1
Khái niệm Tham vấn - một dịch vụ xã hội ở Việt Nam

(Tamly) - Tháng 11 năm 2004, trong chương trình đào tạo cử nhân
Công tác xã hội do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, tham vấn
được coi như một môn học bắt buộc nằm trong chương trình cứng đối
với tất cả những trường đại học hay cao đẳng đào tạo cán bộ xã hội ở
nước ta.Vậy tham vấn là gì? Và tại sao nó lại được quan tâm ngày một
nhiều hơn ở nước ta hiện nay?

Tham vấn là một thuật ngữ tương đối mới mẻ ở nước ta, song lại đang được
quan tâm khá nhiều trong thời gian gần đây. Tại một số hội thảo trong nước bàn về
vấn đề an sinh xã hội, công tác xã hội v.v tham vấn được nhắc tới như một dịch
vụ cần thiết, mặc dù đã có không ít các tranh luận về khái niệm và sự phân định
với các dịch vụ khác hiện đang có ở Việt Nam. Trong một số đề tài khoa học, tạp
chí chuyên ngành, tài liệu giảng dạy, người ta cũng thấy nó được đề cập ngày một
nhiều hơn. Trong thực tiễn triển khai các chính sách, chương trình phát triển xã
hội, tham vấn tỏ ra là một trong những kỹ năng quan trọng, giúp các cán bộ xã hội
thực thi nhiệm vụ của mình. Chính vì vậy, vào những năm gần đây, tại các khoá
tập huấn của các ngành Lao động, Thương binh và Xã hội, Uỷ ban Dân số, Trẻ em
và Gia đình, Hội Phụ nữ, Hội Chữ thập đỏ, các khoá tập huấn của các tổ chức quốc
tế tại Việt Nam như của UNDP, UNICEF, Trăng lưỡi liềm đỏ, các tổ chức NGO
nội dung tham vấn đã được đưa vào như một phần quan trọng của chương trình.
Gần đây nhất, tháng 11 năm 2004, trong chương trình đào tạo cử nhân Công tác xã
hội do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, tham vấn được coi như một môn học
bắt buộc nằm trong chương trình cứng đối với tất cả những trường đại học hay cao
đẳng đào tạo cán bộ XH ở nước ta.
Vậy tham vấn là gì? Và tại sao nó lại được quan tâm ngày một nhiều hơn ở
nước ta hiện nay?
Ở nhiều nước trên thế giới, tham vấn (tiếng Anh là Counseling) là một
thuật ngữ quen thuộc với người dân, đặc biệt là đối với các cán bộ làm việc trực

năm gần đây, tại các khoá tập huấn của các ngành Lao động, Thương binh và Xã
hội, Uỷ ban Dân số, Trẻ em và Gia đình, Hội Phụ nữ, Hội Chữ thập đỏ, các khoá
tập huấn của các tổ chức quốc tế tại Việt Nam như của UNDP, UNICEF, Trăng
lưỡi liềm đỏ, các tổ chức NGO nội dung tham vấn đã được đưa vào như một
phần quan trọng của chương trình. Gần đây nhất, tháng 11 năm 2004, trong
chương trình đào tạo cử nhân Công tác xã hội do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê
duyệt, tham sử dụng thay thế nhiều hơn trong các tài liệu cũng như trong hoạt
động thực tiễn. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ sử dụng thuật ngữ tham vấn.
Sau đây xin giới thiệu một số khái niệm về tham vấn.
Rogers Jenny trong cuốn Caring for people USA, 1990, cho rằng, tham vấn
là hoạt động nhằm giúp đỡ con người tự giúp chính họ, hoạt động này giúp đối
tượng (người cần được tham vấn) nâng cao khả năng tự tìm giải pháp, đối phó với
vấn đề và thực hiện tốt chức năng của mình trong cuộc sống.
J. Mielke (1999) định nghĩa tham vấn là một quá trình, một mối quan hệ
nhằm giúp đỡ thân chủ cải thiện cuộc sống của họ bằng cách khai thác, nhận thức
và thấu hiểu những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của thân chủ.
PGS. TS. Trần Thị Minh Đức định nghĩa tham vấn là một quá trình tương
tác giữa nhà tham vấn - người có chuyên môn và kỹ năng tham vấn, có các phẩm
chất đạo đức của nghề tham vấn - với thân chủ (còn được gọi là khách hàng) -
người đang có vấn đề khó khăn về tâm lý cần được giúp đỡ. Thông qua sự trao đổi,
chia sẻ thân mật, tâm tình (dựa trên những nguyên tắc đạo đức và mối quan hệ
mang tính nghề nghiệp), thân chủ hiểu và chấp nhận thực tế của mình, tự tìm lấy
tiềm năng bản thân để giải quyết vấn đề của chính mình.
3
Nghiên cứu những khái niệm trên ta thấy những yếu tố cơ bản và chung
nhất của tham vấn là:
Thứ nhất: Mục tiêu của quá trình tham vấn là giúp đối tượng nâng cao nhận
thức về bản thân, môi trường và hoàn cảnh, tăng cường khả năng ra quyết định phù
hợp với hoàn cảnh của mình và thực hiện quyết định một cách hiệu quả. Mục tiêu
cuối cùng của tham vấn là giúp cho đối tượng tăng cường khả năng đối phó với

sử dụng các hình thức tham vấn cá nhân, tham vấn gia đình hay tham vấn nhóm để
giúp đỡ những người nghiện hút, trẻ em bị phạm pháp v.v
Dịch vụ tham vấn còn được đưa vào trong hệ thống các trường học. Tại các
trường phổ thông, người ta sử dụng mô hình Công tác xã hội học đường (School
4
Social Work) trong đó có hoạt động tham vấn nhằm giúp đỡ những học sinh, phụ
huynh học sinh có con có khó khăn trong hành vi và học tập, giải quyết những mối
quan hệ bất đồng giữa thầy cô và học sinh, giữa học sinh và học sinh. Theo kết quả
điều tra của Lim Peng Ann năm 1999, có tới 60% số trường phổ thông Singapo có
triển khai công tác xã hội học đường, trong đó có hoạt động tham vấn toàn thời
gian hay bán thời gian.
Hầu hết các trường đại học, cao đẳng ở các nước phát triển đều có trung tâm
tham vấn (Student’s Counceling Center) nhằm giúp sinh viên giải toả những khó
khăn trong học tập, trong quan hệ bạn bè, gia đình và các quan hệ xã hội khác.
Những khó khăn trong hoà nhập của các sinh viên sẽ được trung tâm này giúp đỡ
tháo gỡ qua loại hình tham vấn nhóm hay tư vấn cung cấp thông tin. Sự căng thẳng
trong học tập ở cường độ cao của các sinh viên là một trong những vấn đề thường
gặp và được các nhà tham vấn tại trung tâm hỗ trợ giải tỏa thông qua các hình thức
tham vấn khác nhau.
Ở Việt Nam hiện nay, mặc dù còn nhiều tranh luận về thuật ngữ, song kết
quả một số điều tra, nghiên cứu gần đây như của Trường Cao đẳng Lao động - Xã
hội (1997, 2004), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội (2002),
Khoa Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2004) v.v cũng như
hoạt động thực tiễn cho thấy nhu cầu của loại hình dịch vụ này đang có chiều
hướng tăng lên, đặc biệt là ở các khu vực đô thị, thành phố lớn.
Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường ở
nước ta trong thời gian vừa qua đã đem lại thành tựu nhất định về kinh tế - xã hội,
tuy nhiên cũng không ít các vấn đề xã hội như mặt trái của quá trình này đã nảy
sinh và gia tăng. Sự phân cách giàu nghèo, thất nghiệp đã khiến cho hàng ngàn
người di cư từ nông thôn ra thành phố để lao động kiếm sống. Không ít trẻ em

trên, hiện nay ở nước ta đang tồn tại hoạt động tư vấn (tâm lý) tại trung tâm, qua
điện thoại hay các phương tiện thông tin đại chúng như đài, báo, tuy nhiên kết quả
chưa được như mong đợi. Có thể nói, hoạt động tham vấn ở nước ta chưa phát triển
cả về qui mô lẫn chất lượng. Hệ thống trung tâm tham vấn còn quá nhỏ. Chất
lượng dịch vụ của các cơ sở đang hoạt động còn chưa cao. Để khắc phục được điều
này, đòi hỏi có sự tham gia của các cơ quan quản lý chức năng, cơ quan nghiên
cứu và đào tạo.
Tâm lý học với vai trò là lĩnh vực khoa học cung cấp nền tảng lý luận cho hoạt
động tham vấn, do vậy những nghiên cứu ứng dụng của nó sẽ có ý nghĩa quan
trọng đối với việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của loại hình dịch vụ này. Hơn
thế nữa, điều này còn góp phần tạo nên sự chuyển mình của ngành tâm lý học ở
nước ta khi nó đã thực sự tham gia vào đời sống thực tiễn mỗi cá nhân, gia đình
trong xã hội.