Viêm phổi ở trẻ em -
Cách nhận biết
BS. Trần Anh Tuấn
Khoa Hô hấp – BV. Nhi Đồng 1
I. Tầm quan trọng của viêm phổi ở trẻ em

- Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là bệnh thường gặp nhất ở trẻ
em, nhất là ở trẻ em dưới 5 tuổi. Người ta ước tính rằng mỗi năm một em bé
dưới 5 tuổi có thể mắc phải từ 3 – 8 lần NKHHCT.
- Trong phần lớn trường hợp, bé có thể tự khỏi trong vòng 5 – 7 ngày nếu
được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, khoảng 1/3 các trường hợp, bệnh sẽ
diễn tiến thành viêm phổi và cần phải được điều trị cẩn thận bằng cho trẻ
uống thuốc kháng sinh thích hợp để tránh những biến chứng nặng nề, thậm
chí tử vong.
- Do nhiều hoàn cảnh và lý do khác nhau, tại các nước đang phát triển,
trong đó có Việt Nam, vẫn còn khá nhiều trẻ dưới 5 tuổi chết vì viêm phổi.
Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) cho biết hàng năm có gần 13 triệi trẻ em
dưới 5 tuổi trên toàn thế giới tử vong, trong số đó 4,3 triệu trẻ chết vì
NKHHCT mà chủ yếu là viêm phổi.
- Như vậy ước tính có khoảng 10.000 tử vong mỗi ngày, và chưa có bệnh
nào làm trẻ chết nhiều đến như vậy! Ở Việt Nam, ước tính có khoảng 20.000
trẻ em dưới 5 tuổi chết do viêm phổi mỗi năm.
- Vì vậy người ta có thể nói rằng có ba “hung thần” đối với trẻ em ở các
nước đang phát triển: viêm phổi, tiêu chảy và suy dinh dưỡng.
- Vậy làm thế nào chúng ta có thể phát hiện và điều trị sớm viêm phổi ở
trẻ em để có thể chặn đứng kịp thời lưỡi hái của “hung thần” này? Đây cũng
là mối quan tâm lớn của các bậc cha mẹ cũng như của ngành Y tế.


- Khi viêm phổi diễn tiến thành nặng, phổi sẽ ngày càng mất tính mềm
mại có thể trở nên đặc cứng làm trẻ phải gắng sức nhiều để thở. Khi đó các
cơ hô hấp, đặc biệt là cơ hoành - một loại cơ hô hấp ngăn đội ngực và bụng,
phải tăng cường co bóp để bù đắp. Khi đó phần dưới lồng ngực của trẻ sẽ bị
cơ này kéo lõm vào khi trẻ hít vào.
- Như vậy khi trẻ có dấu hiệu thở co lõm lồng ngực thì bệnh viêm phổi
đã nặng, cần nhập viện ngay để điều trị.
- Để nhận ra chính xác dấu hiệu này, chúng ta cần vén áo trẻ cao lên để thấy
rõ vùng ngực và vụng trẻ, quan sát khi trẻ nằm yên, không bú, không khóc.

3. Các dấu hiệu nguy hiểm
Là các dấu hiệu cho biết trẻ đang trong tình trạng nguy kịch, tính mạng
đang bị đe dọa, cần phải đưa trẻ đi bệnh viện cấp cứu ngay lập tức để còn có
thể cứu sống được trẻ. Những dấu hiệu này không chỉ có trong bệnh viêm
phổi mà còn có thể có trong nhiều loại bệnh nặng khác cũng cần được cấp
cứu kịp thời.
- Ở trẻ dưới 2 tháng, đó là: bỏ bú hoặc bú kém, co giật, trẻ ngủ li bì – khó
đánh thức trẻ dậy, sốt hoặc lạnh, thở khò khè.
- Ở trẻ từ 2 tháng – 5 tuổi, đó là: trẻ không thể uống được gì cả, co giật,
ngủ li bì – khó đánh thức, thở có tiếng rít, suy dinh dưỡng nặng.