VÀI NÉT VỀ NGHỆ THUẬT ĐỒ HỌA TRONG
GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP HIỆN NAY Sự trưởng thành về số lượng họa sĩ đồ họa là một điều cần khẳng định. Hiện nay
chỉ riêng Chi hội Đồ họa Hà Nội đã có đến 170 người, chiếm 1/10 tổng số hội viên
của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Những năm gần đây Hội đã kết nạp không chỉ họa sĩ
sáng tác đồ họa tạo hình mà còn kết nạp nhiều họa sĩ đồ họa ứng dụng.
Từ ngày đất nước bước vào sự nghiệp đổi mới, hoạt động đồ họa đã có điều kiện
tiếp xúc rộng rãi hơn với thị trường nghệ thuật thế giới. Chúng ta đã có những cuộc
giao lưu về kĩ thuật đồ họa hoặc những triển lãm tác phẩm đồ họa của các họa sĩ
Mỹ, Anh, Hà Lan, Trung Quốc. Hội Mỹ thuật và cá nhân một số họa sĩ Việt Nam
đã đưa tác phẩm đồ họa đi triển lãm ở một số nước như Nhật Bản, Rumani, Trung
Quốc, Đài Loan vv Những tìm kiếm trên mạng Intemet - cũng góp phần không
nhỏ để mở mang tầm nhìn về hoạt động đồ họa thế giới.
Sự giao lưu hội nhập với nước ngoài cùng với những điều kiện thuận lợi hơn về
phương tiện vật chất ở trong nước, đã làm cho nghệ thuật đồ họa có nhiều khởi sắc
có diện mạo sáng sủa hơn trước đây rất nhiều.
Về đồ họa tạo hình, những năm gần đây thể loại tranh in khắc đã có bước chuyển
mình; tạo được sự đột khởi về hình thức. Nếu trước đây trong hoàn cảnh khó khăn
tranh khắc của ta hầu như chỉ là khắc gỗ và khắc thạch cao với khuôn khổ nhỏ thì
hiện nay số lượng tranh khắc đồng, khắc kẽm, tranh in đá đã tăng lên đáng kể, đặc
biệt có thêm những kĩ thuật mới như in lõm cảm quang, in kĩ thuật tổng hợp Kích
cỡ của tranh ngày càng mở rộng để phù hợp với yêu cầu trưng bày trong những
không gian lớn. Ngôn ngữ nghệ thuật cũng đa dạng hơn, ngoài phong cách tả thực
đã xuất hiện những phong cách khác như xu hướng trừu tượng và bán trừu tượng.

nhận. Song phần nhiều tranh chỉ rực rỡ về mặt hình thức, ít tác phẩm mang sức
mạnh lay động tư tưởng và tình cảm người xem như ở các giai đoạn trước.
- Tranh châm biếm cũng ở tình trạng tương tự như tranh cổ động. Số lượng họa sĩ
biếm không nhiều, tác phẩm biếm họa trên báo chí chưa gây được sự chú ý của
công chúng, chưa “châm” được sâu vào ấn tượng thị giác của độc giả, để từ đó gây
nên niềm vui, nỗi buồn, sự trăn trở mang tính xã hội sâu sắc.
- Tem thư vừa là một tác phẩm nghệ thuật vừa là sản phẩm hàng hóa có giá trị kinh
tế đối nội và đối ngoại. Mấy chục năm qua nghệ thuật tem của ta tiến triển chậm
chạp, không có bước đột phá đáng kể về nội dung, hình thức và kĩ thuật in ấn, con
tem của ta mang tính đơn điệu rất nhiều so với sự phong phú của tem nước ngoài.
- Ngay cả lĩnh vực thiết kế bìa và trình bày sách, tuy có nhiều ưu điểm như đã trình
bày ở trên, song cũng bộc lộ không ít khiếm khuyết. Dạo qua các cửa hàng sách, ta
thấy xu hướng khá phổ biến là mỗi cuốn sách đều muốn “bắt mắt” bằng cách trang
trí nhiều hình và màu. Kết quả là sách văn học nghệ thuật, sách khoa học kĩ thuật,
sách nghiên cứu lý luận đều na ná giống nhau, không mang tính đặc trưng
chuyên biệt của từng chủng loại. Các nhà xuất bản lớn không tạo dựng được phong
cách thiết kế riêng, do đó không định dạng được ấn tượng cần phải có cho thương
hiệu của mình.
Những nhược điểm của nghệ thuật đồ họa như đã nêu trên đây là có lý do khách
quan về thời cuộc, về cơ chế xã hội và cũng có lý do chủ quan về tính chuyên
nghiệp của họa sĩ.
Vì sao tranh cổ động và tranh châm biếm đã kém phần thân thiết với mọi người?
Thời kỳ toàn dân tiến hành chiến tranh bảo vệ độc lập của Tổ quốc đã qua đi, sinh
mạng và ý chí của con người không còn lập trung vào cuộc chiến đấu một mất một
còn với kẻ thù xâm lược. Ranh giới chiến tuyến giữa địch và ta đã mất sự khẳng
định rạch ròi. Tranh cổ động không còn là hiện thân của tiếng thét căm hờn, của
tinh thần sục sôi sẵn sàng hy sinh vì chính nghĩa. Nội dung cổ động giờ đây đã bao
hàm nhiều phương diện không còn gắn chặt với những suy tư và hành động bức
xúc nhất của từng con người. Trong hoàn cảnh ấy, thể loại này có giảm thiểu sức
lôi cuốn hấp dẫn so với trước đây cũng là điều dễ hiểu.

về nghệ thuật thiết kế trong các nước phát triển, từ giữa thế kỷ 20 tới nay đã hình
thành một số trào lưu, xu hướng mới, trong đó xu hướng hậu hiện đại đã ảnh
hưởng không nhỏ đến phong cách thiết kế của nhiều sản phẩm đồ họa ứng dụng.
Các chuyên gia của ta nên quan tâm tìm hiểu những vấn đề học thuật nói trên, để
nền đồ họa nước ta sớm cập nhật với sự tiến bộ của thế giới.
Một vấn đề mang tầm nguyên lý bao quát nhưng thường không được giải quyết
thoả đáng trong thực tế, đó là đặc trưng dân tộc trong nghệ thuật, quan hệ giữa tính
dân tộc và tính quốc tế, tính hiện đại. Theo tôi nghĩ đây là một vấn đề rất tế nhị.
Tính dân tộc, tính địa phương được bộc lộ qua tâm lý thụ cảm của người nghệ sĩ,
nó có giá trị đặc thù, có vị trí đáng kể trong nghệ thuật đương đại. Nhưng chúng ta
không nên mắc lại sai lầm của quá khứ, đem nguyên lý bao quát nói trên làm tiêu
chí cụ thể cho từng sản phẩm nghệ thuật. ở nghệ thuật đồ họa đương đại, đặc biệt
là đồ họa thương mại, luôn có khả năng tiềm ẩn những đặc trưng vừa mang tính
dân tộc vừa mang tính quốc tế. Có những tác phẩm đồ họa như logo, vốn là công
cụ cho hoạt động dịch vụ ở cả trong và ngoài nước, bản thân ngôn ngữ nghệ thuật
của nó đã mang tính quốc tế rất cao, tính dân tộc chỉ hiện lên trong một số trường
hợp đặc thù. Mong rằng trong các cuộc thi logo, không phải cuộc nào cũng nên
nhấn mạnh yêu cầu về tính dân tộc hay là nét đặc trưng của Việt Nam, bởi điều này
chẳng dễ gì và không phải lúc nào cũng có thể thực hiện được.
Nghệ thuật đồ họa là nghệ thuật đa lĩnh vực và có sức lan tỏa rộng trong đời sống.
Trên đây chỉ là vài nét chấm phá vội vàng, mong được sự trao đổi tận tình cùng các
đồng nghiệp.