dân tộc, ở nông thôn cần quan tâm đến nông dân, ở đô thị cần
quan tâm đến người nghèo, công nhân, công chức, trí thức. Trọng điểm về chủng loại sản phẩm :
loại sản phẩm thứ yếu, sản phẩm cao cấp
Tạo khả năng để giảm bớt sự chênh lệch về mức độ cung cấp hàng hóa, về thu nhập giữa
các vùng.
Bảo đảm khả năng cân đối thu và chi của dân cư trong vùng.
5. Điểm dân cư :
Thực trạng và quá trình hình thành các điểm dân cư hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho

Kết cấu
hạ tầng
Tư liệu lao
đ
ộng

Đối tượng lao động
Sức lao độngTiêu dùng sản phẩm,
dịch vụ, văn hóa xã
hội, giáo dục, y tế
Cơ cấu
dân cư
Điểm
dân
cư
Không gian lãnh thổ
- Phân bố lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội
- Kết hợp được ngành và lãnh thổ trong kế hoạch hóa kinh tế quốc dân, trong quản lý kinh tế
- Quy hoạch vùng lãnh thổ
Căn cứ để tiến hành phân vùng kinh tế :
- Những nhiệm vụ cơ bản của địa phương, của cả nước về kinh tế - xã hội
- Các yếu tố tác động đến vùng lãnh thổ : điều kiện tự nhiên, tài nguyên, tình tạng phân bố
dân cư, điều kiện kinh tế, điều kiện khoa học kỹ thuật, lịch sử văn hóa dân tộc
- Kết quả phân vùng địa lý của cả nước, của vùng lãnh thổ.
Các nguyên tắc phân vùng kinh tế :
- Phản ánh trung thực tính khách quan của sự hình thành vùng kinh tế đồng thời phải phục
tùng những nhiệm vụ cơ bản về xây dựng và phát triển kinh tế của địa phương cũng như của cả
Đường lối phát triển kinh tế - xã hội
Kế hoạch

hàng năm
Xây dựng chiến lược kinh tế - xã hội
Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH
Kế hoạch 5 năm
- Chương trình
- Dự án