Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Bà cụ Tứ trong tác phẩm “Vợ nhặt” của tác
giả Kim Lân
Phân tích đề bài: Các bạn chú ý kỹ, đề bài yêu cầu phân tích tâm trạng nhân vật chứ
không phải phân tích nhân vật. Nếu phân tích nhân vật đơn thuần, bạn sẽ phải chú ý tới
diện mạo, ngôn ngữ, hành động, tính cách… của nhân vật, trong khi đó, phân tích tâm
trạng nhân vật thì bạn phải tập trung vào diễn biến đời sống bên trong của nhân vật.
I/ Mở bài:
1/ Hoàn cảnh sáng tác:
+ Truyện ngắn Vợ nhặt được Kim Lân sáng tác sau Cách mạng tháng Tám
+ Nhưng bối cảnh của tác phẩm là nạn đói khủng khiếp năm một chín bốn lăm. Những
tháng ngày 1945 ấy, cái đói cứ bao vây nơi nơi, tưởng đâu đâu cũng ngửi thấy "mùi đói".
Làng quê chìm trong ko khí tang thương với tiếng quạ kêu quang quác, của những nhà có
người chết đói và thân phận rẻ rúng của bao cảnh đời: người ta có thể nhặt được vợ giữa
đường chợ chỉ với 4 bát bánh đúc và mấy câu đùa cợt
2/ Ý nghĩa câu chuyện:
+ Câu chuyện cảm động được diễn biến trong bóng tối của thời đói khát và chết chóc, tuy
vậy nhưng nhà văn vẫn thể hiện cảm động tấm lòng yêu thương, đùm bọc lẫn nhau và
niềm khao khát hạnh phúc của những người nghèo khổ.
+ Vẻ đẹp nhân bản ấy được tác giả phát hiện và tập trung xây dựng thành công ở nhân vật
bà cụ Tứ, mẹ của anh Tràng, người đã “nhặt” vợ.
II/ Thân bài:
1. Giới thiệu sơ nét về Bà cụ Tứ:
Với tác phẩm vợ nhặt này ta không chỉ biết đến 1 anh Tràng thô nhám, cục mịch mà có
lúc ngượng nghịu, ngẩn ngơ như một đứa trẻ lớn hiền lành, 1 chị vợ "chao chát, chỏng
lỏn" mà "hiền hậu, đúng mực", ta còn biết đến 1 nhân vật nữa: một nv giữ cho câu
chuyện "VN" có chiều sâu, mang lại cho tác phẩm sự mặn mà, đằm thắm. Đó là nhân vật
bà cụ Tứ. Càng đọc, càng ngẫm nghĩ, ta càng cảm nhận sâu sắc hơn tấm lòng của người
mẹ nông dân này.
Đến khoảng giữa câu chuyện, Kim Lân mới cho nhân vật Bà cụ Tứ xuất hiện như để
hoàn chỉnh hơn ý niệm về một gia đình, trong mối quan hệ "mẹ chồng nàng dâu" với
người "vợ nhặt". Nhưng hẳn không chỉ thế. Hãy xem cách mà Kim Lân dẫn dắt chúng ta

mẹ, bởi ngoài đầu ngõ có tiếng người húng hắng ho. Từ ngoài rặng tre, bà lọng khọng đi
vào. Tính bà vẫn thế, vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán gì trong miệng. Nhưng hôm nay khác,
thấy mẹ, Tràng reo lên như một đứa trẻ và gọi ới vào trong nhà: U đã về đấy! Anh con
trai lật đật chạy ra đón mẹ từ ngoài cổng và trách sao bà về muộn. Ồ, hẳn có chuyện gì
rồi, mọi bữa anh cu Tràng đâu có thế. Mà còn gọi ới vào trong nữa. Trong nhà nào có ai.
Lâu nay, khi ông lão và đứa con gái út lần lượt ra đi, nhà chỉ còn mỗi hai mẹ con. Bà
nhấp nháy hai con mắt nhìn Tràng, chậm hỏi: "Có việc gì thế vậy? Anh cu Tràng chưa
chịu nói, giục bà vào nhà."
"Người đàn bà nào lại đứng ở đầu giường con mình thế kia?" "ai thế nhỉ? sao lại chào
mình bằng u?".
>>> Phải, làm sao bà ngờ được lại có ngày hôm nay, khi mà giữa nhưng năm đói mòn
đói mỏi, nhà lại nghèo mà con trai bà lại dẫn không về 1 người vợ. Mọi việc đến với bà
quá nhanh. Chính bởi tình huống hết sức đặc biệt này của câu chuyện "vợ nhặt", mọi diễn
biến nội tại đã được đẩy lên đến cao trào, trở thành 1 sợi chỉ xuyên suốt làm cho mạch tp
đi theo 1 chiều hướng rất logic của tâm lý nhân vật.
Bà lão thực sự đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, tới mức:
"không còn tin vào mắt, vào tai mình nữa". "Bà lão nhấp nháy cặp mắt cho đỡ nhoèn vì
tự dưng bà lão thấy mắt mình nhoèn thì phải. Bà lão nhìn kĩ người đàn bà lần nữa, vẫn
chưa nhận ra người nào. Bà quay lại nhìn con tỏ ý không hiểu".
+ Khi biết con mình “nhặt” được vợ thì lòng bà mẹ nghèo khổ hiểu ra: buồn, lo, tùi cực,
ai oán, xót thương… Tâm trạng cứ băn khoăn như thế cho đến khi mọi chuyện được vỡ lẽ
thông qua lời xác nhận của con trai: "Nhà tôi nó mới về làm bạn với tôi đấy u ạ "
>>>Lúc ấy tâm trạng của người mẹ lại bước sang 1 trang khác, hứa hẹn nhiều biến động
hơn và tinh tế hơn. Kim Lân đã không tả thêm nữa những suy nghĩ, những căn vặn trong
tâm não của nhân vật, hay những động thái tâm lý phức tạp khác, mà chỉ đơn giản là 1 cái
"cúi đầu nín lặng". Không chỉ là câu trần thuật, trong câu văn ngắn này còn rưng rưng
tấm lòng hoà cảm đầy ân tình của Kim Lân. Bao nhiêu nỗi niềm chất chứa trong cái im
lặng cúi đầu ấy. Cái im lặng tủi phận. Cái im lặng cam chịu. Cái im lặng xót xa.
+ Càng nghĩ càng thương con mình, thương cả con dâu: “dù sao người ta chịu lấy con
mình thì cũng đáng quí”

>>> Câu văn thật cảm động! Nó vừa nhoi nhói 1 tình cảm tủi hờn, ai oán cho số kiếp,
vừa như cố nén cái cảm giác bất đắc dĩ trước 1 sự việc đã rồi, lại vừa rưng rưng, xao
xuyến 1 niềm vui. Những lời độc thoại cứ như đợt sóng cuộn lên trong lòng người mẹ,
vừa khắc khoải, dạt dào, vừa bao la, vỗ về đầy tình mẫu tử, hoà trong đó là là những rung
cảm xót xa trong trái tim nhân đạo của Kim Lân. Ta cũng thấy tim ta thổn thức cùng với
những trăn trở bình dị mà xiết bao ân tình.
+ Tình yêu ấy dâng lên nghẹn ngào khi bà cụ Tứ nói trong nước mắt: "kể có ra làm được
dăm ba mâm thì phải đấy, nhưng nhà mình nghèo lấy nhau lúc này u thương quá ".
>>> "Lúc này" ở đây chính là thời điểm năm 1945 - cái mốc in dấu 1 nạn đói khủng
khiếp đã đi vào lịch sử: "hơn 2 triệu đồng bào ta chết đói" (Tuyên ngôn độc lập), câu nói
ấy vẫn còn vang lên như 1 chứng tích tội ác của thực dân Pháp, không khí quê hương
"vẩn lên 1 mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người", "dưới những gốc đa, gốc
gạo xù xì, bóng những người đói dật dờ đi lại như những bóng ma". Ấy vậy mà, "như
bèo gặp nước", vợ chồng Tràng đã đến với nhau đánh cược cùng cuộc đời, cùng cái đói,
cái khổ. Thử hỏi sao lòng người mẹ ko đau đáu. Bà chỉ biết khuyên vợ chồng Tràng
thương yêu nhau, ăn ở hoà thuận để cùng vượt qua cơn bĩ cực này. Đó là nỗi lo, nỗi
thương của người mẹ từng trải, hiểu đời có tấm lòng yêu con sâu thẳm
+ Bà cụ cố nén nỗi buồn, nỗi lo động viên con tin ở sự sống và tương lai: “… tươi tỉnh
khác ngày thường, cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên”
>>> Đẹp biết bao 2 tiếng "mừng lòng" của bà lão nói với các con. Chữ "mừng" thật là
đắc địa, có vẻ như ko đâu vào đâu của người già cả, nhưng lại lột tả đúng cái thần thái
của 1 tấm lòng vị tha cao quý đang ngượng ngập, vụng về tìm cách giấu đi dòng nước
mắt xót thương vì sợ phiền lòng cho chính người mình đang thương xót.
+ Những hành động của bà: dọn dẹp nhà cửa, động viên vợ chồng mới bằng những
chuyện vui, chuyện tương lai sáng sủa: "Có đèn đấy à? Ừ, thắp lên 1 tí cho sáng
sủa Dầu bây giờ đắt gớm lên mày ạ".
>>> Người mẹ già như cố nuốt nước mắt vào trong, cố nén nỗi đau trong lòng để tình
thương của mình an ủi các con. Nỗi lo sợ ngày mai mãi chỉ là 1 niềm riêng không chia sẻ.
Bới trái tim người mẹ ấy hiền hậu nhân từ lắm.
+ Quên làm sao được cử chỉ ân cần mà xiết bao thương mến của mẹ với con dâu, ta

bưng nồi cháo cám nghi ngút khói" lên nhà, tươi cười đon đả múc cho các con rồi mời
mọc: "cám đấy mày ạ, hì. Ngon đáo để, cứ ăn thử mà xem".
>>> Nhưng ta biết, bên trong cái vẻ tươi tỉnh niềm nở ấy, lòng mẹ đang quặn thắt. Cái
món mà bà cụ Tứ gọi là "chè khoán" ấy hoá ra lại là cám, gọi như vậy để cho các con bớt
tủi thân, lời mời mọc của bà là lời động viên, an ủi.
>>> Bà muốn con được no đủ, hạnh phúc trong 1 việc làm mà bà cố gắng tạo nên dẫu
biết rằng đó chỉ là ảo giác, sau đó thực tại sẽ lại trở về nguyên bản, bẽ bàng và chua chát.
Dường như bà có ý xua tan đi không khí ảm đạm, cố che đậy, vùi đi thực cảnh thê lương.
Nhưng thật tội nghiệp cho bà lão, tội nghiệp thay cho cái niềm vui bé nhỏ chới với giữa 1
bể bi luỵ, khi mà màu sắc của hiện tại phải được trả về đúng nghĩa của nó.
+ "Bà ko dám để con dâu nhìn thấy bà khóc".
>>> Một lần nữa, người mẹ lại nuốt đắng cay vào trong. Khi ngoài đình bỗng dội lên một
hồi trống, dồn dập, vội vã khiến đàn quạ trên những cây gạo cao chót vót ngoài bãi chợt
hốt hoảng bay vù lên, lượn thành từng đám bay vẩn trên nền trời như những đám mây
đen, bà cụ Tứ giải thích cho nàng dâu biết đấy là tiếng trống thúc giục thuế. Đói khát như
thế này, vẫn phải đóng thuế, làm sao mà sống qua ngày được. Bà ngoảnh vội ra ngoài vì
không dám để con dâu thấy bà khóc. Mà đó lại là những giọt nước mắt khóc bởi cái
tương lai mờ mịt, xanh xám của các con bà.
Những giọt nước mắt lại rơi. Những giọt nước mắt ám ảnh ấy
III. Kết bài:
>>> Ý nghĩa nhân vật Bà cụ Tứ, ý đồ của tác giả khi tạo hình nhân vật này.
- Bà cụ Tứ xuất hiện trong Vợ nhặt của Kim Lân có một đêm và non buổi sáng hôm sau.
Chừng ấy thời gian vừa đủ cho một người ngủ dậy muôn. Nhưng đối với người mẹ nghèo
khổ kia, quả là rất dài. Chừng ấy thời gian, song ở bà, có biết bao buồn vui, mừng tủi, cay
đắng, âu lo, lẫn hy vọng. Người mẹ ấy đã sống trọn tất cả đời sống bên trong của một
người con.
- Nhân vật bà cụ Tứ đã cho ta hiểu bao điều về tình yêu thương vô bờ bến của người mẹ
dành cho con. Bà chính là là linh hồn của tác phẩm, là hiện thân cho tình mẫu tử, là hình
tượng tiêu biểu cho vẻ đẹp các bà mẹ Việt Nam: rất nhân hậu, rất bao dung, giàu lòng
nhân ái, thương con vô hạn, hết lòng vun đắp cho các con được hạnh phúc, khát khao