Lời mở đầu
Từ giữa thế kỷ XVII đến nay, các nhà kinh tế chính trị học t sản trong
chừng mực nhất định đã nghiên cứu vấn đề giá trị thặng d đợc tạo ra nh thế nào.
Nhng tất cả các nhà kinh tế chính trị học đều phạm phải cái sai lầm là đã
không xét giá trị thặng d dới dạng thuần tuý, với t cách là giá trị thặng d mà xét
dới hình thái đặc thù là lợi nhuận và địa tô. Chẳng hạn nh W.Petty và trờng
phái trọng nông Pháp đã coi địa tô là hình thái chung của giá trị thặng d. A.
Smith tuy là ngời đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống các phạm trù lợi
nhuận, địa tô và lợi tức, nhng ông không coi bản thân giá trị thặng d là một
phạm trù chuyên môn có hình thái đặc thù khác với lợi nhuận và địa tô . Về sau
Ricardo lại nghiên cứu sâu thêm các hình thái đặc thù này; nhng ông chỉ chú ý
nghiên cứu mối quan hệ về lợng, lợi tức và địa tô và vẫn không phát hiện ra
phạm trù chung- giá trị thặng d.
Trong lịch sử các học thuyết kinh tế, rất nhiều các nhà kinh tế phạm phải
các sai lầm này. Không kể đến một số nguyên nhân nh học thuyết giá trị lao
động của họ bị hạn chế về tính giai cấp và thiếu tính khoa học, thì một nguyên
nhân quan trọng khác là sự vận dụng sai lầm phơng pháp luận của họ đợc biểu
hiện trên hai mặt: Thứ nhất, họ không thể vạch ra tính quy định bản chất từ các
hiện tợng kinh tế, họ chộp lấy một cách thô bạo những tài liệu do kinh nghiệm
đem lại và họ chỉ quan tâm đến thứ tài liệu này mà thôi. Thứ hai, họ chỉ xem
xét một cách cô lập các hiện tợng cá biệt trong vận hành kinh tế, không thể
vạch ra quan hệ nội tại của các hiện tợng này và sự chuyển hoá quan hệ của
chúng. Họ không thông qua bất cứ khâu trung gian chuyển tiếp nào, mà lẫn lộn
trực tiếp giá trị thặng d với các hình thái cụ thể của nó tức là lợi nhuận, lợi tức
và địa tô, do đó nảy sinh một loạt các vấn đề: Trình bày không mạch lạc, các
mâu thuẫn không đợc giải quyết và những điều nhảm nhí khác. Và chỉ đến khi
Mác phát hiện ra lý luận giá trị thặng d thì mọi vấn đề khoa học, bản chất mới
đợc làm sáng tỏ.
1
Theo đánh giá của V.I Lênin thì Lý luận giá trị thặng d là hòn đá
tảng của học thuyết kinh tế của Mác và học thuyết kinh tế của C. Mác là

sức lao động: một thứ hàng hoá có thuộc tính đăc biệt tạo ra giá trị mới lớn
3
hơn giá trị bản thân nó, nguồn gốc sinh ra T và làm cho T lớn lên. C.Mác đã
nhấn mạnh sức lao động chỉ trở thành hàng hoá khi có đủ hai điều kiện tiền đề:
Một là, ngời lao động phải tự do về thân thể, phải làm chủ đợc sức lao
động của mình và có quyền đem bán cho ngời khác. Vậy ngời có sức lao động
phải có quyền sở hữu sức lao động của mình.
Hai là, ngời lao động phải tớc hết t liệu sản xuất để trở thành ngời vô sản
và bắt buộc phải bán sức lao động, vì không còn cách nào khác để sinh sống.
Cũng nh những hàng hoá khác, hàng hoá - sức lao động cũng có hai
thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng. Giá trị của hàng hoá sức lao động là giá
trị của những t liệu sinh hoạt cần thiết để nuôi sống ngời công nhân, vợ con anh
ta; những yếu tố tinh thần, dân tộc, tôn giáo của ngời công nhân, những chi phí
đào tạo ngời công nhân.
Giá trị hàng hoá sức lao động giống giá trị hàng hoá thông thờng ở chỗ:
Nó phản ánh một lợng lao động hao phí nhất định để tạo ra nó. Nhng giữa
chúng có sự khác nhau căn bản: Giá trị của hàng hoá thông thờng biểu thị hao
phí lao động trực tiếp để sản xuất hàng hoá nhng hàng hoá - sức lao động lại là
sự hao phí lao động gián tiếp thông qua việc sản xuất ra những vật phẩm tiêu
dùng để nuôi sống ngời công nhân. Còn hàng hoá sức lao động ngoài yếu tố vật
chất, nó còn có yếu tố tinh thần lịch sử, dân tộc, yếu tố gia đình và truyền
thống, nghề nghiệp mà hàng hoá thông thờng không có.
Cũng giống nh các hàng hoá thông thờng, hàng hoá sức lao động có khả
năng thoả mãn những nhu cầu nhất định nào đó của ngời mua. Nhng giá trị sử
dụng của hàng hoá sức lao động có thuộc tính đặc biệt, nó khác hoàn toàn với
hàng hoá thông thờng ở chỗ: Khi đem tiêu dùng hay sử dụng nó thì không
những không bị tiêu biến theo thời gian về giá trị và giá trị sử dụng mà ngợc lại
nó lại tạo ra một lợng giá trị mới c + m ( c + m > v, với v là giá trị sử dụng của
bản thân nó). Khoản lớn lên đợc sinh ra trong quá trình sử dụng sức lao động
chính là T hay giá trị thặng d .

là: 15$, và giá trị cua sản phẩm mới (10kg sợi) bán đi thu đợc: 15$, nhà t bản
5