Tìm hiểu hội họa qua
tranh của họa sĩ Bùi
Xuân Phái

Mình vẫn thường chưa sướng lắm mỗi khi thấy những bức
tượng rối nước nằm lăn lóc bên mấy quầy hàng lưu niệm,
nhưng đến khi gặp thấy những bức tranh của Bùi Xuân Phái
vẽ những nhân vật rối nước: Mẹ cõng con, Chú Tễu Ngắm
nhìn nó qua ghi chép của họa sĩ, đã giúp mình biến đổi cái
nhìn về những bức tượng dân gian này - chúng thật đẹp và ấn
tượng

Bùi Xuân Phái có tiếng là người hóm hỉnh, hài hước khi nói
chuyện với bạn hữu và trong cả những bức vẽ nhỏ mang tính
caricature. Nhiều khi ông vui đùa, chơi nghịch biến khuôn
mặt vài người bạn thân của ông thành những anh hề chèo ngộ
nghĩnh, thành những ông sư, hay biến thành một chiến binh
thất trận đang dẫn con ngựa ốm trở về… Bức trên đây cũng
nằm trong thiếp Chúc mừng năm mới, nhưng được ông thể
hiện với vẻ trào lộng, hài hước khi miêu tả 2 nhà sưu tập
tranh: Người đeo kính là Tô Ninh, người đứng sau là Nguyễn
Bá Đạm. Cả hai vị này đều là nhà sưu tập tranh. Ông Đạm có
thâm niên, và bề dày kinh nghiệm chơi tranh lâu hơn ông Tô

mơ như thế
Chân dung nhà thơ Đoàn Văn Chúc do Bùi Xuân Phái vẽ.
Thời xưa, mình thấy mọi người thường gọi là Chúc bờ sông,
vì nhà ông ở ngoài đê, căn nhà nhỏ được làm tạm trên bờ
sông Hồng. Sinh thời, ông Chúc bờ sông thường đến Bùi
Xuân Phái uống rượu và đọc thơ do ông ứng tác tại chỗ. Điều
thú vị và khó quên về ông Chúc bờ sông là thơ của ông chẳng
giống ai cả. Có lẽ ông Chúc là người tiên phong trong trường
phái tối giản. Có bài của ông được xem là bài thơ ngắn nhất
Việt Nam tựa là “Vợ chồng”, chỉ có một chữ xong. Mình nhớ
hôm ông Chúc trong lúc trà dư tửu hậu cùng các bạn hữu,
ông khoe mình vừa hoàn thành bài thơ có tựa đề là "Vợ
chồng" Mọi người thấy vậy bèn bảo ông Chúc đọc nghe chơi.
Nhà thơ sửa lại cổ áo cho ngay ngắn, chỉnh tề, đằng hắng lấy
giọng, rồi đọc rõ to: XONG Ông Chúc bờ sông cũng làm
mấy bài thơ tặng Bùi Xuân Phái. Để khi nào mình tìm và
scan lại mới dám đưa ra công bố. Nhưng có một bài thì chỉ
nghe một lần là nhớ, như bài này: PHÁI DÀI MẮT PHỐ
Bức "Nghỉ ngơi trên cánh cánh đồng"_ Sơn dầu của Bùi
Xuân Phái, có thể được xem là tác phẩm đầu tay và có tuổi
đời lâu năm nhất của họa sĩ, nó được vẽ vào năm 1940, khi
đó Bùi Xuân Phái mới 20 tuổi.
trong tranh Bùi Xuân Phái đến nỗi nó được đưa cả vào sách
hướng dẫn du lịch. Nhiều lần có những đoàn khách khẩn
khoản đề nghị mình đưa dẫn họ đến tận nơi và chỉ cho họ
thấy Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo. Thế nhưng, ngày nay đến
lại phố Hàng Bạc còn đâu thấy những ngôi nhà hình ống hai
tầng với những mái nhà chồng diêm, mái ngói cong, lô xô và
mềm mại với những cánh cửa mặt tiền đóng chặt, bình yên,
lặng lẽ như trong những bức tranh ấy? Thế nên, vì không
muốn làm các du khách thất vọng, lần nào mình cũng tìm
cách lảng sang vấn đề khác.

Bùi Xuân Phái đã đổ dồn mọi thương cảm mê man vào nét vẽ
và cứ thế, ông đã vẽ cho tới khi ông bị bệnh ung thư. Ông
yếu dần và không rời khỏi giường được nữa, chiếc bút vẽ
cũng đã bắt đầu tuột khỏi tay ông. Và một ngày kia, tất cả
chúng tôi phải đối diện với một thực tế đau lòng: Ông mất.
Khi tất cả họ hàng và những người quen biết đã đi về, tôi lại
gần giường ông nằm và cầm lên cuốn sổ tay của ông, đọc
dòng chữ cuối cùng "NGUY ĐẾN NƠI" được ông viết
nguệch ngoạc bên nét vẽ tự họa vào lúc ông lâm chung. Tôi
không bao giờ quên được khoảnh khắc ấy, vì tôi biết tôi đang
được chứng kiến một tình yêu không bao giờ chết.
Sau khi Bùi Xuân Phái mất, các nhà sưu tập trong và ngoài
nước rất quan tâm tới các vật dụng mà ông đã dùng, từ cái

Benny Lim đóng vai Bùi Xuân Phái, có 4 diễn viên phụ thể
hiện các trích đoạn chèo - môn nghệ thuật truyền thống mà
sinh thời Bùi Xuân Phái từng sáng tác nhiều tác phẩm để đời
với mảng đề tài này. Trước khi xem kịch tại sân khấu Viện
Bảo tàng Nghệ thuật Singapore, khán giả được xem triển lãm
những trang nhật ký của Bùi Xuân Phái qua cuốn sách "Viết
Dưới Ánh Đèn dầu" do Trần Hậu Tuấn và Bùi Thanh Phương
sưu tầm và biên soạn.